پایان نامه با واژه های کلیدی احساس امنیت، امام صادق، عدل و انصاف

دانلود پایان نامه ارشد

روحانیت ، مومن به خدا و با تقوا باشد تا به راحتی و اختیار بتواند حالت خضوع و تواضع و محبت پیدا کرده ، و خود را از هواهای نفسانی ، هوس رانی و خواسته های نامطلوب جلوگیری و نگهداری نماید و در مقابل بندگان پروردگار متعال ، خیر خواه و با محبت باشد . در این صورت است که قلب انسان به آسانی حاضر نسیت اعمال برادر دینی خود و بلکه رفتار فردی از مخلوق خدا را حمل بر فساد کند و تا ممکن است روی اقتضای طبع سلیم و قلب مهذب خود تاویل به صحت خواهد کرد.210
2-اصل انصاف
خداوند در قرآن کریم خطاب به مومنان می فرماید :«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسَانِ »211در حقیقت خدا به دادگری و نیکوکاری فرمان می دهد .
«اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى»212دادگری کنید که به پرهیزکاری نزدیک تر است .
حضرت علی علیه السلام عدل در آیه ی شریفه را به معنی انصاف ، و احسان را به معنی تفضل گرفته است و در بیان عدل و انصاف می فرماید :
«واجعل نفسک میزانا بینک و بین غیرک و احب له ما تحب لنفسک واکره له ما تکره لها و احسن کما تحب ان یحسن الیک و لا تظلم کما تحب ان لا تظلم »213 ، خودت را ترازویی میان خویش و دیگران قرار ده ، و آن چه را برای خود نمی پسندی برای آن ها دوست مدار ، و احسان کن چنان که دوست داری با تو احسان شود ، و ستم مکن همان گونه که دوست نداری به تو ستم کنند.

هم چنین رسول خدا می فرمایند :
«اعدل الناس من رضی للناس ما یرضی لنفسه و کره لهم ما یکره لنفسه »214 ؛ عادل ترین مردم کسی است که آن چه را برای خود می پسندد برای مردم بپسندد و آن چه را بر خود نمی پسندد ، برای آنان نپسندد.
در اصول کافی در احادیث زیادی ، انصاف ، از حقوق واجب مومن بر مومن شمرده شده و بلکه از آن به عنوان یکی از سخت ترین اموری که خدا بر خلقش واجب فرموده ، یاد شده است .215
آن چه برای انسان اهمیت دارد این است که مردم به او خوش بین باشند ، و گفتارو کردار او را ،حتی در فضای ذهن ، به صورت منفی تحلیل نکنند . اگر کسی چنین توقعی از دیگران داشته باشد ولی ، خودش این اصل را رعایت نکند ، در حقیقت عدالت و انصاف را در حق دیگران به جای نیاورده است . گویا او سوء ظن دیگران نسبت به خود را حرام دانسته ، ولی همین عمل را از سوی خود ، مجاز دانسته است .
3-توجه به اصل اخوت دینی
قرآن کریم با جمله ی «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَة»216قانونی را در بین مسلمانان و مومنان تشریع نموده و نسبتی را برقرار ساخته که آثاری شرعی و حقوقی دارد ؛ و برای برقراری و دوام اخوت دینی به اموری دستور داده و از آن چه این رابطه را تباه می کند نهی کرده است . از جمله عواملی که این پیوند را سست و گسسته می سازد سوء ظن به دیگران است .
« بی تردید گمان بد نسبت به دیگران ، موجب بی اعتنایی و استخفاف و سستی در ادای حق برادران دینی و نیز خود برتر بینی می شود ».217

از امام صادق علیه السلام نیز روایت شده است که :
«ما عبدالله بشی ء افضل من اداء حق المومن » ؛ خداوند به چیزی برتر از ادای حق مومن عبادت نشده است .
و حضرت علی علیه السلام می فرمایند :
«و انما انتم علی دین الله ما فرق بینکم الا خبث السرائر و سوء الضمائر، فلا توازرون و لا تناصحون و لا تباذلون و لا توادون » ، شما در دین خدا برادرید ، و چیزی جز زشتی درون و بدی اندیشه ها شما را از هم جدا نمی کند، در نتیجه نه به یکدیگر کمک می کنید و نه همدیگر را نصیحت می کنید ؛ نه به هم بذل و بخششی دارید ، و نه به یکدیگر مهر و محبت می ورزید.218
4 -توجه به اصل کرامت انسان
از منظر قرآن کریم ، انسان نسبت به دیگر مخلو قات ، از کرامت و جایگاه و یژه ای برخوردار است و این کرامت در پرتو ایمان و تقوای الهی ایجاد می شود :
«إِنَّ أَكْرَمَكمُ‏ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُم»219
به درستی که ارجمندترین شما نزد خدا ، پرهیزگار ترین شماست .
بنا براین، مومنان در نزد خداوند دارای کرامت و مرتبه ی بلند هستند و آن چه که سبب پایمال شدن این کرامت شود از نظر دین ، مذموم است .
روی : « ان رسول الله صلی الله علیه و اله و السلم نظر الی الکعبه فقال مرحبا بالبیت ، ما اعظمک و اعظم حرمتک علی الله ! و الله للمومن اعظم حرمه منک ، لان الله حرم منک واحده و من المومن ثلاثه : ماله و دمه و ان یظن به ظن السوء » ؛220 روایت شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و السلم رو به کعبه کرد و فرمود ، آفرین بر تو خانه ( خدا ) چقدر نزد خداوند بزرگی و حرمت داری ! اما سوگند به خدا که مومن ( نزد خداوند ) محترم تر از توست ؛ زیرا خداوند از تو یک چیز را حرام و محترم قرار داده است ، ولی از مومن سه چیز را : مالش ، جانش ، و گمان بد به او.
سوء ظن به مومن ، حتی در محدوده ی ذهن و خیال ، در ردیف تعرض به جان و مالش به شمار آمده است . بنابر این ،مومن حقیقی برای حفظ کرامت دیگران ، با گمان نیکو با آن ها برخورد می کند و به خود اجازه نمی دهد که از طریق وسوسه های شیطانی ، بدون هیچ دلیل محکم و استوار ، به دیگران بدبین شود و به دیده ی حقارت به آن ها بنگرد .
5-احسان
نوع رفتار و برخورد انسان با دیگران می تواند منشأ حسن ظن و یا سوء ظن به آن ها باشد ، زیرا کسانی که با اخلاق ناپسند خود ، دیگران را آزار می دهند ، طبعا نمی توانند از دیگران انتظار خوبی و خیر خواهی داشته باشند . بنا بر قاعده ی ( الانسان عبید الاحسان )221 و به فرموده ی حضرت علی علیه السلام شایسته ترین فردی که می توانیم به او حسن ظن داشته باشیم ، کسی است که نسبت به او احسان و محبت کرده ایم . این مساله ( احسان به دیگران ) به قدری اهمیت دارد که امیر المومنین علیه السلام در نامه اش به مالک اشتر ، از آن به عنوان یک اصل حکومتی و سیاسی و راهی برای حسن ظن ، یاد کرده است :
« واعلم انه لیس شی ء بادعی الی حسن ظن راع برعیته من احسانه الیهم ، و تخفیفه الموونات علیهم و ترک استکراهه ایاهم علی ما لیس له قبلهم فلیکن منک فی ذلک امر یجتمع لک به حسن الظن برعیتک …و ان احق من حسن ظنک به لمن حسن بلاوک عنده ، و ان احق من ساء ظنک به لمن ساء بلاوک عنده »222 ؛ بدان که هیچ چیز به اندازه نیکی والی به رعیت و کاستن مشکلات آن ها و اجبار نکردنشان به کاری که بر عهده ی آنان نیست ، سبب حسن ظن والی به رعیت نمی شود . باید چنان رفتار کنی که خوش گمانی تو به رعیت فراهم شود . شایسته ترین فرد به خوش گمانی تو ، کسی است که از نیکی و احسان تو برخوردار بوده ؛ و سزاوارترین فرد به بد گمانیت ، کسی است که از تو به او بدی رسیده است .

3-1-2-4 آثار حسن ظن به مردم
1-آسایش و سلامت روان
برخلاف سوءظن ، حسن ظن موجب می شود که رفتار دیگران ، پیوسته از هرگونه نیرنگ و تزویر و فتنه انگیزی تلقی شود ، که این خود ، احساس امنیت ، آسایش روحی و نشاط را به دنبال دارد ؛ در حالی که انسان بدبین همیشه در اضطراب و اندوه به سر می برد ، چنان که حضرت علی علیه السلام می فرمایند :
« حسن الظن راحه القلب» 223؛ خوش بینی مایه ی آسایش دل است .
« حسن الظن یخفف الهم »224؛ خوش بینی از غم و اندوه می کاهد .
هم چنین حضرت علی علیه السلام در فرازی از توصیه های جامع خود به مالک اشتر فرموده است : با احسان به مردم، زمینه ی خوش بینی حاکم جامعه اسلامی به رعیت فراهم می شود و این امر موجب می شود که حاکم از رنج و اندوه رهایی یابد و درسایه ی این آسایش خیالی ، برای پیش برد اهداف جامعه ی اسلامی بیشتر تلاش نماید : «فلیکن منک فی ذلک امر یجتمع لک حسن الظن برعیتک ، فان حسن الظن یقطع عنک نصبا طویلا»225 ؛ پس باید با رعایت این امور ، برای خویش خوش بینی به مردم را فراهم آوری ، زیرا خوش بینی یه رعیت ، رنج و اندوه زیادی را از دوش تو برمی دارد .

2-رهایی از گناه
حسن ظن به مردم ، سبب می شود که انسان به دام گناه نیفتد ؛ چنان که پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و السلم می فرمایند :
« من سلم من الظن سلم من الغیبه و من سلم من الغیبه سلم من الزور و من سلم من الزور سلم من البهتان»226
کسی که از سوء ظن بری باشد از غیبت کردن در امان خواهد بود، و کسی که از غیبت بری باشد از دروغ درامان می باشد، و کسی که از دروغ در امان باشد، از تهمت بری خواهد بود .
حسن ظن موجب خوش اخلاقی ، محبت ، خیرخواهی ، نوع دوستی و …می شود .
خوش بینی و حسن ظن، به دلیل تأثیری که در درون انسان از گناه دارد، موجب حفظ دین و دوام ایمان می گردد ؛ چنان که امام علی علیه السلام می فرمایند :
« حسن الظن ..سلامه الدین»227 ؛ خوش بینی مایه ی سلامت دین است .
« حسن الظن ینجی من تقلد الاثم » 228 ؛ خوش بینی انسان را از بند گناه می رهاند .
برای آراسته شدن به حسن ظن ، موانع و مشکلات زیادی وجود دارد که از جمله ی آن ها وسوسه های شیطانی و شهوات نفسانی ( مثل کینه ، حسد ، خود خواهی ، تکبر و …) است که
مقابله ی با آن ها جز با روحیه و اراده ی قوی و ایمانی راسخ ممکن نخواهد بود ؛ چنان که حضرت علی علیه السلام می فرمایند : « افضل الورع حسن الظن »229؛برترین پارسایی خوش بینی است .
3-جلب محبت دیگران
حسن ظن ، آثار و برکاتی دارد که هریک زمینه ساز جلب محبت دیگران می شود ، مثلا خوش رویی و مدارا کردن با مردم ، سبب جلب محبت و دوستی می شود . از منظر دیگر،حسن ظن در حقیقت ، از مظاهر ایمان است و موجب عمل به اوامر و پرهیز از نواهی الهی می گردد . خداوند نیز به مومنان وعده داده که محبت شان را در قلوب مردم جای دهد :
«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحمَنُ وُدّاً » 230 کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند ، به زودی خدای رحمان برای آنان محبتی در دل ها قرار می دهد.
حضرت علی علیه السلام نیز می فرمایند :
« من حسنه ظنه بالناس ، حاز منهم المحبه »231؛ کسی که به مردم گمان نیک برد ، محبت آنان را به دست می آورد .

4-پیشرفت امور
در رسیدن به اهداف و آسان شدن مشکلات زندگی ، دو چیز نقش اساسی دارد : یکی احساس امنیت و آرامش خاطر ، و دیگری برقراری ارتباط با دیگران و بهره گیری از توانمندی ایشان . حسن ظن ، هر دو مورد را در بردارد ؛ فردی که به مردم حسن ظن دارد ، با نشاط و آرامش ، اهداف خود را دنبال می کند و به خاطر نوع برخورد اجتماعی و رفتاری که با دیگران دارد ، طبعا سایر افراد نیز در رسیدن به اهدافش او را همیاری خواهند کرد ، ولی فردی که دچار سوءظن است ، چون به هیچ کس اعتماد ندارد و به همه بدبین است ، ترجیح می دهد که به تنهایی مشکلات را رفع نماید و از مردم فاصله بگیرد . امام صادق علیه السلام می فرمایند :
« خذ من حسن الظن بطرف تروح به قلبک و یروح به امرک »؛ از خوش بینی بهره بگیر ، تا با آن دلت آرام گیرد و کارت پیش رود.232

3-2 اصل صحت در مسائل اجتماعی
در معاملات و امور مالی مانند مسائل اقتصادی ، تجارت ، سپردن امانت به دیگران ، وصیّت ، ارث و…. باید تامل ، دقّت و تحقیق کافی صورت گیرد، قرآن کریم در این زمینه به نکات خوبی مانند مستند کردن معاملات، عادل بودن کاتب، گرفتن شاهد و …233و همچنین به مسئله ی
وصیّت234اشاره نموده است. این قوانین دایمی و قابل تعمیم و گسترش به همه ی زمان ها و اعصار می باشند . بنا براین ، گرچه اصل حسن ظن به مومنان ، به عنوان یک مبنا مورد تاکید قرار گرفته است ، امّا در مسائل تجاری ، اقتصادی ، وصیّت ، ارث و….مساله فرق می کند و در این موارد باید بیش تر دقّت شود ؛ چنان که دراین باره چند روایت ذکر شده است :
حمّادبن سنان نقل کرده است : قصد داشتم مالی را برای تجارت به یمن بفرستم . برای مشورت ، نزد حضرت جواد علیه السلام رفتم و گفتم : می خواهم مالم را به فلان شخص بدهم تا در یمن برایم تجارت کند . امام فرمود : مومنان را تصدیق کن ، زیرا خداوند در وصف رسول خدا صلی الله علیه و اله والسلم می فرمایند : « او

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع مفهوم و مصداق، عسر و حرج Next Entries منابع پایان نامه با موضوع غرر در قرارداد، اطلاق ادله