پایان نامه با واژه های کلیدی آموزش و پرورش، تحول شناختی، پیش دبستانی، نظام آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

که توسط بزرگسالان به کودک آموزش داده میشود (اُکلی218، 2004) در مرحلۀ بعد گفتار خودمحورانه پدیدار میشود این گفتار به کودک امکان میدهد که آنچه بزرگسالان میگویند را پردازش کند و آنها را در موقعیتهای مشابه به کار گیرند (بلاک و پوپ، 2008). گفتار خودمحور به نوعی گفتار با صداي بلند تلقی می شود، که فرد براي خویشتن و نه براي برقرار سازي ارتباط با دیگري استفاده میکند (محسنی، 1383). در سنین دو تا هفت سالگی، کودکان بدون در نظر گرفتن این که دیگران در حال گوش کردن هستند در مورد ایدهها و تفکراتشان با صدای بلند صحبت میکنند؛ ویگوتسکی این نوع گفتار را گفتار خودمدار مینامد و علت پیدایش آن را درونی نشدن گفتار بر میشمرد (اُکلی، 2004).
ویگوتسکی کارکرد مثبتی را برای گفتار خودمحورانه قایل بود و میپنداشت که این گفتار نه تنها به منزلۀ وسیلهای برای برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران محسوب میشود بلکه به عنوان وسیلهای برای فکر کردن، هدایت کردن رفتار خود و تسلط یافتن بر آن مورد استفاده قرار میگیرد (روبین219، 1973؛ طبیبی و همکاران، 1389). از دیدگاه او گفتار خودمحور شالودة همۀ فرایندهاي شناختی عالی، از جمله توجه کنترل شده، حافظۀ سنجیده، برنامه ریزي، مسئله گشایی، و تأمل محسوب میشود و نقش سازندهاي در تحول توانایی شناختی، خودنظمدهی220 و کارکردهاي اجرایی ایفا میکند (طبیبی و همکاران، 1389). همچنین بنا به دیدگاه او گفتار خودمحورانه در کودک کاملا محو نمیشود بلکه به صورت نهانی در میآید و به گفتار درونی تبدیل میشود (روبین، 1973). بنابراین آخرین مرحلۀ تحول زبان از نظر ویگوتسکی، گفتار درونی میباشد. این گفتار درونی به اندیشه و رفتار انسان جهت میدهد و در همه کارکردهای عالی ذهنی وجود دارد (سیف، 1386؛ کدیور، 1385). ویگوتسکی معتقد است که گفتار درونی انسان را در برنامهریزی و تنظیم کارها و نیز بهرهگیری از مشارکتهای قبلی در تعاملات اجتماعی کلامی قادر میسازد (ورتسک221 و تولویست222، 1992، به نقل از رایس، 1922، ترجمۀ فروغان، 1388). نقش این گفتار به منزلۀ ابزار شناختی برای دروننگری، یعنی دست یافتن به خودآگاهی223 و خودهوشیاری224 و شکلگیری خودپنداره225 به اثبات رسیده است (طبیبی و همکاران، 1389).
ب-منطقۀ تقریبی تحول226
ویگوتسکی برخلاف پیاژه که تحول را مقدم بر یادگیری میداند، یادگیری را مقدم بر تحول بر میشمرد. او فرایندهای تحول را به دنبال فرایند یادگیری میداند و معتقد است که کودک با کمک بزرگسالان میتواند فراتر از مرحلۀ تحول شناختی که در آن قرار دارد، یاد بگیرد (سیف، 1386). از این رو یکی از مفاهیم اصلی در نظریۀ ویگوتسکی، منطقۀ تقریبی تحول است. منطقۀ تقریبی تحول یکی از شناخته شده ترین و گسترده ترین مفاهیم اساسی نظریۀ ویگوتسکی می باشد که عبارت است از: فاصلۀ بین سطح تحول فعلی، که به وسیلۀ حل مسئله به طور مستقل تبیین میگردد و سطح تحول بالقوه که از طریق حل مسئله با راهنمایی بزرگسالان یا همکاری با همسالان تواناتر، حاصل میشود (ویگوتسکی، 1978، 2007؛ تامسون و همکاران227، 1996؛ توروک، 2008؛ اندرسون و همکاران، 2013). بنا به نظریۀ ویگوتسکی کودک دارای تواناییهایی است که معرف سطح کنونی تحول او برای حل بخشی از مسائل مربوط به خود است اما به کمک بزرگسالان و راهنمایی آنها میتواند توانایی بیشتری از خود نشان دهد که معرف سطح تحول بالقوه میباشد (بلاک و پوپ، 2008). بنابرین به اعتقاد ویگوتسکی منطقۀ تقریبی تحول تعامل بین شخص آگاه و شخص نیمه آگاه در انجام یک وظیفه است به طوری که شخص نیمه آگاه، در انجام وظیفه ای که قبلاً به طور مشترک با شخص آگاه انجام می داد مستقل شود و بتواند وظیفه را خود به درستی به اتمام رساند (هایکلین228، 2003). در همین راستا منطقۀ تقریبی تحول تا حد زیادي تحت تأثیر گفتگو است و مبناي آن را تعامل اجتماعی شکل می دهد که بر پایۀ آن کودك با کمک دیگران (بیشتر والدین) چگونگی انجام بعضی مهارتها یا حل مسائل را میآموزد (رشتچی، 1389).
پ-تفکر و زبان
برخلاف نظر پیاژه که تحول شناخت را مستقل از تحول زبان و از نظر علّي مقدم بر آن می دانست (ماندلر229، 2004) و معتقد بود که زبان بيش از هر عامل ديگري می تواند به پيشرفت تحول شناختی كودك كمك ميكند و در تحول كنشهاي ذهني نقش ثانويه دارد و به تنهايي براي تحول شناختي كودك كافي نيست (لاند230، 2003، ص 22، به نقل از رشتچی، 1390). «ویگوتسکی معتقد بود که تفکر نه مستقل از زبان است و نه از نظر علّی مقدم بر آن، بلکه با وجود ریشههاي متفاوت و مستقل، تعامل مستمري بین آنها وجود دارد» (همان، ص 41). بنا به نظریۀ او، تفکر و زبان در کودکان به صورت دو فعالیت مستقل و جدا از هم شروع میشوند. به طوری که در ابتدا تفکر پیش زبانی (یا پیش کلامی)231 یا تفکر بدون زبان232 و زبان پیش عقلی233 یا گفتار بدون تفکر234 می باشد (سیف، 1386). به باور او تحول تفکر و زبان با یکدیگر موازي نیست و منحنی تحول زبان و تفکر با یک دیگر تلاقی میکنند، در مقاطعی از یکدیگر فاصله میگیرند، دوباره به یکدیگر میرسند و حتی ممکن است با هم یکی شوند (رشتچی، 1389). در ماه های اول تحول، زبان بدون تفکر است و نشانی از تحول فکري در آن دیده نمیشود. در دو سالگی منحنیهاي مجزای تفکر پیش زبانی و زبان پیش عقلی تحول تفکر و زبان، که تا این زمان جدا از یک دیگر بودهاند، با یکدیگر تلاقی میکنند. با این حال زبان و تفکر به طور کامل در هم نمیآمیزند و همواره نوعی استقلال در آنها ادامه مییابد. در این زمان کودك استفادۀ زبان در تفکرات را آغاز میکند و گفتارش نیز نمایانگر تفکراتش میشود؛ یعنی زبان به خدمت تعقل در میآید و تفکر در کلام تجلی مییابد (سیف، 1386، ص 98). «بنا به نظر ویگوتسکی در فاصلۀ 2 تا 7 سالگی، زبان هم نقش درونی یعنی هدایت و جهتدهی به تفکر و هم نقش بیرونی یعنی انتقال نتایج تفکر به دیگران را ایفا میکند. با این حال، از آنجا که کودک هنوز قادر به متمایز ساختن این دو نقش یا دو کارکرد نیست، گفتار خودمحور اتفاق میافتد. بعد از هفت سالگی، کودک میآموزد که استفادۀ آشکار از زبان به موقعیتهایی محدود میشود که میخواهد با دیگران ارتباط برقرار کند؛ و در همین زمان است که نقش تفکر زبان به صورت گفتار درونی میشود» (همان).
2-4- ماهیت آموزش پیش دبستانی
توجه به آموزش و پرورش پیش از دبستان مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است. در بعضی کشورها، تقریباً همۀ کودکان قبل از ورود به دبستان، در این مراکز تربیتی پرورش مییابند (صافی، 1387). در نظام آموزشی ایران، کودکان کمتر از سه سال در مهدکودک، کودکان سه، چهار و پنج ساله در کودکستان، و از پنج سال به بالا در دورههای آمادگی آموزش میبینند. اغلب مؤسسات آموزش قبل از دبستان را بخش خصوصی، به صورت مراکز غیر انتفاعی و تحت نظارت بهزیستی کشور اداره میکنند. وظیفۀ اصلی آنها مراقبت از کودکان و پاسخگویی به نیازهای زیستی، بهداشتی و روان شناختی آنان است (کاکیا، 1385، به نقل از ضیایی نجف آبادی، 1386).
دورۀ پیش‌دبستان یا دورۀ آمادگی در نظام آموزشی ایران، دوره‌ای است که کودکان در یک یا دو سال قبل از ورود به دبستان می‌گذرانند. این دوره جهت آماده ساختن کودکان برای ورود به دبستان است (شورای عالی آموزش و پرورش، 1392).
کول (1991)، برنامۀ آموزش و پرورش پیش از دبستان را چنین تعریف کرده است: کودک محور است و از رویکرد بازی و فعالیت پیروی میکند، محیط بازی محرکی را برای تحول شناختی، کلامی، اجتماعی، عاطفی و جسمی کودک فراهم میآورد، کودکان را برای دوران ابتدائی آماده میکند، این برنامه مبنایی برای تحول خواندن، نوشتن و حساب کردن تشکیل میدهد، تعامل با محیط، مشارکت فعال در فعالیتهای گروهی و تواناییهای حل مسائل خلاق را در کودکان تقویت میکند، بر تدارک تجارب برای کودکان تأکید دارد به طوری که تحول مهارتهای مربوط به روند یادگیری آنها را تضمین کند، بر طراحی از قبل و جدولبندی و نظم در برنامهها تکیه دارد اما در عین حال نسبت به نیازهای کودکان انعطاف پذیر است، به طور غیر مستقیم کنترل خود و انضباط درونی را در کودکان بهبود میبخشد (ترجمۀ مفیدی، 1386، راه پیما، 1388).
2-4-1- اهمیت و ضرورت آموزش پیش دبستان:
امروزه، اهمیت و ضرورت آموزش و پرورش در دورۀ پیش دبستان بیش از گذشته مورد نظر است. افزایش مداوم تعداد مادران شاغل، گسیختن وابستگیها و نظام خانوادههای سنتی، تنشهای روانی حاصل، که ناشی از الگوی های زندگی کنونی است، موجب گشته که کودکان اغلب از منابع یک محیط محرک و بر انگیزنده برخوردار نباشند. کودکان مناطق محروم به ویژه از این نظر، محرومیت های بیشتری را متحمل می شوند. از آن جا که والدینی که بیسواد هستند، توانایی تعامل مؤثر و مفید با کودکان خود را ندارند و نمیتوانند به تحول مطلوب و مناسب گفتار و زبان کودک و مهارتهای شناختی کودک خود کمک کنند. فقدان تسهیلات، وسایل و مواد مانند اسباب بازی، کتاب، امکانات بازی و غیره به محرومیتهای آنان میافزاید (کول، 1991، ترجمۀ مفیدی). از این رو آموزش پیش دبستانی در این زمینه بسیار با اهمیت است، زیرا یک برنامۀ آموزش پیشدبستانی مناسب برای این دوره، تجاربی محرک و مفید برای تحول شناختی، زبانی، جسمانی، عاطفی و اجتماعی فراهم میآورد. اگر این نوع برنامهها به گونهای مؤثر سازمان داده شوند، محرومیتهای ناشی از کمبودهای محیط خانه را جبران میکند و کودک را برای ساختن مبنایی قوی برای سهولت تحول بعدی و بارور کردن استعدادهایش یاری میکند (همان). بنابراین آموزش پیش از دبستان به نوعی باعث برقراري عدالت اجتماعی در جامعه می شود. کودکان خانواده هاي محروم و روستایی که از محیط خانوادگی مساعدي در زمینۀ تحول و یادگیري برخوردار نبوده اند، با استفاده از برنامه هاي آموزش پیش از دبستان می توانند تا حدي فاصلۀ خود را با کودکان خانواده هاي مرفه کم کنند (طالب زاده نوبریان، 1387). آموزش پیشدبستانی به تدریج کودک را برای پیروی از نظم و انضباط مدرسه آماده میکند و آنها را با مقررات حاکم بر دورۀ ابتدایی آشنا میکند. علاوه بر این کودک در طی دورۀ پیشدبستانی با مهارتهای گفتاری و جسمی که برای یادگیری خواندن، نوشتن و حساب کردن در پایۀ اول ابتدایی ضروری است، آشنا، و از این نظر آماده میکند (کول، 1991، ترجمۀ مفیدی، 1386). همچنین آموزش پیشدبستانی باعث تحول سازگاري اجتماعی در کودك میشود. بدین معنی که کودک میتواند به راحتی با کودکان دیگر دوست شده و در فعالیتهاي مشترك شرکت کند. آموزشپیشدبستانی به سازش با کودکان، پیروی از برنامههای عادی روزانه، یادگیری، ساکت نشستن و تمرکز کردن بر فعالیتها در یک دورۀ زمانی خاص و طولانی شدن مدت توجه و مواردی از این قبیل کمک میکند. یکی دیگر از ضروریات آموزش پیشدبستانی این است که از طریق شرکت دادن کودکان در فعالیتهاي مناسب ورزشیِ فردي و جمعی به کودکان در خصوص شناخت اندامها و مراقبت از آنها و به کارگیري صحیحشان آموزش داده میشود (طالب زادۀ نوبریان، 1387). کمک به ایجاد مهارت خود تنظیمی و مهارت های بهداشتی نیز از دیگر جنبه هاي مهم آموزشهاي پیشدبستان میباشد. همچنین افزایش مهارتهاي زبانی و کلامی و بالا بردن گنجینۀ لغات کودکان و کمک به آنها در انجام یک گفتگوي صحیح با کودکان و بزرگسالان نیز از ضروریات دیگر آموزش پیش از دبستان به شمار میرود (همان).
2-4-2-سیر تحول آموزش پیش دبستان در ایران و جهان
اگرچه آغاز رشد کودکستانها در اروپا، ثمرۀ تفکر و نوشته های کمینوس، روسو، پستالوزی و هربارت میباشد اما در حقیقت این فردیک فروبل آلمانی بود که اولین کودکستان را در سال 1837 در بلانکنبرگ235 آلمان بنا نهاد. هدف فروبل از نامگذاری باغ کودکان این بود که نشان دهد کودکان مانند نهالهایی هستند که طبیعت، نیروی حیاتی رشد و تحول را در درون آنها نهاده است و این نیروها به طور طبیعی و با پیمودن مراحل جلوهگر میشوند. از دیدگاه فروبل، هدف ایجاد کودکستان، ایجاد محیطی شاد بود که بازی در فضای آزاد و فعالیتهای خود به خودی را میسر میساخت تا کودکان را به تدریج برای ورود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی تحول شناختی، سرعت پردازش، تعاملات اجتماعی، فعالیت ذهنی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی آموزش و پرورش، پیش دبستانی، سازمان بهزیستی، مجلس شورای اسلامی