پایان نامه با موضوع هنر و معماری، محدودیت ها، صاحب نظران، جهان بینی

دانلود پایان نامه ارشد

زمینه سازی برای سخن گفتن و بحث پیرامون این مطلب خواهد شد. در همین راستا بررتون نیز یکی از کارکرد های اصلی مکان مقدس را ایجاد مکانی برای سخن گفتن در باب خدایان می داند. (بررتون، 1377، ص129)
– ایجاد مکانی برای بیان آرمان ها و رسیدن به آن ها: هنر یکی از زمینه هایی است که انسان در طول تاریخ در جهت بیان آرمان های خویش و همچنین در راه وصول به آن آرمان ها از آن بهره گرفته است. هنر با عنایت به جهان بینی و تفکر انسان و زمان و مکان زیست او و همچنین اهداف و آرمان هایش جلوه های گوناگونی داشته و از تمرکز بر معنویت و روحانیت و ذکر نکات روحانی گرفته تا توجه بر مادیات صرف در نوسان بوده است. (نقی زاده، 1382،ص7)
بروز و ظهور مکان مقدس ناشی از تعامل دین و هنر است. دین با ظهور تاثرات خویش بر هنر با اصول و ارزشهای خاص خود آن را هدایت نموده و جهت دادن به آن را عهده دار می شود لذا از آن بهره گرفته، به آن غنا بخشیده و در تکامل آن نقش داشته است بنابراین واضح است که مکان مقدس راهی خواهد بود که دین به واسطه آن آرمان های خود را بیان می نماید و در حقیقت آن را وسیله ای برای تحقق اهداف خود می داند.
هر گاه هنر معماری خاستگاه دینی داشته باشد انسان را به مشاهده شهود سوق خواهد داد. معماری مقدس می تواند ارزش ها و مبانی معنوی دین را به نحوی مناسب به نمایش گذارد و از این رو در کنار دین عامل رشد و تعالی گردد. در حقیقت این حاصل تعامل دین و هنر معماری و بروز و ظهور فضای مقدس است. (نقی زاده،1382،ص66)

4-5-1-3- زمینه سازی حیات معنوی
همانگونه که پیش از این نیز اشاره شد مهم ترین ویژگی کیفی فضا همان تقدس است که معنویت فضا می انجامد.( نقی زاده،1382، ص101) بالاترین چیزی نیز که از هنر ها انتظار می رود پدید آوردن فضای کیفی و معنوی است. معماری و محیط می‌تواند طوری باشد که در نفس القاء معنویت کند یا بر عکس اثر معنویت را تا اندازه‌ای از بین ببرد. به عقیده بورکهارت هنر قدسی از مضمون دینی و راز و رمز معنوی حکایت می کند. (مطهری،1384) و هنری ای که القای قدسیت و معنویت نکند در زمره هنر دینی و آسمانی در نمی آید.
بنابراین این رسالت مهم هنر و معماری قدسی در دنیای معاصر است: بازگشت به معنویت، احیای معنویت و فراخواندن آدمی به معنویتی اصیل و ریشه دار و الهی تا در پرتو آن بر «بحران بی معنایی و فائق آمده، به زندگی خویش معنا و هدف و ارزش (همتی،1383) فضای قدسی با شکل دادن به فضای مناسب عبادات و آیین ها و انجام مناسک و مراسم است که مسلما لازمه آن تبلور اصول و ارزش های معنوی دینی است زمینه ساز معنویت انسان خواهد بود. ( نقی زاده،1380، ص10)
– ایجاد مکانی برای هدایت انسان و قرب الهی: هنر قدسی هنری برای خدا و در جهت قرب به ذات یگانه او به مشار می آید ( نصر، 1380، ص 496) فضای قدسی با تکیه بر مبانی دین، زمینه و فضای مناسب رشد و کمال انسان را فراهم می کند. (نقی زاده،1382،ص66)
برای مثال در کلیسا های بیزانس حرکت از مدخل به سوی محراب به معنی حرکت از جهان انسان ها به سوی جهان الوهیت است.(بررتون، 1377، ص135)
در هنر قدسی انسان با سمبولیسم و متشابهات از کثرات کنده می شود و به سوی خدا می رود و توحید حقیقی پیدا می کند. زیبایی فضای قدسی امتداد یا انعکاس لایتناهی الهی است و از این حیث سختی دل را به لطافت مبدل می سازد و موانعی را که بر سر راه رهایی و رستگاری نفس قرار گرفته است ، از میان بر میدارد . (نوروزی طلب،1388، ص 13)
– تضمین حضور قلب مومن: با توجه به اینکه اصول و بینش ادیان حول محور خدا شکل می گیرد فضای قدسی نیز مکانی است که انسان دیندار می تواند در آن به حضور قلب و توجه کامل به خدا دست یابد دکتر محمد نقی زاده نیز اولین ویژگی یک فضای قدسی را این می داند که عاری از هر توجه به غیر خدا بوده و حضور قلب مومن را تضمین نماید. (نقی زاده،1382،ص66)
فضای قدسی هر گونه شرک و عبودیت غیر خدایی را که بیش از هر زمان دیگر رایج است، نفی نموده و در واقع قاطع و مانع تمایل انسان به سمت غیر خدا باشد. ( نقی زاده،1380، ص6)

– برانگیختن اثر روحانی و الهام معنوی: در واقع معماري قدسي بر آن است تا با طراحي هدفمند و آگاهانه فضاهايي كه ياد الهي را تجسم مي بخشند، انسان را به خلوت دروني الهام الهي رهنمون سازد.(اردلان، 1380، ص5)
هنر قدسی و به تبع آن معماری قدسی هنری است که در مخاطب اثر روحانی بگذارد و در او الهام (معنوی) پدید آورد. لذا شیوه بیان و صورت و شکل آن، یا سبک آن، باید چنان باشد که الهام و اشراق در دل بیننده اش ایجاد کرده،؛ نوری به وی هدیه کند که موجب ذکر حق در جان وی شود. (مطهری،1384)
در فضای مقدس حقیقت قدسی وجود آدمی که جدا از حقیقت الهی نیست، تجلی پیدا می کند. در این مکان ها حال حضوری دست می دهد و «ساحت قدس» تجلی می کند.( ریحته گران،1380)
– تذکر و یادآوری حقایق الهی و معنوی: از آنجایی که آسمان ها و زمین و آنچه در آن است به تسبیح و ذکر و حمد خداوند تبارک و تعالی مشغولند و با توجه به معنای ذکر یکی از مختصات معماری قدسی تذکر دادن مداوم انسان به ارزش ها و جلوگیری از غفلت انسان و غوطه ور شدن وی در بعد مادی حیاتش است. ( نقی زاده، 1378، ص 101) امر قدسی از تجلی اعجاز گونه امر روحانی در مادی، و آسمانی در زمین حکایت نصر،1379،ص3)
برخی نقش بنیادین هنر را یادآوری مبدا و اصل انسان و ممانعت از غفلت او و توطن گزیدنش در خاک دانسته اند. هنر قدسی در نهایت امر هدیه ای آسمانی و طریق دستیابی به فیضی است که موجب یاد آوری جهان روح ( جهان جان ) شده، انسان را به امور الهی باز می گرداند .( نوروزی طلب، 1388، ص18)
– نمود حقایق معنوی و کیفیات روحانی: جوهری هنر قدسی انوار الهی است که روح هنرمند را مملو از فیوضات خداوندی کرده است. ماده به برکت‌ تابش این نور در آینه‌ی روح هنرمند و انعکاس آن در جهان محسوس، کیفیتی زیبا و قدسی پیدا می‌کند و به‌عبارتی،ماده با مبدّل شدن به‌ صوری که از انوار الهی،شکل می گیرد، شایسته صفت مقدس و الهی دینی خواهد شد. (نوروزی طلب، 1388، ص20)
معمار در هنر قدسی از دیرباز کوشیده است با گنجاندن برجسته ترین ویژگی های حاکم بر نظام طبیعت، چون تنوع، ابهام و رازگونگی، سادگی، پویایی، هماهنگی و تعادل در لایه های معرفتی آثارش، حجاب از پیش روی دیدگان آدمی بردارد و حقایق معنوی و ماورایی را برایش آشکار سازد. ( بمانیان،1389،30)

4-5-1-4- ایجاد مکانی برای حضور ذات الهی
مکان مقدس اغلب جایی است که انسان ها به حیطه خدایان وارد می شوند یا بالعکس خدایان در آنجا در میان انسان ها قرار می گیرند. در هر دو صورت مکان مقدس به مکان حضور الوهیت و انعکاس تصویری از قلمرو الهی تبدیل می شود . (بررتون، 1377، ص137) “نامتجانس بودن فضای قدسی ظهور جهان و کاینات را در فضا ممکن می سازد.” (نقی زاده،1382،ص20)
هنر مقدس هنری است که امر الهی در آن همیشه حاضر است. از این روست که یک مسجد یا معبد نمونه هنر قدسی است چراکه حضور و قرب الهی در آن است. برای مثال یک مکان مقدس می تواند شامل تصاویری از خدایان یا دیگر نشانه هایی باشدکه بر حضور آن ها دلالت دارد. کشتی عهد در معبد مقدس بیت المقدس تخت یهوه و لذا نشانه ای مشهود از حضور او محسوب می شود. گرچه مکان مقدس حتی بدون نماد های واضح ارتباط با خدا یا نشانه های او نیز می تواند حضور الهی را محقق سازد، همچون کعبه که در آن هیچ تصویری از خدا جای نگرفته و حتی مکان سکونت او نیز محسوب نمیشود.(بررتون، 1377، ص137)
به عقیده صاحب نظران حضور ذات الهی در معماری مقدس به نوبه ی خود منجر به تحقق کارکرد های زیر می گردد:
– امکان ارتباط با الوهیت: فضای قدسی، حاصل گسیختگی میان دو مرتبه (وجود) است و این گسیختگی، ارتباط با واقعیات فراجهانی و متعال را ممکن می سازد و به همین جهت فضای قدسی در زندگانی همه اقوام، اهمیت کلانی دارد، زیرا انسان تنها در این فضا می تواند با جهان دیگر، یعنی جهان خدایان و یا نیاکان، ارتباط داشته باشد. هر فضای قدسی، روزنه ایست بر عالم ماوراء و متعال.
فضا های مقدس مکان ارتباط با الوهیت هستند و مردم بدانجا می روند تا خدا را ملاقات کنند نماد هایی که معرف اتصال میان جهان انسان ها و قلمرو های متعالی هستند اغلب بر این کار کرد دلالت دارند.این نمادها می توانند اشیایی عمودی باشند که مانند کوه ها به آسمان سر می کشند. (بررتون، 1377، ص139)
در مکان مقدس است که ارتباط با خدایان ممکن می شود از این رو باید دری به جهان بالا وجود داشته باشد تا خدایان از آن طریق به زمین فرود آیند و انسان به صورت سمبلیک بر آسمان عروج کند. در این فضا جهش از زمینه ای به زمینه دیگر تحت تاثیر مراتب تجلی قرار می گیرد و سه بعد عالم (زیر زمین، زمین و آسمان) در ارتباط با هم قرار داده می شوند. (بررتون، 1377، ص139) “اشتغال خاطر اين نوع معماري جاي دادن انسان در حضور خدا از طريق قدسي كردن فضاست.” (عزام، 1380، ص 168)
– معرفی الگوی اعلای مقدس: به عقیده کاپادونا هنر مند قدسی در جست‌وجوی‌ زیبایی‌، ممكن‌ است‌ الگوی‌ اعلای‌ آرمانی‌ یا مقدس‌ را به‌ انسان‌ها معرفی‌ كند تا در راه‌ رستگاری‌، آن‌ را دنبال‌ كنند
چراکه زیبایی یک صفت الهی است و اصولا لازمه واقعیت و حقیقت و وجود، زیبایی است. (کاپادونا، 1383،ص 3)
– زمینه سازی نوعی شهود محض: زندگی دینی و دین وحیانی این امکان را فرام می کند که مومنین قادر به شهود امر قدسی شوند و هنر مند نیز از جمله مومنینی است که صورت محسوس شهود خویش را در اثر هنری ظاهر می کند .شهود هنرمند ، شهودی عارفانه مبتنی بر عشق حقیقی است. ( نوروزی طلب،1388، ص8)
هنر قدسی کمیت محض را [ ماده و موادکار ] به کیفیتی واقعی مبدل می سازد و راه کشف و شهود حقیقت محض و تجلی ذات اقدس الهی را مفتوح می سازد . این در حالیست که نگرش جهان متجدد به هستی ، نگاهی صرفا عقلانی و آن هم سودجویانه و بر اساس محدودیت های خرد انسانی است . امر قدسی و شهود حقایق ملکوتی از دسترس چنینی عقلی خارج است. (نوروزی طلب ،1388، ص 18)
– مکان تجلی مشهود باور ها: یکی از مهمترین ویژگی های هنر جنبه کالبدی بخشیدن به اعتقادات و باور هایی است که در شکل گیری آن ها نقش داشته اند. از این رو مکان مقدس نیز به عنوان یک اثر هنری باور های دینی و معنوی سازندگان و صاحبان آن را متجلی می سازد. (قدوسی فر، 1391، ص47)
انسان از زمانی که به ذات حضرت حق معرفت می یابد برای قرب به او به عبادت می پردازد و برای بیان مکنونات قلبی و اندیشۀ خویش و به عبارتی برای فرم بخشیدن به معنا، کلام، حرکات و تعریف، فضا را به خدمت می گیرد. (نقی زاده، 1385 ،ص 307 ) (فرم شناسی نماز)
یکی از مباحث بنیادین در تأثیرپذیری فرم بر مبنای جهانبینی، معنا و معنویتی است که ارزش ها و مفاهیمش در قالب فرم، فضا، حجم و … القا می شود. (ایمان طلب،1391، ص 81) هنر قدسی بیانگر ایده های دینی و صورت محسوس مشاهدات عوالم قدسی و مینوی انسان دینی است و به عبارتی تجلی مشهود باورهاست. (نوروزی طلب،1378، ص 2)
– مکان بروز قدرت الهی: مكان مقدس، مكان ارتباط با موجودات الهي است و از اين جهت مأواي قدرت الهي به شمار مي رود؛این قدرت می تواند مایه تحول انسان گردد و ماهیت این تحول بر اساس سنت دینی مربوط، و شیوع و شهرت فضای مقدس متفاوت است. قدرت الهی که در مکان های مقدس می توان با آن مواجه شد می تواند اهداف کلی تر مربوط به حیات سعادتمند مادی و جسمانی را بر آورده سازد. مثلا در بسياري از اديان بين زيارت اماكن مقدس و شفا يافتن از بيماري هاي روحي و جسمي ارتباط بسيار نزديكي وجود دارد و اين نشانگر مواجهه با قدرت الهي در اماكن مقدس است. (بررتون، 1377، ص147)
– اشارتی بر زیبایی احدی: هنر، ترسم جمال و زیبایی و گریز از گفتمانی عینی و محسوس است؛ پدیده ای است انسانی که با ترجمانی پویا و معنوی، بستر تجلی، عظمت، زیبایی و جمال خداوندگار را فراهم می آورد. و هنرمند جمال و زیبایی خداوند را در آینه ی هنرهای خود متجلی می سازند. ( بمانیان،1389،ص19)
در معماري قدسي، انسان و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع فضای کالبدی، هنر و معماری، زیبایی شناختی، سلسله مراتب Next Entries پایان نامه با موضوع ادیان توحیدی، جهان مادی، هنر و معماری، احساس غربت