پایان نامه با موضوع مسئولیت کیفری، سن مسئولیت کیفری، قانون مجازات، مسئولیت کیفری اطفال

دانلود پایان نامه ارشد

باز شناسد و اجمالا از داد و ستد ها و معاملات سر در بیاورد (حسن بن یوسف علامه طی، : 306). در ایران مطابق نظر مشهور فقه امامی کودکان تا هفت سالگی غیر ممیز و پس از آن ممیز تلقی می شوند. (الموسوعه الفقیهه،1375: 20-21)
1-1-3-2-3 مفهوم نوجوانی از منظر روان شناسی
دانشمندان و صاحب نظران روانشناسی و تربیت نوجوان با ملاحظه حالات حرکات و اتخاذ مواضع نوجوانان عناوینی را برای آنها ذکر کرده اند که هر کدام از جهتی در خور اهمیت است
دوران انتقال انتقال از کودکی به بزرگسالی و انتقال از بی مسئولیتی به تکلیف و مسئولیت .
دوران طوفان طوفان روانی عاطفی و حتی طوفان تخیل و رویا و همچنین تنش های متعدد در زندگی نوجوان تحولات عمیقی پدید می آورد او را در معرض طوفان های روحی و وزش های بادهای دگرگون کننده قرار می دهد .
دوران فشار شرایط موجود و دگرگون کننده زندگی که از درون می جوشد در نوجوان فشاری ایجاد می کند که گاهی این فشار ممکن است او را به انزوا بکشاند و حتی موجبات افسردگی او را فراهم سازد .
دوران اضطراب نوجوان در این دوره دچار نوعی بیقراری و یا عدم استقرار است هورمون های ترشح شده از غدد که در خون ریخته می شود در او اضطرابی پدید می آورد و از حال عادی و تعادل خارجش می سازد .
دوران سردرگمی و تعارض نوجوان در عزم ها و رفتارها سردرگم است . در اندیشه و رفتار خود و هم در برخورد با دیگران دچار تعارض است در عین حال که در اندیشه وصول به ایده آل‌ها ست .
دوران منفی بافی این عنوانی است که بوهلر به این گروه داده است نوجوان نسبت به همه چیز بد بین و معترض است و با عینک بدبینی به رفتار بزرگ تر ها می نگرد .
از دیگر عناوین مناسبی که توسط دانشمندان به این گروه داده شده است عبارتند از
دوران اختلال دوران بی نظمی دوران اخلاق متغیر دوران جهش ناگهانی دوران تمایلات دوران خود خواهی کودکانه دوران عبور و گذر دوران تجدید نظر در باورها دوران هیجان دوران تمایلات انحصاری دوران برزخی و دوران استحاله. (محمد علی حسن زاده، 1391: 27)
1-1-4 مفهوم مسئولیت کیفری و بزهکاری
در قوانین جزایی چنانچه فردی مرتکب جرمی شود باید پاسخگو باشد و بر او مجازات تحمیل می شود به اصطلاح مقررات جزایی این شخص مسئولیت کیفری دارد اما لزوما هر فرد مرتکب جرم از نظر کیفری مسئول شناخته نمی شود . بلکه برخی از عوامل همچون جنون و مستی صغر سن اجبار و اکراه جهل و اشتباه رافع مسئولیت کیفری هستند و مانع تحقق مسئولیت کیفری مرتکب جرم در این حالات می باشند .
همان طور که ذکر شد ضغر سن به عنوان یکی از عوامل رافع مسئولیت کیفری اطفال مورد توافق کلیه نظام های حقوقی است اما مسئله سن مسئولیت کیفری و مسئولیت کیفری تدریجی همچنان موضوع تضارب آراء می باشد.
بنابر این در این گفتار ابتدا به تعریف مسئولیت کیفری در قوانین ایران و اسلام را مورد برسی قرار می دهیم.
1-1-4-1 مفهوم مسئولیت کیفری
مسئولیت کیفری مترتب بر حالات و صلاحیت خاصی است که ناشی از تدراک و اراده آگاه در رفتار وکنش های فردی می باشد که وی را سزاوار سرزنش می کند. در واقع سرزنش پایه و بنیان ساختار مسئولیت کیفری را تشکیل می دهد. از آنجا که ظهور ادراک و اراده آگاه در فرد تدریجی و غیر دفعی است،اهلیت و صلاحیت شخصی نیز به تدریج در فردحاصل می شود و دارای مراتب شدت و ضعف است.به عبارت دیگر در مسئولیت جزایی سرزنش به فاعل تحصیل می شود،زیرا رفتارش موجب ضرری شده و درپی آن تبعات جزایی و مسئولیت کیفری نیز از سوی قانون گذار به تدریج بر فرد تحصیل می شود.بنابراین مسئولیت جزایی در صورتی محقق می شود که بتوان فعل مجرمانه را ناشی از اراده سالم و خاص مجرم دانست که وی با اختیار و اراده آزاد خود و با توجه به درک نتایج حاصل از آن مرتکب جرم شده و قادر به امتناع از انجام است. (صادقی، 1382: 126)
بنابراین «مسئولیت کیفری عبارت است از الزام شخص به پاسخ گویی آثار و نتایج زیانبار جرم انجام داده شد. (ولیدی، 1385: 298)
1-1-4-1-1 مسئولیت کیفری اطفال در قوانین ایران
در قوانین ایران “صغر” از عوامل رانع مسئوولیت کیفری است و اطفال به علت فقدان شعور کامل،معاف از مجازات هستند. در حالیکه در گذشته کودکان مانند افراد بالغ مجازات می شدند با این وصف مسأله بزهکاری اطفال دارای اهمیت بسیار است.زیرا از یک طرف باید جامعه را از جرایم بزهکاران مصون نگه داشت و از طرف دیگر باید اقدامات مؤثری در اصلاح و تربیت اطفال بزهکار بعمل آورد تا بیشتر به راههای مجرمانه کشیده نشوند و در بزرگسالی بزهکارانی پر سابقه نشده باشند. (صانعی، 1376: 14-15)
حداقل سنی که در آن طفل مسئول اعمال خوداست و می توان او را در دادگاه مورد محاکمه قرار داد 9سالگی است.
به طور کلی در قوانین ایران برای یک طفل مراتبی وجود دارد که این مراتب به سه مرحله تقسیم می شود
1-1-4-1-1-1 دوران طفولیت و عدم تفسیر مطلق
در این دوره طفل علی الاصول دارای شعور تشخیص خوب از بد نمی شود و بنابر این از بحث حاضر که مربوط به درجات مسئوایت جزایی است به کلی خارج می شود.
1-1-4-1-1-2 دوران کودکی و عدم تفسیر نسبی
در این دوره طفل هنوز به مرحله رشد و کبر قانونی نرسیده ولی می تواند به طور نسبی بد و خوب را از هم تفسیر داده و تا حدودی نتایج اعمال خود را پیش بینی کند دراین مرحله مسئولیت ((تفسیر و تشخیص))نقش مهمی را بازی می کند.
بنابراین قاضی قبل از محکوم کردن یا أخذ هر گونه تصمیم در مورد صغیر بزهکاری باید این نکته را احراز کند که طفل مورد بحث نتیجه مجرمانه عمل ارتکابی خود را تمیز می داده است یا خیر؟
1-1-4-1-1-3 دوران بلوغ و سن کبر قانونی
در این مرحله اصل بر این است که همه ی افراد بشر در یک سن به خصوص دارای رشد جسمی عقلی کافی شده و قوه تمیز و تشخیص بد و خوب را به عنوان کامل دارا می باشد در این جا مشکلی که پیش می آید این است که چون شروع و پایان این سه دوره مختلف برای تمامی افراد بشر یکسان و هماهنگ نبوده و قوه تمیز در افراد مختلف در یک سن واحد به کار نمی افتد چگونه و در چه زمانی می توان مسئولیت جزایی صغار راحتی و قطعی دانسته و آنان را لحاظ جزایی محکوم نمود ؟
باید اشاره کرد در اغلب قوانین جزایی دنیا سن جزایی خاص پیش بینی شده که قبل از رسیدن به آن سن،اطفال را به طور کلی غیر مسئول می شناسد. این سن معمولا 6تا 7 سالگی است ولی اخیرا در قانون مجازات اسلامی مضوب سال 1392 این سن را 9 سالگی قرار داده است که طفل تا قبل از رسیدن به این سن فاقد مسئولیت کیفری می باشد. (معظمی شهلا، 86: 5)
پس به طور کلی می توان گفت در قوانین ایران سن مسئولیت کیفری همان سن بلوغ شرعی بوده که در مورد دختر 9 سال تمام قمری و در مورد پسر 15 سال تمام قمری می باشد.در واقع سن بلوغ هم به عنوان سن مسئولیت کیفری محسوب می شود و اگر پس از رسیدن به بلوغ کسی مرتکب جرمی می شد با وی همانند بزرگسالان رفتار می شد در دی ماه سال 1304 قانون مجازات عمومی به تصویب رسید که کودک در زیر حداقل سن از مسئولیت کیفری مبری بودند و سن بلوغ کیفری را 18 ساله مقرر نموده اند.
پس از تصویب قانون 1338 و تشکیل دادگاه های اطفال حداقل سن مسئولیت به 6 سال کاهش یافت و اطفال زیر 6 سال از مجازات معاف و برای اطفال بین6 تا 12 سال دادگاه مجازات تسلیم به اولیا کانون اصلاح و تربیت مقرر نموده بود.
و در قانون مجازات فعلی متأسفانه حداقل سن تعقیب به طور معین مشخص نشده است اما همان طور که ذکر شده در قانون مجازات سال 1392 افراد زیر 9 سال را فاقد مسؤلیت کیفری می داند و درمورد افراد 9 تا 15 سال ضمانت اجراهایی رادر ماده ی 88 بیان نموده است.
علاوه بر حیطه قوانین ماهوی و ایرادات وارد به سن مسئولیت کیفری که بدون شک عامل مهمی برای تهدید عدالت کیفری در خصوص اطفال بزهکاری باشد باید اذعان کنیم که حتی اگر در حیطه قوانین ماهوی عدالت و انصاف در رابطه با برخورد با کودکان بزهکار رعایت گردد بدون شک جز در سایه سیستم دادرسی و قوانین شکلی منصفانه در پرتو دادرسی عادلانه عدالت کیفری و مصالح علیه کودک محقق نمی گردد و این در حالی است که نه تنها قوانین ماهوی در خصوص کودکان مجرم و به علت نقصان و ایراداتی در حمایت از مصالح عالیه کودکان مکفی به نظر نمی رسد بلکه در حیطه قوانین شکلی و آیین دادرسی کیفری جرایم ارتکابی توسط اطفال و نوجوانان نیز نیاز به اصلاحاتی می باشد. (ابراهیمی ، 1389: 16-17)
متاسفانه این نقصان تا حدی است که کمیته حقوق کودک در ملاحظات نهایی خویش در خصوص گزارش جمهوری اسلامی ایران مصرا از جمهوری اسلامی ایران میخواهد که قوانین خود را باز بینی کند به گونه ای که سن بلوغ 18 سال تعیین شود. (شاکری، 1385-12)
1-1-4-2 مسئولیت کیفری اطفال در نظام حقوقی اسلام
کودک در فقه به فردی اطلاق می شود که هنوز به سن بلوغ نرسیده باشد . دوران کودکی دو مرحله دارد بیش از تمیز و تمیز برای تشخیص قوه تمییز در کودکان ملاک و معیار چندان روشنی وجود ندارد فقط از طریق متخصصان مربوط امکان شناخت و تشخیص آن وجود دارد . بعضی از فقها در مساله میزان مسئوولیت کیفری در احکام مختلف تفاوت هایی قائل شده اند برخی بین امور مدنی با کیفری تفاوتهایی دانسته اند و برخی دیگر احکامی را که در آنها قصد و نیت معتبر نیست درباره کودک ثابت می دانند و او را در صورتی که چیزی را تلف کند ضامن می شمارند اما احکامی را که نیت و قصد در آنها شرط واجب نمی دانند فقط در صورتی که کودک نزدیک به سن بلوغ باشد آن را واجب یا مستحب عقلی می شمارند. (نصری عدالله، 1361: 27)
اما برخی دیگر فقها این سخن را نپذیرفته اند با توجه به حدیث رفع کودکرا مرفوع القلم می دانند به بیان دیگر فقها نیز در بحث سن مسئولیت کیفری اطفال و نوع آن با یکدیگر واحد نمی باشند و نظرات مختلفی وجود دارد .
در مورد خاصیت عمومی قانون جزای اسلام باید خاطر نشان نمود که در این دوره در قوانین جزائی تحت تاثیر تعالیم اخلاقی قرار گرفته است . هدف مجازات حفظ نظم و خیر اجتماع و قصاص مایه ی حفظ زندگی انسان ها ست . همه ی این موارد حاکی از این امر است که مجازات ها در دوره ی اسلام بر پایه ی انتقام شخصی و غریزه انتقام بنا نشده است. (جعفری لنگرودی، 1357: 148)
در حقوق جزائی اسلام عناصری که وجود آن شرط تحقق هر یک از جرائم است عبارتند از عنصر قانونی به این معنی که برای تحقق جرم صرف قصد کافی نیست و باید یک عمل مادی صورت گیرد و سوم عنصر معنوی است که همان علم داشتن به رجم بودن عمل و اراده و قصد مجرمانه است .
بنابراین در تمام جرائم اسلامی یکی از شرایط اعمال مجازات همان دارا بودن مسئولیت و آن هم مسئولیت اخلاقی است تا زمانی که کسی مسئولیت نداشته باشد قابل تعقیب نیست منتهی عدم مسئولیت صغیر در موردی است که حق ا… در بین باشد و گرنه در مورد حق الناس اساسا مسئول شناخته می شود . و اگر یکی از ارکان اربعه مسئولیت از جمله بلوغ وجود نداشته باشد حاکم اجازه ندارد که حکم حد و یا قصاص جاری سازد.
مثلا یکی از شروط اجرای حد و سرقت آن است که دزد باید عاقل باشد پس اگر طفلی مرتکب جرم سرقت شود اشهر آن است که او را تادیب و تغریر می کنند چون تکلیف از او برداشته شده است. (بنی حسینی، 1384: 14)
1-1-4-2-1 مفهوم بزهکاری
بزهکاری و جرم از واژه هایی است که تعاریف مختلفی از آن به عمل آمده و با توجه به عوامل مختلف بزهکاری تعاریف متنوعی از آن تبیین گردیده است به عقیده جرم شناسان هر فصل یا ترک فعلی که برای اکثریت افراد در یک جامعه خطرناک باشد بزه نامیده می شود . به نظر جامعه شناسان هر فعلی که حالات قوی و مشخص وجدان جمعی را مورد تعرض قرار دهد مجرمانه است. (اردبیلی، 1376)
از دیدگاه روان شناسان بزهکاری یک پدیده ی زیستی روانی اجتماعی است که برای پیشگیری از آن اتخاذ تدابیر همه جانبه از سوی جامعه ضروری می نماید .
بزهکاری گاهی سو رفتار است ولی همه افرادی که رفتارهایی سو مرتکب می شوند بزهکار نیستند کیفیت رفتار و حدود انحراف اجتماعی عواملی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع کودکان و نوجوانان، کودکان و نوجوان، حقوق کودک، عدالت کیفری Next Entries پایان نامه با موضوع بزهکاری اطفال، مواد مخدر، ضرب و جرح، بزهکاری نوجوانان