پایان نامه با موضوع محیط زیست، زیست محیطی، دسترسی به اطلاعات، حقوق بشر

دانلود پایان نامه ارشد

به مواردی همچون آب و هوای پاکیزه و حداقلی از استاندارد سلامتی اشاره کرده اند . به عبارت دیگر آنچه حق بر محیط زیست در پی آن است ، این است که انسان ها حق دارند که محیط زیست آنها از شرایط مناسب برای زندگی سعادتمندانه توأم با امنیت و سلامت برخوردار باشد . شاید بتوان گفت از آن جا که یک محیط زیست سالم و شایسته ، با نگرش واقع بینانه ، کمتر از یک محیط زیست کاملاً تمیز و پاکیزه است ، رویکرد دیگری که می توان اتخاذ کرد این است که معیاری اتخاذ شود که نمایانگر یک حداقل لازم برای زندگی سالم باشد … »26.
مبحث دوم : منابع و اسناد بین المللی حق بر محیط زیست
در این مبحث به بررسی و بیان منابع و اسناد بین المللی حق بر محیط زیست سالم در پرتو اسناد و معاهدات بین المللی و معاهدات منطقه ای به طور خلاصه می پردازیم . در مقدمه پیش طرح سومین میثاق بین المللی حقوق همبستگی مصوب 1982 چنین می خوانیم : « طرف های میثاق حاضر ، با توجه به این که صلح ، توسعه محیط زیست و میراث مشترک بشریت ، از این به بعد ارزش های جهانی هستند که مورد شناسایی کلیه ی انسان ها ، اقوام و ملت ها قرار گرفته اند و این که شایسته است ، حقوق مربوط به آنها به عنوان حقوق بشر ، شناسایی ، حمایت و تحقق یابد . با توجه به این که منشور سازمان ملل متحد، دولتها را ملزم به همکاری بین المللی از طریق توسعه و تشویق به رعایت حقوق بشر و آزادی های بنیادین برای همه بدون تبعیض از نظر نژاد ، جنسیت ، زبان و مذهب می نماید . با توجه به این که همکاری بین المللی در خصوص حق بشر بر صلح ، توسعه ، محیط زیست و میراث مشترک بشریت ، دارای اهمیت اساسی است ؛ زیرا تحقق آنها جز از طریق الحاق کوشش های همبسته ی همه دولت ها ، افراد و دیگر اشخاص عمومی و خصوصی میسر نیست ، در خصوص موارد ذیل موافقت می نماید :
« با عنایت به سند بین المللی مذکور حق بر محیط زیست ، یکی از اشکال بیان حیثیت انسانی به شمار می آید . ماده 14 پیش طرح سومین میثاق بین المللی حقوق همبستگی ، در بیان حق بر محیط زیست بیان می دارد : هرانسان و کلیه ی انسان ها به صورت گروهی حق دارند از محیط زیست سالم و متعادل از نظر زیست محیطی و مساعد برای توسعه ی اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و حقوقی برخوردار گردند . اما یکی دیگر از اسناد و معاهدات بین المللی محیط زیستی ، منشور جهانی طبیعی می باشد . منشور جهانی طبیعت ، مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ی شماره 7/37 مصوب 1982 ، اصول 14 تا 24 خود را به کیفیت اجرای اصول مربوط به حق بر محیط زیست و حفاظت از آن اختصاص داده است . یکی دیگر از اسناد جهانی حق بر محیط زیست اعلامیه ی ریو می باشد .
« اعلامیه ی ریو که ده سال پس از منشور جهانی طبیعت و بیست سال پس از اعلامیه ی استکهلم به تصویب رسید ، در اصول 1 تا 10 خود حاوی قواعدی به مثابه منشور جهانی طبیعت است .با این که انتظار می رفت این اعلامیه به صورت جامع تر و کامل تر از دو سند قبلی به شناسایی حق بر محیط زیست بپردازد ، اما این گونه نشد و به گفته ی برخی از نویسندگان در مقایسه با اعلامیه ی استکهلم ، اعلامیه ی ریو را باید گامی به عقب در جهت ایجاد و شناسایی حق انسان ها بر محیط زیست سالم و شایسته قلمداد کرد »27.
در اصل اول اعلامیه ریو چنین می خوانیم : «انسان ها موضوع اصلی دل مشغولی های مربوط به توسعه ی پایدار می باشند . آنها حق دارند از زندگی سالم و هماهنگ با طبیعت برخوردار باشند» . یکی دیگر از اسناد مهم مربوط به محیط زیست منشور آفریقایی حقوق بشر مصوب 1981 است . در ماده 24 منشور مذکور چنین می خوانیم : «کلیه ی اقوام حق دارند از محیط زیستی رضایت بخش و جامع ؛ مناسب برای توسعه ی خود ، برخوردار باشد». پروتکل الحاقی به كنوانسیون آمریکایی حقوق بشر که در سال 1988 در سان سالوادور به تصویب رسیده است در ماده 11 خود تحت عنوان حق بر محیط زیست چنین آورده است : « هر فرد حق دارد در محیط زیست سالم زندگی کند و از خدمات عمومی اساسی برخوردار گردد ، لذا دول عضو متعهد می شوند که حراست ، حفاظت و بهبود محیط زیست را ترویج کنند». در انتها به بررسی پاره اي دیگر از منابع مرتبط با حق بر محیط زیست می پردازیم :
« الف : قطعنامه 94/45 مجمع عمومی سازمان ملل ؛ این قطعنامه مصوب 14 دسامبر 1990 مجمع عمومی است که تحت عنوان ضرورت تضمین محیط زیست سالم برای بهزیستی هر فرد تصویب شده است .
ب : اعلامیه 1989 لاهه این اعلامیه ، به عنوان یک سند مهم قبل از کنفرانس ریو ، در جهت بیان حق بر محیط زیست به عنوان مسأله ای حقوق بشری گام برداشته است . این اعلامیه بیان می کند که صدمات زیست محیطی در واقع لطمه به حق زندگی با کرامت در محیط جهانی است .
ج: اصول مربوط و مصوب کنفرانس وزرای اتحادیه ی اروپا در 25 اکتبر 1995 پیش نویس اصول مربوط به حقوق بشر و محیط زیست كميسيون فرعی منع تبعیض و حمایت از اقلیتها ، وابسته به سازمان ملل متحد، یک گزارشگر ویژه به نام خانم زهرا کنستینی ، در مورد حقوق بشر و محیط زیست تعیین کرد که گزارش نهایی او در سال 1994 ارائه شد ، ضمیمه ی این گزارش که به نام گزارشگر ویژه ی آن نیز مشهور است اصول مربوط به حقوق بشر و محیط زیست می باشد . این اصول صریحاً اظهار می دارد که : همه ی افراد دارای حق امنیت و برخورداری از محیط زیستي سالم و بی خطر اکولوژیکی هستند . هر چند به صورت لازم الاجرادر نیامده اند ، اما همین اسناد راه را برای حقوق بین الملل در رسیدن به توافقات همواره می کنند ، بدین ترتیب که این اسناد حداقل وجود هنجاری اگر نگوییم حقوقی حق بر محیط زیست را تأیید می کنند . به غیر اسناد فوق ، اسناد دیگری نیز وجود دارند که می توان از آنها در استناد به حق بر محیط زیست استفاده کرد … »28.
مبحث سوم : قلمرو حق بر محیط زیست سالم
یکی دیگر از موضوعات مهم مرتبط با حق بر محیط زیست ؛ قلمرو و محتوای حق بر محيط زیست است . حق مذکور همانند سایر حقوق بشری دارای چارچوب و قلمرو معین و مشخصي است ؛ به گونه ای كه اجزا و عناصر حقیقی آنرا تشکیل می دهد . در ادامه سعی خواهد شد . با عنایت به قوانین و مقررات و معاهدات و اسناد بین المللی و منطقه ای محیط زیست چارچوب حق برمحیط زیست و محتوای آن را مورد بررسی ، ارزیابی و تحلیل محتوایی قرار دهیم . هر چند بایستی چنین گفت که آنچه به عنوان محتوای حق مذکور آورده می شود مهمترین و شاخص ترین انواع حق بر محیط زیست سالم است ؛ این در حالی است که حق بر محیط زیست ممکن است انواع واقسام دیگری را نیز در بربگیرد که به جهت اختصار از ذکرآنها خودداری می نماییم .
گفتار اول : حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی
« به موجب این حق کلیه مؤسسات عمومی موظفند اطلاعات مربوط به حفاظت از محیط زیست و اقدامات مؤثر برآن را در اختیار شهروندان قرار دهند . شایان یادآوری است که ایفای تعهدات شهروندان برای دستیابی به حق داشتن محیط زیست سالم عمدتاً فقط هنگامی ممکن می گردد که از اطلاعات کافی برخوردار باشند . در اینجا یادآوری دوباره این مسئله ضروری است که حق برخورداری از محیط زیست مانند سایر حقوق صرفاً موجد حق برای شهروندان نبوده بلکه با الزامات و تکالیفی برای ایشان به صورت فردی و گروهی ملازمه دارد»29.
باعنایت به تعریف مذکور حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی هم به عنوان حق و هم به عنوان تکلیف بشری به شمار می رود ؛ حقی که شاید بتوان گفت مهم ترین جزء و محتوای آن دسترسی به اطلاعات زیست محیطی می باشد ؛ اطلاعاتی که بایستی به نحو شایسته و مطلوب و مطابق با اسناد و معاهدات بین المللی در اختیار متقاضی قرار بگیرد . در ادامه به بررسی و بیان جایگاه حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی در پاره ای از اسناد و معاهدات حقوق محیط زیستی می پردازیم .
در ماده 10 اعلامیه ریو تأکید می نماید که هر فرد باید کاملاً به اطلاعاتی که مقامات عمومی در مورد محیط زیست در اختیار دارند از جمله اطلاعات مربوط به مواد و فعالیت های خطرناک در منطقه دسترسی داشته باشد همچنین در اصول راهبردی صوفیا به حق مذکور پرداخته شده است .
« اصول صوفیا به چهار دسته به شرح زیر تقسیم می گردد :
اول : اصول مربوط به دسترسی به اطلاعات زیست محیطی .
دوم : اصول مربوط به مشارکت عمومی .
سوم : آیین قضایی و اداری تضمین حق دسترسی به اطلاعات .
چهارم : اجرای اصول توسط امضاءکنندگان .
اصول صوفیا در خصوص دسترسی به اطلاعات را می توان به دو بخش تقسیم کرد :
1 – اطلاع رسانی وا کنشی .
2 – اطلاع رسانی ابتکاری .
مهمترین اصول راهبردی صوفیا در مورد اطلاع رسانی واکنشی را می توان به ترتیب زیر ارائه نمود : اصل بر دسترسی عموم به اطلاعات مربوطه به محیط زیست است مگر اینکه تقاضای دریافت اطلاعات مربوط به موارد استثناء شده توسط قانون باشد ؛ از اطلاعات زیست محیطی که مقامات دولتی موظف به ارائه ی آنها هستند ، تعبیر موسع صورت گرفته است . اصول راهبردی صوفیا ، مقامات دولتی را در سطوح ملی ، استانی و محلی موظف می کند که اطلاعات زیست محیطی را در اختیار عموم مردم و همچنین نهادهایی که مسئولیت عمومی در زمینه ی محیط زیست دارند ، قرار دهند . در هر موردی که درخواست ارائه ی اطلاعات می گردد ، مقامات دولتی موظفند نفع عمومی ناشی از عدم انتشار را در نظر بگیرند . دستیابی به اطلاعات باید به صورت رایگان یا با هزینه های بسیار کم باشد ؛ اگر اطلاعات در اشکال مختلف وجود دارد ، مثلاً به صورت مکتوب یا شنیداری ، مقامات دولتی موظف هستند ، اطلاعات را در شکلی که از آنان تقاضا شده است . ارائه نمایند »30. با عنایت به اصول راهبردی صوفیا در خصوص حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی می توانیم بر این باور باشیم که اصل بر حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی می باشد مگر اینکه قانونگذار نفع عمومی و مصلحت خاص را درعدم انتشار اسناد و اطلاعات زیست محیطی بداند . دو نوع اطلاع رسانی در این خصوص مطرح شده است که به نظر می رسد اطلاع رسانی ابتکاری از اهمیت خاص برخورار باشد . دستگاه ها و نهادهای دولتی و عمومی بایستی فارغ از تقاضا و خواست شهروندان در مطالبه اسناد و اطلاعات زیست محیطی خود را موظف و مکلف و متعهد بدانند که به صورت ابتکاری و داوطلبانه اطلاعات زیست محیطی لازم را در اختیار شهروندان قرار دهند ؛ اطلاعاتی که تا حد امکان از وصف جامعیت و شفافیت برخوردار باشد .
همچنین در صورت تقاضا و مطالبه شهروندان به اجرای خواست و مطالبه آنها پرداخته و اطلاعات و اخبار و اسناد لازم محیط زیستی را در اختیار آنان قرار دهند . مواد 10 تا 12 اصول صوفیا به اطلاع رسانی فعال یا ابتکاری اختصاص یافته است . ماده 11 اصول صوفیا تأکید می نماید که دولت ها باید اسناد ملی و بین المللی مربوط به محیط زیست مانند راهبرد ها ، برنامه ها و برنامه ی عمل ها و همچنین گزارشات مربوط به نحوه ی اجرای آنها را به اطلاع همگان برسانند .
دراین جا مناسب است براین موضوع باز تأکید گردد که دسترسی به اطلاعات زیست محیطی زمانی به معنای حقیقی کلمه شکل می گیرد که اصل مهم حق دسترسی به اطلاعات به صورت کلی در هر کشوری به عنوان اصل و پایه و مبنای تعهدات و وظایف و تکالیف دولت ها مورد پذیرش قرار گیرد .« مبانی نظری و استدلال های مختلفی برای شناسایی آزادی اطلاعات و حمایت از آنها ارائه شده است. این مبانی که در شرایط تاریخی مختلف مورد استناد واقع شده اند در یک تقسیم بندی به مبانی سیاسی حقوقی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی قابل دسته بندی هستند .
استدلال هایی را که درباره نقش آزادی ، اطلاعات در شکل گیری ، اعمال ، توزیع و گردش قدرت در جامعه ارائه شده اند را می توان مبانی سیاسی آزادی اطلاعات نامید که عبارتند از رفع نقائص آزادی بیان و مطبوعات ، گسترده و مستمر ساختن مشارکت و نظارت مردمی ، شفاف سازی حکومت. مبانی حقوقی آزادی اطلاعات نیز عبارتند از: استدلال هایی که در دفاع از تعلق اطلاعات به مردم ، وجود ملازمه بین آزادی اطلاعات و مسئول شناسایی در حکومت و پاسخگویی مسئولان و خلاف قاعده بودن محرمانگی اطلاعات دولتی و در نهایت ، مبارزه با فساد اداری ارائه شده اند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، جهانی شدن، سوسیالیسم، لیبرالیسم Next Entries پایان نامه با موضوع آلودگی هوا، نظام حقوقی، محیط زیست، روابط حقوقی