پایان نامه با موضوع محیط زیست، جبران خسارت، آلودگی آب، مسئولیت مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

افراد جامعه از ظلم و فساد دستگاه های عمومی مصون بمانند . » 36.
بنابراین همان طور که از فراز مذکور به خوبی بر می آید حق اقامه دعوا به عنوان یکی از حقوق مسلم و شناخته شده هم در نظام حقوق داخلی و هم بین المللی مورد توجه و عنایت قرار گرفته است . از سوی دیگر یکی دیگر از حقوق شناخته شده و مهم جبران خسارت و مفهوم عام تر مسئولیت مدنی می باشد .
«امروزه جبران خسارت زیان دیده یکی از مهمترین هدف های مسئولیت مدنی است. حتی بعضی از حقوقدانان آن را تنها هدف قابل توجیه این شاخه از حقوق خصوصی دانسته اند . دیپر در این زمینه نوشته است : مسئله مسئولیت چیزی جز مسئله جبران خسارت نیست … و حقوق کنونی تمایل به آن دارد تا اندیشه ی جبران خسارت را جایگزین اندیشه ی مسئولیت کند …اهمیت پیدا کردن جبران خسارت به عنوان هدف مسئولیت مدنی بیشتر در نتیجه ی نفوذ مکتب تحققی حقوقی است که این باور را به وجود آورده است که مسئولیت مدنی تنها در ارتباط با ضررها و جبران خسارت است نه قضاوت اخلاقی در خصوص رفتار افراد … در بیشتر دعاوی ، دادگاه وارد کننده ی زیان را ملزم می کند تا با پرداخت مبلغی پول خسارت وارد شده به زیان دیده را جبران کند و معمولاً گفته می شود که جبران خسارت باید کامل باشد به نحوی که زیان دیده را از هر جهت در وضعیت قبل از وقوع زیان قرار دهد …. » 37. در مقررات حقوق بشر و حقوق محیط زیست ، حق برخورداری از جبران خسارت به گونه ای مؤثر بنیان نهاده شده است .
در اسناد مختلف بین المللی بر این نکته تأکید شده که انسان ها حق دارند به مراجع قضایی و اداری در امور زیست محیطی دسترسی داشته باشد ، این حق محدود به اتباع و شهروندان یک دولت نیست . برخی از توافق های بین المللی ، دارای الزاماتی عملی در مورد اعطای حق دسترسی به دادرسی قضایی و اداری برای اتباع بیگانه ، و به طور برابر با شهروندان خود، می باشند . دسترسی یکسان به وسایل جبران خسارات مورد ملاحظه در حقوق داخلی ، ابزاری بر اجرای اصل پرداخت توسط آلوده ساز است ؛ همچنین اجرای یکسان حق دسترسی به وسایل جبران خسارت در حقوق داخلی نیازمند آن است که دولت ها موانع موجود در حیطه ی صلاحیت حقوق ملی را بر طرف کنند یا با توجه به دیگر راه های جبران خسارات مربوط به لطمات وارده به محیط زیست ، اقدامات مقتضی را به عمل آورند .
اکنون به بررسی چند سند در این باره می پردازیم :
الف) کنوانسیون اروپایی حقوق بشر : ماده 10 این کنواسیون ، در صورت بروز تخلف از حقوق و آزادی های مطروحه در کنوانسیون ، با جبران خسارت آن را تضمین می کند و با وجود حق مزبور ، بدین ترتیب تخلفات از حق کسب آگاهی را نیز در بر می گیرد .
ب) اعلامیه ی ریو و دستور کار 21 ، در اصل 10 اعلامیه ی ریو آمده است : دسترسی موثر به اقدامات و مراجع قضایی و اداری ، از جمله مجازات و جبران خسارت باید تضمین گردد . دستور کار 21 دولت ها و قانونگذاران را در جهت ایجاد رویه های قضایی و اداری برای دادخواهی جبران خسارت قانونی و خسارات ناشی از اعمال تأثیر گذار بر محیط زیست که ممکن است غیر قانونی یا تجاوز به حقوق قانونی باشد ، مورد خطاب قرار می دهد و امکان دسترسی افراد ، گروه ها و سازمان ها را برای منافع قانونی شناخته شده ی آنها فراهم می کند .
ج) پیش طرح سومین میثاق بین المللی حقوق همبستگی ، ماده ی 18 این پیش طرح بیان می دارد : هر فردی که حق او برای داشتن محیطی سالم و از نظر زیست محیطی متعادل ، مورد تجاوز قرار گیرد ، یا تهدید واقعی مبنی برچنین تجاوزی وجود داشته باشد ، حق خواهد داشت به طور مؤثر به مرجع صالحه ، شکایت نماید ؛ حتی اگر عامل تجاوز یا تهدید به تجاوز ، شخصی باشد که در حال انجام وظایف قانونی خود می باشد . در ماده 19 نیز ، به کسی که به حق برخورداری او از محیط زیست تجاوز شده ، حق در خواست جبران خسارت داده شده است .
د)کنوانسیون حقوق دریاها ؛ بند 2 ماده ی 235 این کنوانسیون می گوید ؛ دولت ها باید تضمین نمایند که جبران خسارت یا سایر طرق جبرانی در قبال صدمات ناشی از آلودگی محیط زیست دریایی توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی تحت صلاحیت قضائی باشد .
هـ) اصول راهبردی صوفیا ؛ یکی از این اصول آیین قضایی و اداری تضمین حق دسترسی به اطلاعات است ، که جزئی از حق بر محیط زیست به حساب می آید»38.
مبحث چهارم : عوامل تهدید کننده ی حق بر محیط زیست
در آخرین مبحث از این فصل به بررسی عوامل تهدید کننده ی حق بر محیط زیست می پردازیم . با تبیین عوامل تهدید کننده حق بر محیط زیست به خوبی می توانیم به مسائل و موضوعات مرتبط با حق بر هوای پاک و الزام دولت به آن بپردازیم . به عبارت دیگر حق بر محیط زیست در دنیای کنونی از سوی عوامل زیر به شدت تحت مخاطره است :
گفتار اول : آلودگی فضا
مرز میان هوا و فضا تا کنون نامشخص مانده است . در اسناد بین المللی مثل کنوانسیون 1944 شیکاگو درباره ی هوانوردی بین الملل ومعاهده 1967 فضا درمورد ارتفاع دقیقی که هوا خاتمه یافته وفضا شروع می شود، مطلبی عنوان نشده است .اما با این حال برخی از صاحب نظران بر این عقیده هستند که مرز میان هوا و فضا ، ارتفاعی است که هواپیما می تواند آن جا صعود کند و چنین ارتفاعی بیش از 20 مایل نخواهد بود. این نظریه تا حدودی ارزشمند است ، اما ارائه ملاک دقیقی برای ترسیم مرز میان هوا و فضا در می ماند زیرا امروزه وسایل پرنده ای وجود دارند که هم مشخصات هواپیما را دارند و هم مشخصات فضا پیما را و می توانند تا ارتفاع 47 مایلی اوج گیری کنند. برخی دیگر معتقدند که مرز میان هوا و فضا ، اتمسفر است و تا هر جا که هوا یافت شود آن محدوده جزء هوا محسوب می شود .
از آن چه گفته شد می توان نتیجه گرفت که هنوز به صورت دقیق مرز میان هوا و فضا تبیین نشده است اما با این حال می توان گفت که معاهده ی راجع به اصول ناظر بر فعالیت دولت ها به منظور اکتشاف و استفاده از ماوراء جو از جمله ماه و دیگر اجرام سماوی 1967 مشهور به معاهده ی فضا به نظام حقوقی همین منطقه اشاره دارد که آن منطقه ای است از محیط زیست بشر که میراث مشترک محسوب شده و حوزه عمل بشریت بوده به نفع همه ی کشورها باید آزاد باشد و نمی توان آن را به مالکیت در آورد . یکی از دغدغه های جهانی مسأله محیط زیست فضا و به خطر افتادن سلامت آن در اثر فعالیت های فضائی است .
از زمانی که فعالیت های فضایی آغاز شد، تقریباً تعداد اندکی از مردم در مورد تأثیر عمومی این فعالیت ها بر محیط زیست احساس نگرانی کردند. اما اکنون این نگرانی افزایش یافته است از یک منظر همه فعالیت های فضایی بر محیط زیست تأثیر می گذارد که همه ی آنها آثار نا مطلوب ایجاد نمی کنند، اما فعالیت هایی نیزهستند که به محیط زیست آسیب می رسانند . امروزه بیش از 7000 شیء قابل ردیابی ساخت بشر در فضا وجود دارد و تخمین زده شده که 2 برابر همین تعداد اشیاء غیر قابل ردیابی وجود داشته باشد که تعداد زیادی از آنها را وسایل فضایی غیر فعال مثل ماهواره های از کار افتاده ، موتور های سوخته یا زباله ها تشکیل می دهد .
علاوه بر خطرهای ایجاد شده ناشی از ازدحام این اشیاء استفاده از منابع نیروی هسته ای و انفجارهای اتمی در فضا و انتشار پیوسته ای رادیواکتیویته باعث نگرانی است . از سوی دیگر ، انتقال نیروی خورشیدی به زمین از طریق ماهواره های که از پرتوهای مایکروویو یا لیرز استفاده می کنند خطرهای خاصی را در بر دارد که دامنه آن کاملاً ارزیابی نشده است.
نگرانی دیگر درباره فضا آلودگی ناشی از فعالیت های فضایی است که به صورت انجام آزمایش های اتمی و شیمی و انباشت مواد خطرناک صورت می گیرد. این مطالب دلالت بر این دارند که یکی از حوزه هایی که ممکن است از ناحیه ی آن ، حق بر محیط زیست تهدید شود ، فعالیت های فضایی است لذا باید با چشم بینا همه فعالیت های فضایی را زیر نظر گرفت تا جایی که هیچ فعالیتی که احتمال زیان و خطر برای محیط زیست داشته باشد صورت نگیرد»39.
گفتار دوم : آلودگی آب
یکی دیگر از عوامل آلوده کننده محیط زیست ، آلودگی آب می باشد که بسیار تبعات و پیامد های منفی و زیان بار برای محیط زیست دارد . به گونه ای که حیات بشری را مستقیماً تحت تأثیر قرار داده است . آب همواره به عنوان عنصر حیاتی بشر در همه جهان شناخته شده است و به همین جهت واجد اهمیت بسیار تلقی می شود . آلودگی آب همچون سایر عناصر حیاتی انسان واجد تعریف و یا تعاریف خاصی می باشد که در ادامه سعی می گردد به پاره ای از آنها پرداخته شود .
«1- تغییر مواد محلول یا معلق یا تغییر درجه حرارت و دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی آب در حدی که آن را برای مصرفی که برای آن مقرر است مضر یا غیر مفید سازد . “بند 3 ماده 1 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب 8/2/1373” .
2 – منظور از آلوده ساختن آب آمیختن مواد خارجی به آب است به میزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیایی یا بیولوژیکی آن را به طوری که مضر به حال انسان و چهارپایان و آبزیان و گیاهان باشد تغییر دهد.” ماده 56 از قانون آب و نحوه ی ملی شدن آب مصرف 27/4/1347″.
3-مصادیق مواد خارجی مورد اشاره در تعریف فوق عبارتند از : مواد نفتی ، زغالی ، اسید و هرگونه اضعاف کربنی و نفتی مواد مضر شیمیایی اعم از جامد و مایع از هر پالایشگاه یا منبع گازی یا دستگاه های رنگ کاری والکل کشی و کارگاه ها و کارخانجات شیمیایی و معدنی و صنعتی و مواد غذایی و فاضلاب شهرها.”ماده 56 از قانون آب و نحوه ملی شدن آب مصوب 27/4/1347″.
4- تعریف مقرر در آیین نامه فوق هر چند به لحاظ زمانی لاحق بر قانون آب و نحوه ملی شدن آن است ، لیکن این تعریف نسبی و تابع مصرف مقرر شده برای آب است . ” اعم از آشامیدن و آبیاری و…”.
5-حقوق بین الملل هر نوع تغییر زیان آور ناشی از اعمال انسان در ترکیب ، محتوا یا کیفیت طبیعی آبهای رودخانه ای بین المللی را گویند .” ماده 9 قواعد هلسینکی راجع به استفاده از آب رودخانه های بین المللی مصوب 20 آگوست 1966 پنجاه و دومین کنفرانس مؤسسه حقوق بین الملل” …»40.
کره ی زمین را محیطی آبی در بر گرفته است . با وجود نقش بنیادین آب در حیات بشری، از منابع آبی به خوبی استفاده نمی شود و این مشکلات و چالش های آبی زمانی بیشتر می گردد که افزایش جمعیت و کمبود منابع آبی ، و منابع آلوده کننده را نیز مطرح نماییم .
ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست آلودگی آب را آمیختن مواد خارجی به آب به میزانی که برای موجودات و گیاهان زیان آور باشد ، بیان کرده است . در همین باره بند 2 ماده یک آیین نامه ی جلوگیری از آلودگی آب مقرر می دارد : آلودگی آب عبارت است از تغییر مواد محلول و یا معلق و یا تغییر درجه ی حرارت و دیگر خواص فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی آب در حدی که آن را برای مصرفی که برای آن مقرر است ، مضر یا غیر مفید سازد .
آلودگی آب خود دارای اقسام و انواع خاصی است که از جمله برجسته ترین آنها آلودگی دریایی است . در مارس سال 1976 تانکر نفت کش توری کانیون که در لیبریا ثبت شده بود در چند مایلی لنوزاند به گل نشست و دو نیمه شده و 100هزار تن نفت خام به آب دریا ریخت . یازده سال بعد از آن ، تانکر دیگری به نام آموکس کاریز که بزرگ تر از توری کانیون و تحت پرچم لیبریا بود ، به دنبال خراب شدن سیستم هدایت آن با سواحل بریتانیا برخورد کرد و 210 هزار تن نفت خام به دریا ریخت .
البته آلودگی دریایی فقط از ناحیه ی کشتی های نفت کش صورت نمی گیرد ، بلکه عوامل دیگری هم دخالت دارند. در آوریل سال 1977 انفجاری در یک چاه نفتی در دریای شمال رخ داد و 1.7 میلیون متر مکعب گاز بیرون ریخت. انفجاری مشابه با دامنه گسترده تر در یک چاه نفتی در فلات قاره مکزیک رخ داد که مهار چاه 9 ماه طول کشید و در این مدت بیش از 400 هزار تن نفت هدر رفت . علاوه بر این همه ساله حدود 2 میلیون تن نفت در رابطه با عملیات شستشوی مخازن و تخلیه آب موازنه عمداً به دریا ریخته می شود .
باید گفت که این تنها نفت نیست که منشأ خطر جدی برای آلودگی دریایی است ، بلکه اکنون سال هاست که انگلستان و برخی دول اروپایی غربی ، مقادیر زیادی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع زیست محیطی، محیط زیست، حقوق بشر، قانون اساسی Next Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، آلودگی هوا، حقوق بشر، حاکمیت دولت ها