پایان نامه با موضوع سوره حجرات، ظلم و ستم، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

لغوي احتكار، جمع كردن اموال خوراكي و ذخيره سازي آن تا زمان كمبود آن در بازار است.434
اين معنا با معناي اصطلاحي احتكار يكسان است. در عرف نيز احتكار به تجارتي گفته مي شود كه طي آن تاجر مقدار زيادي از كالا را در ايام فراواني انبار مي كند و به بازار عرضه نمي كند تا بازار سياه بوجود آمده و كالا ناياب و گران شود، سپس با عرضه آن كالا با قيمت چندين برابر، سود سرشاري ناشي از تفاوت قيمت نصيب خود مي كند. انبار كردن بعضي محصولات كه با آگاهي توزيع كنندگان از نوسانات بازار و تغيير قيمت هاي آينده صورت مي گيرد و به دنبال آن كمبود ناگهاني كالا در بازار ايجاد مي شود؛ از مصاديق احتكار است. اسلام با چنين درآمدي به شدت مخالف است. در مذمت اين تجارت همان بس كه پيامبر(صلّي الله عليه وآله وسلّم) در اين باره فرمودند: خداوند احتكار را ناپسندتر از دزدي مي داند.435 امام علي (عليه السّلام) احتكار را شيوه و طريقه بدكاران و گناهكاران مي داند436و سختي كشيدن براي احتكار را از خلق و خوي افراد نادان و بي تجربه مي داند و مي فرمايد: از خلق و خوى افراد نادان و بى‏تجربه است كه خود يا ديگران را براى احتكار به رنج و تعب وا دارند.437
ائمه معصومين (عليهم السّلام) هر گاه با مواردي از احتكار روبرو مي شدند، علاوه بر مجازات عاملان آن دستور مي دادند تا انبارها را گشوده و آن اموال در بازار مسلمين به قيمت مناسب به عرضه عموم در آيد.
كم فروشي
يكي ديگر از درآمدهاي نامطلوب در اسلام، كم فروشي است. سوره اي نيز در مذمت آن نازل شده است ” وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُواْ عَلىَ النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَ إِذَا كاَلُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يخُْسِرُونَ “438
واژه”طفيف”در لغت معني مقدار اندكي است كه قابل توجه نباشد. “طفيف”در كيل نمودن به معناي نقص پيمانه و نپرداختن آن به طور كامل است.439 كم فروشي، گناهي است كه خداوند ضمن نهي از آن، رواج آن را سبب فساد در زمين خوانده است.440
“كيل” پيمانه كردن و پيمانه دادن معنا مي دهد.441 راغب اين لفظ را به پيمانه كردن طعام به نفع يا ضرر فرد معنا كرده442 بنابراين ” اِكتيالاً” (كيل) مِنه و عَلَيهِ: پيمانه را از او گرفت و خود پيمود.443
كيل نمودن آنگاه كه با (باء) متعدي شود به به سود شخص و وقتي با (عَلي) متعدي شود به ضرر فرد معنا مي دهد. مطففين افرادي هستند كه هنگامي كه از ديگران جنسي را مي خرند به طور كامل حق خود رامي ستانند و چون به ديگران كالايي را مي فروشند، جنس را به ناحق كمتر از ميزان مي فروشند و آنان را در خسارت مي افكنند. رعايت حق براي خود و عدم توجه به آن در برابر ديگران باعث تباهي اجتماع است زيرا اساس اجتماع بر تعادل متقابل است، اگر حق يك طرف از بين رود كل جامعه و معاملات جاري در آن نابود شده و به فساد جامعه منجر مي شود.444
بنابراين در نظر اسلام هرگونه كم فروشي كه برگرفته از زياده خواهي بشر است مذموم و حرام بوده و ثروت كسب شده از اين راه جزو سرمايه هاي نامطلوب است .
اختلاس
معناي لغوي آن دزدي فريبكارانه و ربودن با حيله گري445 است در لغت به نگاه دزدكي “طَعنَةٌ خَليس” مي گويند.446 و در اصطلاح آن است كه كسي كه وظيفه حسابرسي اموال را به عهده دارد با تغييراتي در ارقام درآمدها و مخارج، ميزان مخارج را بيش از حد ممكن حساب كند و از اين طريق به همان مقدار درآمد هاي كاذبي كه به ظاهر به حساب نمي آيد كسب مي كند. بررسي اين تفاوت قيمت ها به سختي ممكن است و چون به مرور، ايجاد مي شود جز با نظارت هاي پيچيده امكان ندارد.

4-1-5- تبعيض نژادي و اختلاف طبقاتي
در نظام اسلامي انسانها همه با هم برابرند و در اثر تفاوت مشاغل و موقعيت هاي اجتماعي از يکديگر متمايز و جدا نمي شوند. نشانه اين مساوات را مي توان در اعمال مذهبي مسلمانان مشاهده نمود به عنوان مثال در نمازهاي جماعت و جمعه بالاترين منصب مملکتي در کنار افراد سطح پايين تر مثل کارگران يا کارمندان در کنار هم به نماز مي ايستند. خداوند در آياتي از قرآن به اين واقعيت صحه نهاده است.
آيه اول سوره مباركه نساء، پديد آمدن همه انسان ها را از يك پدر و مادر مي داند بنابراين منشأ همه يكسان بوده و وجود هر گونه تفاوتي ميان افراد نفي مي شود447و در سوره حجرات حق تعالي همه مؤمنان را برادر يكديگر ناميده و دستور داده بين يكديگر صلح برقرار نمايند.448 در آيه 13 همين سوره به خلقت يكسان همه انسان ها از يك مرد و زن تصريح شده و ريشه تمام تفاوت ها را شناخت افراد و قبايل از يكديگر دانسته و در آخر با رد هر گونه اوهام در مورد برتري قبايل بر يكديگر تنها عامل برتري انسان ها را تقوا مي داند.449
بنابراين هرگونه تفاوت نهادن و تبعيض در ميان انسان هايي كه امکانات يکسان و شرايط عمل يکسان دارند، به عنوان مانعي در برابر اجراي عدالت قرار مي گيرد لذا شديداً مورد نهي قرآن كريم قرار گرفته است. قبل از اسلام امتيازات خانوادگي، ثروت و مکنت و نسب براي عرب بسيار مهم بود؛ اما همين ارزش هاي پوچ، جزء اولين مواردي بود كه اسلام با آن مبارزه نمود. مساوات اسلام به معني تشکيل يک جامعه بي طبقه اسلامي است، جامعه اي كه در آن امتيازات موهوم ناديده گرفته شود و تبعيضي در آن به چشم نيايد.450
در اسلام، امتيازاتي همچون رنگ پوست، نژاد، نسب و قبيله و ثروت بي ارزش بوده و در عوض تنها يک عامل به عنوان مزيت، ميان افراد حاکم است و آن، عاملِ تقوا مي باشد. همانگونه که سوره حجرات نيز به آن اشاره شده است.451
اسلام، خلقت انسان ها را همگون و منشأ همه را از يك پدر و مادر مي داند و تفاوت هاي ظاهري، تمايز و افتخار طلبي را دور از عدالت و عامل به مخاطره انداختن كرامت انسان ها مي داند و معيار فضيلت و برتري را در تقوا خلاصه مي كند.
در مقابل، بسياري از طاغوتهاي زمان زمينة نظام طبقاتي را فراهم مي کردند که به معناي ايجاد طبقة فقير و غني يا مستضعف و مستکبر بود و همين تفاوت ها سرانجام سبب هلاکت آن اقوام و فروپاشي سلطنت ايشان گشت.
قرآن به عنوان نمونة بارز اين نظام از فرعون زمان حضرت موسي(عليه السّلام) نام مي برد که مردم را به دو دسته تقسيم کرده بود؛ سبطي ها كه از اعقاب بني اسرائيل بودند و قبطي ها كه ساكنان قديمي مصر بودند. فرعون پسران بني اسرائيل را نابود کرده و دخترانشان را اسير مي گرداند و در عوض به قبطيان قدرت و مکنت بخشيده بود. به نظر قرآن، اتخاذ اين تبعيض ها نشانه ظلم و فساد فرعون بود.452
علت فساد كاري فرعون آن بود كه با بني اسرائيل همچون بردگان رفتار مي كرد، بين آنها تفرقه ايجاد مي كرد تا مانع شكل گيري هرگونه انقلاب و شورش ميان آنها شود. در حالي كه نظام اولية خلقت، عادلانه و عاري از هرگونه تبعيض بوده و قبايل از حقوق يكسان و ارزش اجتماعي مساوي برخوردارند و آزاد ساختن قومي در هر زمينه و برده كردن قوم ديگر خروج از اين نظام عادلانه و سبب افساد در زمين و رقم زدن هلاكت بر ساكنان آن است.
اعمال افرادي همچون فرعون سبب ايجاد روحيه استکبار در ميان مصريان و استحفاف در ميان بني اسرائيل گشته بود و با گذشت زمان به ايجاد تخاصم ودر گيري هايي ميان دو قبيله منجر مي شد كه نمود اين درگيري هاي ناشي از تبعيض را در داستان در گيري مرد قبطي با سبطي كه منجر به مرگ قبطي شد مشاهده مي شود.453
استضعاف پذيري و تحت ظلم قرار گرفتن از نظر اسلام پسنديده نيست. در سوره نساء كساني كه به واسطه زندگي در سرزميني با حكومتي مشرك و نيرومند ضعيف واقع شده اند و توانايي اجراي وظائف الهي خويش را نيافته اند و با ترك شعائر الهي به خويشتن ستم كرده اند، مورد مذمت قرار گرفته اند.454 به ايشان خطاب مي شود: با وجود گستردگي زمين چرا به گوشه اي ديگر مهاجرت نكرديد تا ضمن بهره گيري از فضل الهي از استضعاف بيرون آمده و بتوانيد وظايف الهي خود را انجام دهيد و دين خدا را گسترش دهيد.455
همچنين وجود استضعاف يکي از عوامل قيام و انقلاب عليه مستکبران شمرده شده و در اين راه به همه آنهايي که نيرو و توان دارند امر نموده که به کمک مستضعفان بشتابند تا از ضعف خود رهايي يابند.456
براي درک مفهوم نظام طبقاتي و مضرات آن در راه اجراي عدالت بايد ابتدا معناي طبقه روشن شود.
طبقه، گروهي از انسانها هستند که داراي منزلت اجتماعي معين و امتيازات مثبت يا منفي خاص و منافع مشترک و مشابهي باشند که در جهت دفاع از اين منافع واکنش گروهي يا فردي نشان دهند و اساس ويژگي هاي آنان بتوان اين واکنش را از سوي آنها پيش بيني کرد مانند طبقة دانشمندان، نجبا، تجّار و کشاورزان.457
در بسياري از حکومت ها تشکيل نظام طبقاتي و زندگي براساس آن امري مسجّل بوده و هر گونه خروج از طبقه خاص تعريف شده فرد، عين بي عدالتي محسوب مي شود.458 در جوامعي كه بر پايه چنين نظريه اي شكل گيرد، اختلاف طبقاتي نمود بيشتري دارد.
تشکيل نظام طبقاتي اثرات مخربي در جامعه برجا مي گذارد از جمله؛ اعمال خشونت و منحرف ساختن اذهان طبقات پايين نسبت به حقايق موجود، ايجاد روحيه بي کفايتي و لزوم اطاعت بي قيد و شرط از طبقات بالاتر در ميان طبقات پايين و مياني جامعه و در مقابل، تقويت روحيه زياده خواهي و زورگويي در طبقات بالاتر اجتماع و شكل گيري دو قطب استخفاف و استکبار در يک جامعه كه هر دو طبقه دائماً در حال مقابله و رويارويي با يكديگر هستند. در نتيجة رشد تناقضات ناشي از وجود چنين نظام طبقاتي يكي از مهم ترين موانع اجراي عدالت اجتماعي يعني شكاف طبقاتي، تقويت مي شود.
نمونه هاي اين تبعيض نژادي را در دوره هايي از حکومت اسلامي مشاهده مي کنيم در زمان بني اميه از آنجا که نژاد برتر را قوم عرب مي دانستند، موالي و عجمان از حقوق پاييني برخوردار بودند، شديداً تحقير مي شدند و مناصب اجتماعي مهم به ايشان سپرده نمي شد و در دوران حکومت اقوام ايراني يا ترك بر اعراب اين معادله برعکس مي شد. اين فرهنگ ناشي از باقي ماندن اعتقادات جاهلي در ميان تازه مسلمانان در سرزمين هاي مختلف بود.
رسالت حقيقي اسلام اجراي قسط و عدل در جامعه است، بدين گونه که مستضعفان جامعه که تاكنون از حقوق اوليه محروم بوده اند را به حقوق واقعي خود آشنا سازد و حق را به حق دار برساند و مستکبران جامعه که بار خود را بر دوش مستضعفان جامعه تحميل مي کردند براي هميشه از اين بهره مندي ها بي نصيب سازند، در نتيجه طبقه اي هم سطح بدون درگيري هاي اجتماعي در جامعه تشکيل شود.
قرآن در آيه 5 سوره مباركه قصص سرانجام مبارزات متقابل ضعفا و ظالمان را محقق شدن وعده پيشوايي نهايي مستضعفان و مظلومان در جهان و وارث شدن زمين به دست ايشان مي داند.459
تا هنگامي که نظام طبقاتي در جهان حاکم است همواره تقابل ضعيف و قوي وجود دارد، اما وعده نهايي خداوند براندازي اين نظام طبقاتي و در پي آن پيروزي مستضعفين بر مستکبرين و ايجاد امنيت و عدالت گسترده جهانيست.

4-2- موانع اجراي عدالت اجتماعي از منظر نهج البلاغه
امام علي (عليه السّلام) يگانه امام معصومي بود كه مقام رسمي خلافت را همراه با مقام پيشوايي ديني تجربه نمود. ايشان اولين شعار حكومت خويش را اجراي مساوات و رفع تبعيض ها و در يك كلمه، بسط كامل عدالت اجتماعي قرار دادند.
حكومت ايشان نمونه حكومت موفق عدالت محور در تاريخ است كه به دنبال احياي سنت عدالت گرايانه رسول خدا (صلّي الله عليه وآله وسلّم) واجراي قسط و عدل قرآني در آن برهه تاريخي بود از اين روگسترش عدالت همه جانبه را اصلي ترين برنامه حكومت خود قرار داد و عدل و داد را در سرلوحه حكومت خويش قرار داد.460
در اين بخش به بررسي رهنمودهاي آن امام همام در تشريح موانع پيش روي عدالت در جامعه مي پردازيم.

4-2-1- حکومت جور
در منظر امام علي (عليه السّلام) تأثير عدالت بر تداوم حکومت آن است که عدل سبب انتظام امور مردم و جامعه و ثبات حکومت و دولت مي گردد. در صورت فقدان عدالت در امعه ظلم و ستم جايگزين مي شود و نتيجه اين ظلم و ستم چيزي جز شكل گيري خشونت ميان مردم و نكبت در حكومت نخواهد بود؛ حال اين ظلم و جور اگر از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع ظلم و ستم Next Entries پایان نامه با موضوع ظلم و ستم، ترس از خدا