پایان نامه با موضوع سوره بقره، اعلان جنگ، حق تصرف

دانلود پایان نامه ارشد

خداوند عادل و مدبّر حكيم در جهان است كه تدبير امور را عادلانه و عاقلانه انجام مي دهد و عدل را به عنوان فضيلتي دست يافتني در ميان انسان ها به وجود آورده تا علاوه بر تلاش براي ساختن جامعه اي صالح با روابطي سالم از طريق اجراي عدالت در زندگي بشري، راهي براي معرفت بهتر خدا و عبادت شايسته او بيابند.
خداوند متعال در قرآن به اين نكته تصريح مي نمايد كه عدالت وسيله اي است جهت حصول به تقوي.216 تقوي از ريشه”وَقَيَ” به معناي پرهيز كردن همراه با ترس مي آيد217. مصدر ديگر اين ريشه “وِقايَة” است. وقاية حفظ شيء است از آنچه سبب ناملايمات است و به او آسيب مي زند.
تقوي به معناي آن است كه خود را از شيء مخوف و ترسناك حفظ و نگداري كنيم اين حقيقت تقوي است. پس گاهي خوف را تقوي و تقوي را خوف گويند به جهت تسميه مقتضيِ شيئ به آن، اما در عرف تقوي به معناي حفظ نفس از گناهاني كه نهي شده مي آيد و در درجه بعدي ترك مباح ها قرار دارد .218
اينكه تقوي معمولا با ترس همراه است به آن دليل است كه اصولا هميشه به دنبال ترس از امري از آن امر خود داري مي شود. افراد با تقوا، افرادي خدا ترسي هستند به خاطر ايمان واقعي به خداوند و اطاعت امر او از انجام بعضي امور نهي شده اجتناب مي نمايند. در حقيقت تقوي، ثمره ايمان و مرتبه بالاتري از آن است.
در آيات قرآن، تقوي ملازم با بعضي صفات ديگر آمده از جمله ايمان219، صبر،220 احسان221 صلح222 به طور كلي مي توان به اين نتيجه دست يافت كه تقوي الهي وقتي در وجود فردي قرار مي گيرد همه اين صفات را به دنبال خواهد آورد؛ يعني فرد متقي فردي است كه ايمان به خداوند در وجودش صفت صبر را پديد آورده، به احسان به ديگران مي پردازد و در راه اصلاح جامعه و مردم تلاش مي كند. به همين جهت خدا همراه اوست.‏223
خداوند در آيات زيادي به متقين در حيات دنيوي به متقين وعده گشايش در كارها،224 آساني امور،225 قدرت تشخيص حق از باطل226 و در حيات اخروي وعده نجات از عذاب جهنم،227 ورود به بهشت،228 بخشش گناهان 229و رستگاري230 داده است.
مهمترين ثمره مادي تقوا كه در قرآن به آن اشاره شده است گشايش درهاي آسمان و زمين و فزوني بركات براي تقوا پيشگان است‏231 بركات به معناي هر شيئ كثيري از قبيل امنيت، آسايش، سلامتي، مال و اولاد است كه غالباً انسان ها با فقدان آنها آزمايش مي شوند. كلام خداوند متعال در اين آيه بر اين نكته تصريح مي كند كه باز شدن درهاي بركت آسمان ها و زمين در نتيجه ايمان و تقواي جمعيت كثيري از افراد صورت مي گيرد و ايمان عده قليلي در ميان مردم جامعه اثرات فسق وگناه را از بين نمي برد و آنچه از عذاب به جوامع گذشته و حال مي رسد مجازات اعمال ايشان است و در حقيقت اعمال خود انسانهاست كه به ايشان بازگشت مي كند زيرا از جانب حق تعالي جز خير و بركت نزول نمي كند.232
گذشته از همه پاداش هايي كه به مؤمنين و متقين وعده داده شده است، زندگي در پرتو ايمان و اعتقاد به خداوند و به تبع آن پرهيزگاري و تلاش در تهذيب نفس و تشبه به صفات عاليه الهي از جمله عدل، تك تك افراد جامعه را در مسير عدالت سير مي دهد. عدالتي كه سبب آسايش روحي تمامي اقشار و برخورداري آنان از پاداش هاي مادي وعده داده شده و در نتيجه بهبود كيفيت زندگي دنيوي گشته و به دنبال آن سبب فراهم نمودن امكان كسب انواع پاداش هاي اخروي در فضاي مناسب ايجاد شده در جامعه متعادل خواهد شد.
امام خميني(ره) در اين مورد مي فرمايد: از الزامات عدالت تهذيب و ساخته شدن انسانها و تبديل شدن انسان به انسان عامله و عادل و جامعه به جامعة عادل است؛ زيرا با عادل شدن انسان ها جامعه نيز عادل مي شود. عدالت در مفهوم طريقت، راه ساخته شدن انسان است بدين معنا كه انسان در دو بعد نظري و عملي به حقيقت انسانيت خويش دست يابد.233
به طور كلي، دين الهي كليد هدايت انسان هاست. به دنبال اعتقاد به مذهب و گرايشات مذهبي تقواي الهي در وجود افراد شكل مي گيرد فرد متّقي علاوه بر آنكه اعمال خداوند متعال را ناشي از عدل گسترده الهي مي داند؛ در تلاش است تا صفت عدل را در جهت تشّبه انسان ها به خداوند در وجود خود و اطرافيان نهادينه نمايد، آن گونه كه هر فرد همواره خود را حاضر محضر الهي و خداوند را ناظر بر اعمال خود بداند و در اصلاح رفتار خود و ديگران كوشا باشد.
اعتقاد به حكمفرما شدن عدالت الهي در همه جنبه هاي حيات و لزوم اجراي عدالت در ميان افراد و جوامع از ايمان و تقواي افراد جامعه سرچشمه مي گيرد؛ از اين روست كه همواره اولين فرياد هاي عدالت خواهي از لسان مؤمنان و متقين به اقصي نقاط گيتي منتشر مي گردد.

3 -1-4- رسيدگي به محرومان و مستضعفان
در قرآن براي مستضعفان و محرومان بيشتر واژه مسكين و فقير به كار رفته است. فقر در معناي مقابل غنا قرار دارد و فقير به انساني اطلاق مي شود كه روزي خانواده اش را به قدر كفاف ندارد.234 ‏
“فقر” چند معنا دارد از جمله: حفر كردن، شكستن پشت، شكايت و ناله كردن، بي چيزي، محتاجي و كنده كاري كردن دهنه قنات و گودالي كه در آن نهال خرما را مي سازند. فقير به معناي تنگدست و بي نوايي آمده كه بي چيز و درويش است و جز خرجي روزانه ندارد.235
اما ريشه “سكون” به معناي آرام شدن چيزي پس از حركت مي آيد236 و مسكين، كسي است كه فقر حركت او را كاهش داده و او را آرام ساخته؛237 فعل سكن به طور كلي چند معنا دارد، آرميد، قرار گرفت، بي چيز و محتاج گرديد، ضعيف شد. مسكين به فرد بي چيزي گويند كه فقر او را از حركت باز داشته، كسي است كه در عين احتياج سؤال ننمايد. در تفاوت اين دو معنا گفته اند فقير با وجود داشتن درآمد شرايط زندگي اش كفاف او را نمي دهد؛ اما مسكين وضعش سخت تر است و از مردم تكدي مي كند. و يا بالعكس.238چون در اينجا به دنبال تتبع گسترده در معناي لغوي اين واژگان نيستيم به اجمال هر دو را فقير مي ناميم.
فقر همچون غده اي سرطاني در جامعه پديد مي آيد كه پيكره اجتماع را زشت و نابسامان كرده و اگر به رفع آن اقدام نگردد، تمام اجتماع را تحت تأثير قرار مي دهد و علاوه بر قبح منظر، فعاليت هاي جامعه را مختل مي كند. نظرات مختلفي نسبت به عوامل ايجاد فقر و شيوه مقابله با آن ارائه مي گردد و يكي از اهداف تمامي مكاتب و اديان الهي محروميت زدايي مي باشد. اسلام همچون ديگر اديان الهي بر ريشه كن كردن فقر و تامين رفاه عمومي به عنوان يك هدف اقتصادي تاكيد دارد.239
عوامل ايجاد فقر بسيارند از جمله : پايين بودن سطح فرهنگ مردم و آگاهي نداشتن نسبت به حقوق اجتماعي خود، تنبلي و تن آسايي افراد، توزيع ناعادلانه ثروت، تورم و افزايش قيمت ها، فقدان امكانات شغلي يا ضعف مديريت و تخصص و مصرف گرايي جامعه و….
اسلام در مورد راهكارهاي رفع فقر، دستورات مختلفي ارائه داده و روش هايي براي تعديل ثروت در جامعه و ايحاد تعادل درآمدها و در نتيجه كاستن از فقر محرومان جامعه ارائه كرده است. به عنوان نمونه در ديدگاه اسلام، حكومت اسلامي بايد زمينه تامين امكانات شغلي با حقوق مكفي را براي همه اقشار جامعه فراهم آورد، به گونه اي كه همه افراد با تلاش هاي اقتصادي در حد معقول بتوانند درآمد مكفي كسب نمايند و به حد اقتصادي طبقه متوسط جامعه برسند. همچنين با تعديل قيمت ها و مهار تورم توسط دستگاه هاي مجري، زمينه بهره بردن همه از بازار مسلمين به طور مساوي فراهم آيد و با دريافت ماليات متناسب با درآمد ها فاصله هاي طبقاتي در هم بشكند.
موارد زير از جمله راه هاي رفع فقر است كه اسلام به آنها اشاره نموده:
ـ در دستورات اقتصادي قرآن بر معاملات عادلانه و به دور از فساد تأكيد شده است. معامله عادلانه، معامله اي است كه طي آن به هيچ يك از طرفين معامله خسارتي وارد نشود و اموال مردم به نا حق از بين نرود.240
در آيات قرآن، مالكيت فردي مورد تأييد خداوند قرار گرفته و براي فعاليت هاي اقتصادي افراد ارزش قائل شده است و هيچ كس تحت هيچ عنواني حق تصرف در اموال شخصي ديگران را ندارد. آيه يازدهم سوره نساء در اين زمينه به اختصاص داشتن حقوق ناشي از كسب و كار افراد به خود آنها اشاره دارد.241 طبق اين آيه هر مرد و زني كه از راه عمل وحرفه خويش مالي بدست آورده آن چيز خاص خود اوست. “اكتساب” به معناي اختصاص دادن مالي به خويش است اعم از آن كه آن مال از طريق اختياري مثل كسب و كار بدست آمده باشد يا از طريق غير اختياري مثل ارث يا هديه به فرد رسيده باشد. در اين واژه نوعي جمع كردن مستتر است، به آن معني كه هر مرد و زني از آنچه با كار و حرفه خود بدست آورده و ذخيره نموده، بهره مند مي شود.242
ـ در قرآن به مشاغل مختلفي اشاره شده است كه افراد مي توانند روزي حلال از آن ها به دست بياورند و علاوه بر كسب روزي خود، به نيازمندان نيز انفاق نمايند. به عنوان نمونه درآيه 141 انعام در مورد باغباني و كاشت درختان نخل و زيتون و انگور و … سخن گفته شده كه راهي براي طلب روزي حلال و بهره بردن از منافع مادي آن و بخشش به ديگران جهت كسب رضايت الهي به شمار مي رود.243 اين آيه با بر شمردن انواع محصولات زراعي كه از لحاظ نحوه كشت يا مزه ها متفاوت يا شبيه به هم هستند؛ پرداختن به شغل زراعت و باغباني را تشويق نموده و به كشاورزان امر مي كند از زيادي روزيشان زكات مال خود را بپردازند.
به دنبال اين آيه در آيه بعدي وجود چهارپايان و امكان بهره بردن از آنها اشاره شده است.244 در اين آيه به دو گروه از چهارپايان بزرگ كه توانايي بار كشي دارند از جمله گاو، استر و شتر و چهارپايان كوچكي كه از محصولات غذايي، مو و كركشان استفاده مي شود مثل بز و گوسفند اشاره شده و با توجه به منافع آنان، خوردن و استفاده كردن از آنان حلال شمرده شده، از اين رو شغل دامداري كه در جهت استفاده از اين موجودات پديد آمده، شغلي پسنديده و مورد تاييد اسلام است. آنگونه كه از سرگذشت انبياء (عليهم السْلام ) بر مي آيد بيشتر آنان از جمله پيامبر اكرم (صلّي الله عليه وآله وسلْم) در مدتي از عمر خود شبان بوده اند.
علاوه بر اين در قرآن به طرق كسب وحرفه هاي ديگري همچون تجارت245، شكار،246 ماهيگيري،247 غواصي،248 بافندگي249، زره بافي،250 قضاوت،251 طبابت252و.. اشاره شده است. با وجود وفور راه هاي كسب حلال همه مي توانند از منافع زمين بهره برند و در جامعه اسلامي نبايد معضلي به نام بيكاري وجود داشته باشد .
ـ قرآن مردم را از معاملات ربوي نهي نموده وآن را عملي شيطاني مي شمارد. معامله ربوي در دوران جاهليت مرسوم بود كه طي آن از سوي افراد متمول به افراد نيازمند، مقاديري وام داده مي شد به شرط آن كه بدهكار با فرا رسيدن موعد بازپرداخت وام آن پول را با سود مشخصي را باز گرداند و در صورت گذشت زمان از سررسيد پرداخت، به سود پول افزوده مي شد؛ به طوري كه با گذشت زمان به ميزان ثروتهاي باد آورده ربا خواران افزوده مي شد و در مقابل، فقر و محروميت ربا دهندگان ملموس تر مي شد. خداوند متعال در آياتي از قرآن مسلمانان را به شدت از اين معاملات نهي مي كند: اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، ربا را [با سود] چندين برابر مخوريد، و از خدا پروا كنيد، باشد كه رستگار شويد.253 بر طبق كلام الهي آنچه به عنوان ربا داده مي شود نابود مي شود و در عوض آنچه به عنوان زكات و در جهت كسب رضايت الهي بخشيده مي شود نزد خدا چند برابر خواهد شد.254
شديدترين لحن در نهي از ربا، در اواخر سوره بقره ذكر شده است آياتي كه در آن خداوند، رباخوار را به ديوانه اي كه شيطان او را آشفته كرده تشبيه نموده است و به رباخوران وعده عذاب اخروي جاودان داده است255. در آيه بعدي تأكيد نموده كه سود حاصل از ربا از بين مي رود و در عوض صدقات نزد خداوند چندين برابر مي شوند.256
در ادامه اين آيات خداوند مؤمنين را به رعايت تقواي الهي و ترك عمل رباخواري و رها كردن درآمدهاي ناشي از ربا فرمان داده و رباخواري، اعلان جنگ با خدا و رسول او به شمار آمده است. تشريع حكم حرمت ربا دستوري از جانب خداوند متعال و تبليغ آن وظيفه رسول اوست و ربا خوار با هر دو به مخالفت پرداخته،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع قتل عمد Next Entries پایان نامه با موضوع سوره بقره، سن ازدواج