پایان نامه با موضوع زیست محیطی، محیط زیست، حقوق بشر، قانون اساسی

دانلود پایان نامه ارشد

.
علاوه بر این ، آزادی اطلاعات از نظر اجتماعی ، وسیله ای برای توانمند سازی ، از نظر اقتصادی ، زمینه ساز سرمایه گذاری خارجی و استفاده از وام های بین المللی و از لحاظ فرهنگی ، تدبیری برای حمایت از تولید علم و توسعه ی فرهنگی شناخته شده است . متناسب با مبانی مذکور ، در منابع مختلف بین المللی و ملی از آزادی اطلاعات حمایت شده است . در ابتدا ، بویژه در سطح منابع بین المللی ، حمایت از آزادی بیان ، منشاء اصلی و اولیه شناسایی حق دسترسی به اطلاعات بوده است . با وجود این ، امروزه ، آزادی اطلاعات به عنوان یک آزادی مستقل مورد حمایت است و این حمایت در اسناد و کنوانسیون بین المللی و نیز در قوانین اساسی و عادی کشورهای مختلف پیش بینی شده است.
در کشور های مختلف جهان نیز با تدابیر گوناگون از آزادی اطلاعات حمایت شده است . در برخی از کشور ها که قوانین اساسی آنها اخیراً تصویب شده است از آزادی اطلاعات صریحاً در قانون اساسی حمایت شده و آزادی اطلاعات به عنوان یکی از اصول قانون اساسی مورد شناسایی قرار گرفته است. در برخی دیگر از کشورها ، مراجع سیاسی یا قضایی تفسیر قانون اساسی (نظیر دادگاه های قانون اساسی ) ، با استفاده از فنون تفسیر ، آزادی مذکور را در زمره ی آزادی های مورد حمایت قانون اساسی اعلام کرده اند . در این کشورها ، قوانین عادی نیز بر اجرایی ساختن حق دسترسی به اطلاعات تصویب شده است . برخی دیگر از کشورها بی آن که آزادی اطلاعات را در قانون اساسی بگنجاند با وضع قوانین عادی به حمایت از آن پرداخته اند »31.بنابراین آزادی اطلاعات و دستیابی به اخبار از جهات و ابعاد گوناگونی واجد اهمیت می باشد و از این رو بایستی به این نکته مهم بار دیگر تأکید کرد که حق دسترسی به اطلاعات زیستی محیط با موضوع آزادی اطلاعات ارتباط و پیوند وثیق و محکمی دارد و از این رو باید همواره این موضوع را مد نظر قرار داد.
یکی دیگر از کنوانسیون و معاهدات مهم مرتبط با حق بر محیط زیست ، کنوانسیون بین المللی در مورد حق بر اطلاعات و مشارکت عمومی در زمینه ی محیط زیست مصوب 1998 می باشد. کنوانسیون مذکور به نوعی نخستین سند لازم الاجرا در قلمرو بین المللی در خصوص دسترسی عمومی به اطلاعات زیست محیطی می باشد .« این کنوانسیون همچنین سابقه ی با ارزشی در زمینه تعهدات دولت ها در خصوص دسترسی مردم به اطلاعات ، به صورت کلی است ، لذا همچنین این سند نه تنها قدمی بسیار مهم در حمایت از محیط زیست و حق به محیط زیست تلقی گردیده است ، بلکه سند مهمی برای تضمین رعایت اصول دموکراتیک در اتخاذ و اجرای تصمیمات دولتی است ؛ این کنوانسیون بر دو مبنا پایه گذاری شده است .اول: دسترسی عموم به اطلاعات زیست محیطی. دوم: امکان و مشارکت عمومی در اتخاذ حمایت زیست محیطی.
کنوانسیون برای تضمین این حقوق برای مردم و نمایندگان آنها به ویژه سازمان های غیر دولتی آیین های قضایی و اداری ضروری را پیش بینی کرده است. کنوانسیون تأکید می کند ، که این حقوق بدون در نظر گرفتن رابطه ی شهروندی تابعیت و یا محل اقامت برای همه تضمین می گردد. به علاوه این کنوانسیون برای امضای کشورهایی که عضو کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا نیستند ، باز است»32. از سوی دیگر به موجب ماده 10 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر دولت های اروپایی مؤظف شده اند که آزادی دسترسی به اطلاعات را تضمین کنند .
در ماده 6 کنوانسیون تغییرات آب و هوایی در ادامه چنین می خوانیم :« دولت های عضو این کنوانسیون در سطح ملی در صورت اقتضا در سطح منطقه ای یا ناحیه ای ، مطابق با قوانین و مقررات ملی و در چارچوب ظرفیت های مربوطه ، دسترسی عموم به اطلاعات و شرکت عموم مردم را ارتقا داده و تسهیل خواهد کرد. همچنین اسناد و معاهدات دیگری به موضوع حق دسترسی به اطلاع زیست محیطی اشاره کرده اند که از جمله آنها می توانیم به موارد ذیل اشاره نماییم:
1- پروتکل کلینگستون در خصوص مناطق حفاظت شده ی حیات وحش منطقه ی دریایی ناحیه ی کارائیب (ماده 16) .
2- پروتکل ناپروبی در خصوص مناطق حفاظت شده و جانوران و گیاهان وحشی در منطقه ی آفریقای شرقی (ماده 15) .
3- موافقت نامه ی آ.سه .آن در خصوص حفاظت از طبیعت (ماده 16) .
4- کنوانسیون ساختاری سازمان ملل در مورد تغییرات آب و هوا (ماده 4بند1) .
5- کنوانسیون تنوع زیستی (مواد 13 و 17)، و ده ها سند دیگر اشاره نمود.
گفتار دوم: حق مشارکت در فرایند تصمیم گیری های زیست محیطی:
یکی از مهمترین عناصر و شاکله های تشکیل دهنده حق بر محیط زیست ؛ حق مشارکت در فرآیند تصمیم گیری های زیست محیطی می باشد . اما مشارکت به چه معناست ؟
« واژه مشارکت (participation) از حیث لغوی به معنای در گیری و تجمع برای منظوری خاص می باشد در مجموع می توان جوهره ی اصلی آن را درگیری ، فعالیت و تأثیر پذیری دانست»33. از سویی مشارکت از حیث مدیریتی نیز به معنای در گیری اشخاص در موقعیتهای گروهی خاص است. حق مشارکت در فرآیند تصمیم گیری های زیست محیطی نیز از اهمیت خاص برخوردار می باشد.
اسناد و معاهدات متعدد بین المللی به این موضوع اشاره نموده اند ؛ اصل 10 اعلامیه ی ریو بر ضرورت مشارکت عمومی در اتخاذ تصمیمات زیست محیطی تأکید می کند و آن را به رسمیت می شناسد. همین طور این اعلامیه ، بر مشارکت اجزای مختلف ترکیبی جمعیت تأکید می ورزد ، نظیر زنان (اصل20) ،جوانان(اصل 21) ،مردم بومی و تشکیلات آنها (اصل 22) .اصل 23 منشور جهانی طبیعت با صراحت در این باره مقرر می دارد: همه ی افراد با توجه به قانونمندی داخلی خود ، فرصت مشارکت به طور انفرادی یا همراه دیگران را در تنظیم تصمیماتی که مرتبط با محیط زیست است خواهند داشت و همچنین زمانی که محیط زیست آنها زیان ببیند و دچار خسارت گردد ، به وسایل جبران غرامت دسترسی خواهند داشت.
همچنین در اصول راهبردی صوفیا و کنوانسیون بین المللی در مورد حق بر اطلاعات و مشارکت عمومی در زمینه ی محیط زیست مصوب 1998 اشاراتی به موضوع مشارکت داشته اند. در بند 1 ماده 4 کنوانسیون تغییرات آب و هوایی نیز دولت ها را تشویق به مشارکت سازمان های غیر دولتی در امر محیط زیست کرده است . ماده 17 پیش طرح سومین میثاق بین المللی حقوق همبستگی در ادامه چنین بیان می دارد: « هر انسان حق و امکان دارد که بدون محدودیت غیر منطقی ، شخصاً یا توسط نمایندگانی که آزادانه انتخاب می کند و بویژه از طریق انجمن هایی که آزادانه تشکیل می شوند ، در تعیین سیاست و تدابیر ملی مربوط به محیط زیست مشارکت نموده و قبل از اجرای اقداماتی که می توانند موجب صدمه به شرایط طبیعی حیات شوند ، از طرف مقامات محلی مورد مشورت قرار گیرند .
گفتار سوم : حق بر آموزش در حوزه ی مسایل زیست محیطی
یکی از عناصر محتوایی مهم حق بر محیط زیست ؛ حق بر آموزش در حوزه ی مسایل زیست محیطی
می باشد. به عبارت دیگر پس از حق دسترسی به اطلاعات زیست محیطی و مشارکت در فرآیند تصمیم سازی و تصمیم گیری زیست محیطی بایستی حق بر آموزش در خصوص مسایل و موضوعات زیست محیطی وجود داشته باشد ؛ چرا که موضوعات زیست محیطی یکی از موضوعات فنی ، پیچیده و تکنیکی و تخصصی می باشد که نیازمند فرآیند آموزش خاص است.
« حق بر آموزش از حقوق بنیادین حق های بشری می باشد که در اسناد مهم بین المللی همچون اعلامیه جهانی حقوق بشر ، میثاق بین المللی حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی و کنواسیون حقوق کودک اشاره شده است . اگر چه این حق در بسیاری اسناد و معاهدات بین المللی دیگر نیز تحت حمایت قرار گرفته ، اما در اجرای فرآیند آن ، دنیا با چالش های بزرگی روبروست . چالش هایی که اگر چه به ظاهر به عمق نقض های فاحش حقوق بشر نمی نماید ، اما قطعاً حفره هایی که در نقض آن برای بشریت ایجاد می کند ، همانا به بزرگی نقض فاحش حقوق بشر می باشد که تنها نیازمند توسعه ی آن در راستای رسیدن همگان به اهمیت این مهم می باشد . در این مسیر پر تلاطم ، تعهد به احترام ، حمایت و ایفای کامل و فوری حق بر آموزش به دوش دولت ها می باشد .
در اهمیت حق بر آموزش همین قدر بس که در سطح بین المللی آموزش ابتدایی رایگان و اجباری بر دوش دولت ها بوده و برای اجرای آن ضرب العجل تعیین گشته است . در به سرانجام رساندن این حق بنیادین ، دولت ها باید حق بر آموزش را طبق استانداردها و معاهدات بین المللی به رسمیت بشناسند . زیر سئوال بردن دولت ها در کوتاهی شان در ایفای حق بر آموزش علاوه بر قوانین خاص حاکم بر حق بر آموزش ، از قوانین حقوق بشری عام پیروی می کند.درصورت نقض حق بر آموزش ، بررسی رسیدگی قضایی در آن را لازم می نمایدچرا که قربانی نقض حق برآموزش تنها بادادخواهی برعلیه متعهدان آن به حق خودخواهدرسید »34. بنابراین همانطور که گذشت حق بر آموزش یکی از مهمترین حقوق بشری می باشد که بایستی مورد توجه و عنایت قرار گیرد . « به موجب این حق دولت موظف به ایجاد تدابیر لازم جهت ایجاد فرهنگ دوستی با طبیعت ، حفاظت از آن و استفاده از تکنولوژی های پاک می باشد . این آموزش و فرهنگ سازی باید در کلیه سطوح اعم از آموزش رسمی ( مدرسه ای و دانشگاهی ) و غیر رسمی (آموزش برای عموم ) صورت گیرد »35. اصل نوزدهم اعلامیه ی استکهلم در این راستا چنین اشعار می دارد : به منظور توسعه ی مبانی ضروری برای تنویر افکار عمومی و تفهیم مسئولیتی که افراد ، مؤسسات و جمعیت ها ، در خصوص حفاظت از محیط زیست در تمام ابعاد انسانی آن برعهده دارند ، لازم است نسل جوان و نیز بزرگسالان با بذل توجه کافی نسبت به انسان هایی که در وضعیت نامساعدتری قرار دارند ، تحت آموزش قرار گیرند . همچنین لازم است که وسایل ارتباط جمعی از کمک به تنزل کیفیت محیط زیست اجتناب نموده و بالعکس به منظور فراهم نمودن امکان توسعه ی انسان در تمام زمینه ها ، اطلاعات آموزشی در مورد ضرورت حفاظت و بهبود محیط زیست را ارائه دهند .
گفتار چهارم : حق اقامه ی دعوا و جبران خسارات زیست محیطی
یکی از مهم ترین و برجسته ترین موضوعات و محتوای حق بر محیط زیست حق اقامه ی دعوا و جبران خسارت زیست محیطی می باشد .
تظلم و داد خواهی از جمله حقوق اولیه ی همه افراد به شمار می رود تا افرادی که حقوق و آزادی و امنیتشان به نحوی در معرض تجاوز قرار گرفته ، برای احیای آن امکان مراجعه به مراجع صالح را داشته باشد . تأمین این حق انسانی در اسناد بین المللی به شرح زیر مورد توجه قرار گرفته است :
1) قسمت اول از بند 1 ماده ی 21 اعلامیه ی جهانی حقوق بشر: «هر کس با مساوات کامل حق دارد که دعوایش به وسیله ی دادگاه مستقل و بیطرف منصفانه و علناً رسیدگی شود ….».
2) قسمتی از بند1 ماده ی 14 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی : « هر کس حق دارد به اینکه به دادخواهی اومنصفانه وعلنی که دریک دادگاه صالح مستقل وبیطرف تشکیل شده،طبق قانون رسیدگی بشود».
3) قسمتی از بند 1 ماده ی 6 کنواسنیون اروپایی حقوق بشر : «هر کسی حق دارد به اینکه دعوای او ، به نحو منصفانه به طور علنی و در مهلت معقول ، به وسیله ی دادگاه مستقل و بی طرف که بموجب قانون 0تأسیس شده ، استماع شود … ».
4) بند ب ماده ی 19 اعلامیه ی اسلامی حقوق بشر : « مراجعه و پناه بردن به دادگاه حقی است که برای همه تضمین شده است ».
اصل سی و چهارم قانون اساسی مقرر می دارد : « دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هرکس می تواند به منظور دادخواهی به دادگاه های صالح رجوع نماید . همه ی افراد ملت حق دارند این گونه دادگاه ها را در دسترس داشته باشند و هیچکس را نمی توان از دادگاهی که بموجب قانون همه حق مراجعه به آنرا دارد منع کرد » . در این اصل نکات ذیل قابل توجه است : « اولاً تظلم و دادخواهی حق مسلم همه ی افراد و ایجاد دستگاه قضائی صالح برای تضمین امنیت شهروندان تکلیف جامعه و حکومت است . ثانیاً این حق مطلق است ؛ بدین معنی که نمی توان مانع استفاده ی احدی از آن شد . ثالثاً چه بسا ممکن است که افراد قصد تظلم و دادخواهی علیه مقامات و دستگاه های دولتی و قضائی داشته باشند . نظام جمهوری ایران موظف است امکانات قضائی لازم را ، بدون هیچ گونه تضییق و اعمال قدرتی ، در اختیار آنان قرار دهد تا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، جهانی شدن، سوسیالیسم، لیبرالیسم Next Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، جبران خسارت، آلودگی آب، مسئولیت مدنی