پایان نامه با موضوع روانشناسی، خودآگاهی، انعطافپذیری، مسئولیت پذیری

دانلود پایان نامه ارشد

(نظام دوست، 1391).
2-2-2-4 تفاوت امید با توقعات
توقع انتظار حصول چیزی را داشتن یا در انتظار وقوع امری بودن است. از جمله تفاوتهای توقع با امید این است که توقع میتواند در مورد نتایج مثبت و مورد نظر یا منفی و غیر دلخواه باشد. اما امید فقط در مورد نتایج مثبت و اهداف مورد نظر است. دیگر آنکه امید به نتایج و اهداف مطلوب اشتیاق و نیز انگیزش بیشتری ایجاد میکند. واضح است که توقع پیامدهای نامناسب اشتیاق و انگیزشی را ایجاد نمیکند. در ضمن توقع و انتظار صرف برآورد احتمال وقوع، حتی در مورد پیامدهای مطلوب نیز انگیزش چندانی برای حرکت ایجاد نخواهد کرد. توقع بیشتر معطوف به دیگران و عوامل محیطی است. برعکس امید بیشتر فعال و معطوف به تلاش شخصی است. بنابراین باید بین امید و توقعات واقعی توازن برقرار شود. توقعات غیر واقعی به ناامیدی تلخی منجر میشود. خصوصا وقتی درمان یا توانبخشی نتایج مورد انتظار رابرآورده نمیکند ( استریتمنر، 2004).
2-2-2-5 تفاوت امید با امیال
امیال نیروی انگیزشی در پس تقاضا هستند. امیال متفاوت از نیازها هستند. نیازها پیشبینی پذیر، قابل کنترل، قابل انکار و به تعویق انداختنی هستند، نیازها ارضا و اشباع شدنی هستند و با فرایندها و وسایل منطقی برآورده میشوند و میتوان آنها را الویتبندی کرده و برای رفع آنها برنامهریزی نمود در حالیکه امیال مقاومت ناپذیرند. ما تسلیم آنها میشویم. امیال میتوانند از کنترل ما خارج و بر افکار، احساسات و اعمال ما چیره گردند، بنابراین امیال فقط میتوانند یک جنبه از امید باشند. امید با کنترل و برنامهریزی برای آینده مطلوب همراه است در حالیکه امیال لزوما متوجه آینده نیستند (بلک، جر و اسکگارد،2003 ).
2-2-2-6 تفاوت امید با آرزو
آرزو نیز مانند امید اشتیاق رسیدن به هدف را در خود دارد اما امید انگیزش و عملکرد بیشتری با خود به همراه دارد. علاوه بر آن امید امور ممکن و محتمل را شامل میشود در حالیکه آرزو شامل امور ممکن و ناممکن است. امید مربوط به وقایعی است که هر کس در آینده خواهان وقوع آنهاست در حالیکه آرزو میتواند مربوط به هر زمانی شود. مثلا ممکن است کسی آرزو کند که به جای فردی بود که سالها پیش میزیسته است. ضمنا برای امید داشتن به هر چیز باید نسبت به آن آگاهی نسبی و برنامهریزی و تلاش داشت در حالیکه در آرزو کردن ممکن است هیچ آگاهی و تلاش و هدفمندی در میان نباشد. گاهی انسانها آرزوی چیزی را دارند که از عواقب آن هیچ آگاهی ندارند و به جنبههای آن توجهی نکرده یا اصلا آمادگی و ظرفیت آن را در خود ایجاد ننمودهاند. آرزو با توصیفی که ارائه شد بیشتر با خیالپردازی همراه و گاهی اوقات معطوف به امور غیر ممکن است یا وقایعی را شامل میشود که شخص هیچ کنترل و اختیاری بر آنها ندارد. از آنجا که آرزوها با برنامهریزی و عمل کردن همراه نیستند برخلاف امید باعث رشد و عملکرد مثبت در فرد نمیشوند. این امر به صراحت در متون دینی و منابع فرهنگی اشاره شده است که فضیلت و برتری از انجام کارهای شایسته و نه آرزو کردن صرف بهدست میآید. مانند آنچه که در سوره نساء آیه123 آمده است: “فضیلت و برتری به آرزوهای شما و آرزوهای اهل کتاب نیست. هرکس عمل بدی انجام دهد کیفر داده میشود و کسی را جز خدا ولی و یاور خود نخواهد یافت” (نظامدوست، 1391).
در قسمت بعدی به تعریف و آشنایی بیشتر با تابآوری میپردازیم.

2-2-3 تابآوری
تابآوری در روانشناسی عبارت است از استعداد و ظرفیت مثبت افراد جهت غلبه بر استرس، حوادث و فجایع. همچنین این واژه برای مقاومت و تحملپذیری افراد در برابر وقایع منفی آینده نیز بهکار میرود (کانر و دیویدسون، 2000).
تابآوری ظرفیت گذرکردن از دشواری، پایداری سرسختانه و ترمیم خویش است. این ظرفیت انسان میتواند باعث شود تا او پیروزمندانه از رویدادهای ناگوار بگذرد و علیرغم قرار گرفتن در معرض تنشهای شدید، شایستگی اجتماعی، تحصیلی و شغلی او ارتقاء یابد. تابآوری نوعی ویژگی است که از فردی به فرد دیگر متفاوت است و میتواند به مرور زمان رشد کند و یا کاهش یابد و بر اساس خوداصلاحگری فکری و عملی انسان در روند آزمون و خطای زندگی شکل میگیرد (جکسون، 2007).
گارمزی و ماستن (1991) تابآوری را چنین تعریف میکنند: فرایند مقابله و سازگاری موفقیتآمیز با شرایط چالش برانگیز و تهدیدکننده زندگی که این فرایند نه تنها شامل شکستناپذیری افراد در برابر حالتهای اضطرابی میباشد، بلکه موجب میگردد افراد با قوای روانی و ذهنی بیشتری در مقابل شرایط استرسآفرین مقاومت کنند (به نقل از سامانی و همکاران، 1386).
لاتر و بیکر (2000) تابآوری را به عنوان یک فرایند پویایی در نظر گرفتهاند که موجب میگردد زمانی که افراد با مسائل استرسزا و مشکلات مهم در زندگی خود روبرو میشوند رفتارهای مثبت انطباقیتر نشان دهند. محققان فوق بر این باورند که تابآوری موجب میگردد زمانی که افراد با دشواریهای جدی در زندگی روبرو میشوند نتایج منفی را به نتایج مثبت تبدیل کنند. نتایج مثبت یا انطباق مثبت یعنی رفتارهای شایسته و موفقیتآمیز اجتماعی زمانی که افراد در مراحل خاصی از زندگی خود با مشکل یا مسئلهای روبرو میشوند. مثلا فقدان آشفتگیهای روانی بعد از واقعه آسیبزای 11 سپتامبر در ایالت متحده آمریکا (به نقل از صادقی، 1388).
تابآوری نوعی مصون سازی در برابر مشکلات روانی- اجتماعی بوده و کارکرد مثبت زندگی را افزایش میدهد که میتواند به وسیله فراهم نمودن افزایش مهارتهای اجتماعی تقویت گردد. مهارتهایی از قبیل برقراری ارتباط، مهارتهای رهبری، حل مسأله، مدیریت منابع، توانایی رفع موانع با موفقیت و توانایی برنامهریزی (کولینز، 2009).
واژۀ تابآوری را میتوان به صورت بیرون آمدن از شرایط سخت یا تعدیل آن تعریف نمود. در واقع تابآوری ظرفیت افراد برای سالم ماندن، مقاومت و تحمل در شرایط سخت و پر خطر است که فرد نه تنها بر آن شرایط دشوار غالب میشود، بلکه طی آن و با وجود آن قویتر نیز میگردد. پس تابآوری به معنای توان موفق بودن، زندگی کردن و خود را رشد دادن در شرایط دشوار و ناخوشایندی است که فرد برای رهایی از آن با صدمهپذیری کمتر حداکثر تلاش خود را بهکار گیرد (زرین کلک، 1388).
به طور کلی محققان مقاومت و تلاش در جهت پیدا کردن راهحلهای منطقی در بستر شرایط استرسزا و تهدید کننده زندگی را تابآوری میگویند (صادقی، 1388).
2-2-3-1 نشانههای تابآوری
ماستن و گارمزی (1990) نشانههای تابآوری را به شرح ذیل میدانند:
اتخاذ نتایج مثبت و خوشایند از شرایط سخت و خطرزای زندگی
داشتن ظرفیت و مقاومت پایدار در شرایط استرسزا
بهبودی نسبتا سریع بعد از آسیب شرایط استرسزا
افراد تابآور وقتی که در شرایط استرسزا و موقعیتهای تهدیدکننده زندگی قرار میگیرند مانند فقر و تهیدستی، داشتن فرزندان مبتلا به بیماریهای روانی و جسمانی، مشکلات شغلی و… پیش از آنکه تسلیم شرایط موجود شوند، تلاش میکنند با اتخاذ راه حلهای منطقی و صحیح نه تنها استرسهای زندگی را کنترل کنند بلکه تلاش میکنند وضعیت موجود را در جهت مثبت ارتقاء و بهبود بخشند (محمدی، 1384).
وقتی افراد تابآور در شرایط سخت و دشوار زندگی مانند طلاق، اختلافات خانوادگی، بیماری و ورشکستگی اقتصادی قرار میگیرند پیش از آنکه آنها به صورت هیجانی با مشکلات خود برخورد نمایند، شکیبایی و تحمل زیادی از خود نشان میدهند و سعی نمیکنند با اتخاذ راه حلهای سریع و هیجانی وضعیت موجود را بدتر کنند، بلکه این نوع افراد با نگریستن به مشکل خود از زوایای مختلف و بدون اینکه کنترل رفتاری و هیجانی خود را از دست دهند، سعی در ارائه راه حلهای منطقی برای رفع مشکل خود دارند (ورنر و اسمیت، 2001).
افراد تابآور انعطافپذیری بیشتری در مقابل شرایط آسیبزا دارند و خود را در برابر این شرایط حفاظت میکنند . عوامل متعددی از جمله ویژگیهای درونی- روانی- اجتماعی، حمایت اعضای خانواده و دوستان و حمایت دیگر سیستمهای اجتماعی در ایجاد و ارتقاء میزان تابآوری نقش دارند (فریبرگ و همکاران، 2006).
2-2-3-2 ویژگی افراد تابآور
تحقیقات نشان میدهد که افراد تابآور، چند ویژگی مشترک دارند. این ویژگیها عوامل محافظتی هستند که پیامدهای مثبت را به دنبال دارند. توانایی گسترش عواطف به دیگران، احترام به خود، اطمینان به آینده، مسئولیتپذیری برای اعمال خود، خودکنترلی، کفایت خود، درک مثبت خود، خود تنظیمگری هیجانها، جذابیت کلی برای دیگران، حس معنیداری زندگی، دید مثبت به زندگی، فعالیت اجتماعی، حس خودمختاری، روابط خوب با همسالان، جستجوی حمایت، شخصیت اجتماعی داشتن، انتظارات سالم و از احساسات مثبت یا خنده استفاده کردن از این مواردند (بنارد، 1991، به نقل از خداجوادی و پرو، 1387).به عقیده براون و رودز (1991) افراد تابآور قادر به کنترل خود میباشند. آنها قادرند خود را از سردرگمی برهانند و سیستمهای حمایت اجتماعی و روابط خانوادگی گستردهتری فراهم کنند تا به آنان برای سازگاری بهتر کمک نماید. افراد تابآور درجه بالایی از سلامتی روانی و استقلال را نشان میدهند. آنها قادرند که خود فکر کنند و تصمیم بگیرند و وقتی از محیطشان انتقاد دارند قادر هستند که نظراتشان را به دیگران انتقال دهند. آنها احساسات خوبی نسبت به اطرافیان دارند و توانایی تغییر دادن محیطشان را باور دارند (براون و رودز، 1991، به نقل از ایساکسون، 2002).افراد تابآور شخصیتی مقاوم در مقابل استرس دارند و درسهای ارزشمندی از تجارب سخت زندگی خود میگیرند. آنها در موقعیتهای پراسترس و آسیبزا احساس میکنند که میتوانند راه مناسبی برای حل مشکلات خود پیدا کنند، به خود متکی هستند و واکنشی یادگیرانه- مقابلهای در موقعیتهای دشوار از خود بروز میدهند، در حالیکه افرادی که تابآوری ضعیفی دارند واکنشی سرزنشکننده- قربانی از خود نشان میدهند (جزایری و رحیمی، 1389).
2-2-3-3 عوامل تابآوری
عوامل مؤثر بر تابآوری را میتوان به این صورت توضیح داد:
الف- تواناییها و ویژگیهای فردی
داشتن تواناییهای اجتماعی (تفاهم، انعطافپذیری فرهنگی، همدلی، مهربانی، مهارتهای ارتباطی و شوخطبعی و هوش هیجانی).
قدرت حل مسأله ( برنامه ریزی، یاری جویی، تفکرانتقادی و خلاق).
مهارت خودگردانی (احساس هویت، خودکارآمدی، خودآگاهی، تسلط بر وظایف و کنارهگیری سازگارانه از شرایط منفی).
هدف داشتن و باور به آیندهای روشن (هدفگیری، آرمانهای تحصیلی، خوشبینی، اعتقاد دینی و روابط معنوی).

ب- عوامل محافظت کننده محیطی
پیوند مهربانانه که به همدردی، درک متقابل، احترام و علاقهمندی میانجامد.
امیدواری که باعث میشود فرد تابآوری ذاتی خود را باور کند و در رویارویی با مشکلات و آسیبها به جستجو و کشف توانمندیهایش برآید.
یافتن فرصتهایی برای مشارکت معنادار جهت گفتن و شنیدن تصمیمگیری، مسئولیت پذیری و تأثیر گذاری بر اجتماع (بونانو، 2005).
ج- دانش لازم برای عمل
رویارویی با عوامل تنشزای بیرونی در رفتار اجتماع مانند: نژادپرستی، جنگ و فقر و افزون طلبیهای صاحبان قدرت.
ممانعت از رفتارهای کلیشهای افراطی( نژادپرستی)، زدن برچسب و در معرض خطر بودن.
د- تمرکز بر رشد انسان
تابآوری فراتر از مرزهای تاریخی، جغرافیایی، طبقاتی و نژادی عمل میکند. به عبارتی تأکید آن بر انسانگرایی است، یعنی رشد و بهبود تابآوری چیزی بهجز فرایند رشد سلامت انسان به طور کلی نیست.
خودآگاهی طبیعی (فطرتی بیولوژیک برای رشد و کمال).
تأکید بر فرایند نه برنامه (محمدی، 1384).

2-2-3-4 تابآوری به عنوان یک فرایند پویا
تابآوری یکی از مفاهیم و سازههای بهنجار مورد توجه و مطالعه روانشناسی مثبتنگر است که به فرایند پویای انطباق مثبت با تجربههای تلخ و ناگوار اطلاق میشود (لاتار و چیچتی، 2004 ). رویکرد روانشناسی مثبتنگر امروزه به جای تمرکز بر حل مشکل، سعی در افزایش توان فرد برای برخورد با مشکلات را دارد و این نکتهای است که در تابآوری مورد توجه است (مؤمنی، اکبری و آتشزاده، 1388).
کانر و دیویدسون (2003) معتقدند که تابآوری تنها پایداری در برابر آسیبها نیست و حالتی انفعالی در رویارویی با شرایط خطرناک نمیباشد،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع شیمی درمانی، عوامل خطر، سرطان پستان، مبانی نظری Next Entries پایان نامه با موضوع انعطاف پذیری، بهبود عملکرد، مراکز تحقیقاتی، سازگاری اجتماعی