پایان نامه با موضوع خدمات مرجع، پروانه ثبت اختراع، اشاعه اطلاعات، کشف اللغات

دانلود پایان نامه ارشد

دارد استفاده مي شود. رايانه اي کردن اين سيستم چندان مناسب و ضروري نيست چرا که يک نسخه از مجله نمي تواند در بين بيش از ده خواننده به گردش درآيد.

2-1-6-1-5- تهيه کپي
تهيه کپي، روشي آسان براي اشاعه منابع رديف اول است بي آنکه به منابع کتابخانه صدمه اي وارد آيد. اما اين روش فقط براي منابع کم حجم مناسب است و به تجهيزات مناسب نياز دارد. اين روش، روشي به صرفه است اما توافق حق مؤلف از مهمترين موانع آن به شمار مي آيد. بعضي از واحدهاي بزرگ اطلاع رساني براي تهيه کپي، بخش ويژه اي به نام «خدمات تکثير» تدارک ديده اند.

2-1-6-1-6- انتقال از راه دور
انتقال منابع از راه دور، يکي از روش هاي تقريباً جديدي است که فقط در شرايط خاص و براي منابع ويژه کاربرد دارد. انتقال از راه دور، از دو فرآيند بهره مي گيرد:
فرآيند کپي از راه دور، که با استفاده از نمابر در خطوط شبکه تلفن انجام مي شود. اين روش براي انتقال سريع اطلاعات به فواصل طولاني کاربرد دارد؛ و انتقال ويديويي که به تجهيزات پيچیده تر و کابل هاي خاص نياز دارد و بهره گير مي تواند تصوير منبع را بر روي صفحه تلويزيون ببيند. هر دو روش ياد شده که هنوز به ارسال منابع کم حجم محدودند، بسيار پرهزينه اند و فقط به هنگام اضطرار و ارتباطات بسيار ضروري استفاده مي شوند. اما بي شک اين روش ها بزودي در سطح وسيع تري کاربرد خواهند يافت و از بهاي مناسب و رقابتي برخوردار خواهند شد.

از ديگر روشها در زمينه خدمات اشاعه اطلاعات بر اساس منابع اطلاعاتي مي توان از:
تجديد چاپ8 و پيش چاپ9، بررسي تازه ها، بريدۀ جرايد10، امانت طولاني مدت کتابخانه اي، خدمات ترجمه اي و اتاق هاي تهاتري11 نام برد.

2-1-6-2- اشاعه منابع اطلاعاتي رديف دوم
اشاعه منابع رديف دوم براساس محتوا، شيوه ارائه، دوره و موضوعات به اشکال مختلفي صورت مي گيرد.

2-1-6-2-1- خدمات ارجاعي
اين نوع از خدمات، منابع يا اطلاعات واقعي مورد نياز بهره گير را فراهم نمي آورند بلکه او را به منابعي مثل منابع رديف دوم، واحدهاي اطلاع رساني، سازمان هاي تخصصي، مؤسسات پژوهشي و متخصصين خاص، و… ارجاع داده و محل دستيابي به اطلاعات را مشخص مي کنند. خدمات ارجاعي، با استفاده از فهرست ها و فايل هاي منابعي که صرفاً براي اين منظور توليد شده اند ارائه مي شود. بعضي از مراکز ارجاعي به تنهايي يا در ارتباط تنگاتنگ با ديگر مراکز خدماتي عمل مي کنند. برآورد کارآيي اين خدمات بدون توجه و ارتباط نزديک با بهره گيران و نيازهاي اطلاعاتي آنها، دشوار است- وظيفه اي که در حوزه هاي جغرافيايي کوچک تر، سهل تر مي نمايد. اگر اين بخش ها از اندازه مشخصي بزرگتر شوند، در مرکز اطلاع رساني بايد به عنوان بخش مجزايي در نظر گرفته شوند. هر چند روزآمد نگاه داشتن فايل هاي منابع آن بسيار وقت گير خواهد بود.

2-1-6-2-2- خدمات آگاهي رساني جاري
واحد اطلاع رساني، براي همگامي بهره گير با اطلاعات جديد، به ويژه در حوزه موضوعي مورد علاقه، خدمات آگاهي رساني جاري را ارائه مي کند. براي اين منظور، مراکز اطلاع رساني منابعي را با فواصل انتشاراتي متغير- هفتگي، دو هفته يک بار، ماهانه، يا در بعضي موارد سالانه- منتشر مي کنند. اين مراکز با پيگيري علايق بهره گيران نسبت به پيشرفت هاي جديد، نيازهاي ويژه آنها را پيش بيني کرده و امکان رديابي اتفاقات و خبرهاي علمي در حوزه تخصصي شان را فراهم مي آورند. اين مراکز در روزآمدسازي دانش فني، علمي و مديريتي بهره گيران خود نقشي حياتي دارند.

2-1-6-2-3- فهرست سفارشات
واحدهاي اطلاع رساني در فواصل زماني معين (مثلاً ماهانه) فهرست سفارشات خود را تهيه و ارائه مي کنند. همچنين، از فهرست قبلي سفارشات، منابع خريداري شده را مشخص مي کنند. فهرست سفارشات، عموماً عناوين و نويسندگان منابع و گاهي اطلاعات کتاب شناختي آنها را دربر دارند و غالباً اين اطلاعات را بر اساس نوع منابع، يا رده هاي موضوعي تنظيم مي کنند. اين فهرست را مي توان بر روي تابلوي اعلانات نصب کرد يا به صورت منظم يا براساس درخواست، بين اعضاء توزيع نمود. در اين حالت، در پايان فهرست منابع سفارشي، يک برگ درخواست چاپ وجود خواهد داشت و از بهره گير درخواست مي شود منابع مورد نياز را در فضاي تعيين شده علامت گذاري کند و آن را مجدداً به مرکز اطلاع رساني بازگرداند. اين فهرست ها براي تعداد محدودي از بهره گيران ارسال مي شوند و در صورت طولاني نبودن فهرست، مي توان از آن در جاي ديگري استفاده کرد.

2-1-6-2-4- بولتن فهرست مندرجات
بولتن فهرست مندرجات، نشريه اي ادواري است که عموماً صفحات مندرجات ادواري هاي برگزيده يا دريافت شده در طي دوره اي خاص را تکثير مي کنند و عناوين آنها را به صورت الفبايي نظم مي دهند. گاهي نمايه عنوان ادواري ها، موضوعات تحت پوشش، و نمايه نويسندگان نيز به صورت ضميمه ارائه مي شود. در بولتن ها، تهيه چنين نمايه هايي به شکلي وسيع عموميت دارد.

2-1-6-2-5- بولتن اطلاعات کتاب شناختي
بولتن هاي اطلاعات کتابشناختي به صورت منظم- اغلب ماهانه- منتشرمي شوند و اطلاعات کتاب شناختي منابعی که پس از آخرين شماره بولتن به واحد اطلاع رساني رسيده اند را ارائه مي کنند. بولتن ها، گاه توصيفي اند (فقط ارجاعات کتابشناختي منابع و احتمالاً توضيح عنوان يا چکيده اي موجز از آنها را شامل مي شوند)، يا تحليلي اند (با چکيده اي کامل همراه اند). بيشتر بولتن هاي اطلاعات کتابشناختي با چکيده همراه اند. اين بولتن ها را «بولتن هاي چکيده اي12» مي نامند. در واقع، براي شناساندن منبع وکمک به بهره گير در انتخاب منابع مورد نياز از ميان حجم عظيمي منابع موجود، ارائه چکيده ضروري است. منابع و مراجع ارائه شده در اين آگاهي نامه ها با نظم خاصي (نظام هاي طبقه بندي، طبقه بندي موضوعي، يا نمايه رده اي) سازماندهي مي شوند.
هدف اصلي از انتشار بولتن هاي کتابشناختي، اعلام انتشارات جديد به بهره گيران است. براي تسهيل کاوش هاي جامع، منابع اطلاعاتي اين بولتن ها هر شش ماه، هر سال يا هر چند سال يک بار از نو سازماندهي مي شوند. در حقيقت، توليد بولتن هاي چکيده اي، از جمله فعاليت هاي عمده اشاعه اي در برخي واحدهاي اطلاع رساني است.
با کمک رايانه، مي توان توضيحات منابع را روي ابزارهاي مغناطيسي ذخيره کرد، بولتن هاي دوره اي منتشر کرد و پايگاه هاي اطلاعاتي را روزآمد نمود. فهرست هاي کتابشناختي و نمايه ها نيز با رايانه تهيه مي شود. سپس، با فرآيند کوچک سازي در عکاسي و انتقال بر روي دستگاه افست با عکس برداري ترکيبي، هر بخش را تکثير مي کنند.

2-1-6-2-6- نمايه ها
فهرستي از اصطلاحات هستند که به صورت حرف به حرف يا ساير موارد (مثل کلمه اي، مفهومي، نظم خاص، شماره و غيره) الفبايي شده اند و به اين وسيله منابع را شرح مي دهند. براي تسهيل بازيابي، هر اصطلاح با شماره ارجاع يا شماره بازيابي منبع مورد نظر همراه است. بنابراين، هر منبع به تعداد کليد واژه هاي انتصابي به آن، در نمايه مورد استناد قرار مي گيرد. هر نمايه به تنهايي يک کشف اللغات است که مجموعه اي از اصطلاحات که به عنوان کليد واژه عمل مي کنند (و کانون علايق بهره گيران را نمايان مي سازند) را با مجموعه اي از منابع پيوند مي دهد. نويسنده (نمايه نويسنده)، مفاهيم (نمايه موضوعي)، عناوين (نمايه عنوان)، مکان ها (نمايه جغرافيايي)، منابع (نمايه مؤسسات)، استنادات (نمايه استنادي) يا نمايه هاي شماره پروانه ثبت اختراعات، شماره هاي گزارشات، تاريخ، فرمول هاي شيمي و شماره منابع (نمايه پيوسته اي که يک منبع را به ساير منابع در مجموعه هاي مشابه، مدارک پيشين در موضوعات مشابه يا در منابع همسان پيوند مي دهد) مي توانند از جمله اين کليد واژه ها يا مداخل13 باشند.
نمايه ها- که معمولاً به آگاهي نامه هاي چکيده اي ضميمه هستند- گاهي به صورت مجزا نيز منتشر مي شوند. در اين صورت، مشکل آن است که بهره گير بلافاصله نمي تواند به چکيده منابع گزينشي خود دست يابد.

2-1-6-2-7- خدمات کاوش گذشته نگر14
در خدمات کاوش گذشته نگر، منابع اطلاعاتي مرتبط با درخواست ويژه بهره گيران- در بيشتر موارد يک درخواست- فراهم مي شود. برخلاف خدمات مشروحه فوق، اين خدمت براي همگامي بهره گير با اطلاعات جديد ارائه نمي شود بلکه براي يافتن راه حل يا اطلاعاتي براي رفع مشکلي خاص ارائه مي گردد. کاوش هاي گذشته نگر بسيار متنوع اند و براساس موضوع، از پاسخ گويي به يک سؤال ساده تا فهرستي از همه کاوش هاي پيشين درباره يک موضوع را شامل مي شوند.

2-1-6-2-8- خدمات مرجع15
در خدمات مرجع، تعريف صحيح درخواست ها، به ويژه فراگيري شيوه استفاده از اطلاعات به بهره گير آموزش داده مي شود و ممکن است بر انتخاب منبع اطلاعاتي تأثيرگذار باشد. متصدي اطلاع رساني مي تواند براي يافتن منابع اطلاعاتي، بهره گير را به فهرست ها، برگه دان ها، فايل ها، منابع مرجع رديف دوم، يا پايگاه هاي اطلاعاتي ارجاع داده يا در صورت ضرورت، شيوه کاوش و يافتن اطلاعات را به وي آموزش دهد.
با ابزارهاي آماده موجود در مراکز اطلاع رساني مثل برگه دان يا مجموعه اي از منابع رديف دوم يا از طريق ابزارهاي بيروني که بعضي از آنها به يکباره نمي توانند به کار گرفته شوند، خدمات کاوش قابل ارائه است. اين مسئله به ويژه در پايگاه هاي اطلاعاتي رايانه اي که به صورت پیوسته در دسترس نيستند نيز صادق است. در اين حالت، درخواست هاي اطلاعاتي بر روي پرسشنامه هاي ويژه اي تبديل مي شود. سپس، براي پردازش، به زبان رايانه تبديل و پاسخ دريافت مي شود. در خدمات کاوش درون خطي- با توسعه هاي فراواني که اخيراً صورت گرفته است- واحد اطلاع رساني به پايانه اي دسترسي دارد که به يک پايگاه اطلاعاتي يا يک شبکه متصل است. براي ارائه خدمات آگاهي رساني جاري هم زمان با روزآمد شدن پايگاه اطلاعاتي، کاوش درون خطي بسيار مناسب است. رايانه، فهرستي از بازيابي منابع يا ارجاع آنها به منابع رديف دوم را ارائه مي کند.

2-1-6-2-9- خدمات پاسخ گويي به سؤالات
خدمات پاسخ گويي به سؤالات، اولين گام در حوزه اطلاع رساني است. با طراحي فرم هايي که بهره گير بايد براي درخواست هاي خود آن را پر کند و يا با مراجعه مستقيم (گفتگو، تلفن يا ساير موارد مشابه) به واحد اطلاع رساني ، نيازهاي اطلاعاتي بهره گيران و شيوه مناسب ارائه آن مشخص مي شود. سپس با استفاده از ابزارهاي مختلف موجود، در مرکز اطلاع رساني يا ساير مراکز- به جستجو مي پردازند. پس از گردآوري همه منابع مرتبط، آنها را به روش دلخواه و مناسب بهره گير ارائه مي کنند. متأسفانه، اين فرآيند طولاني و پيچيده است و به کارکناني نيازمند است که در حوزه موضوعي مربوط تخصص داشته باشند.
همانند بسياري از درخواست هاي قابل پيش بيني يا درخواست هايي که قبلاً در مراکز اطلاع رساني وجود داشته اند، در خدمات پاسخگويي به سؤالات نيز مي توان از برگه ها يا پرونده هاي اطلاعاتي براي تهيه سريع حداقل بخشي از پاسخ استفاده کرد. گاهي از اين پرونده ها مي توان براي توجيه ضرورت وجودي يک واحد اطلاع رساني تخصصي استفاده کرد.

2-1-6-2-10- بانک داده ها16
بانک داده ها، به بياني دقيق، فايل هاي بسيار سازمان يافته اي از اطلاعات حقيقي بسيار دقيقي که از منابع استخراج شده اند را دربر دارند و نه ارجاعات کتابشناختي منابع – چه اين اطلاعات در صورت ضرورت قابل تهيه اند-. بانک داده، امکان تهيه داده هاي خاص براي استفاده هاي فوري را فراهم مي آورد. براي مثال در يک جراحي، براي يافتن علت بروز مشکلي خاص و فهم شيوه برخورد با آن، مي توان به بعضي از بانک هاي داده اي پزشکي مراجعه کرد.

2-1-6-2-11- تحليل اطلاعات
خدمت تحليل اطلاعات، اطلاعات موجود در منابعی را شرح مي دهد که به يک حوزه موضوعي خاص وابسته است. در تحليل اطلاعات، بايد مجموعه معيارهايي که درخواست هاي احتمالي يا نقطه نظرات بهره

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع اشاعه اطلاعات، منابع مرجع، حقوق و دستمزد، پروانه ثبت اختراع Next Entries پایان نامه با موضوع آموزش و پرورش، مفهوم وجود