پایان نامه با موضوع جبران خسارت، مسئولیت مدنی، آلودگی هوا، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

دادن معادل ) . اگرچه اصول کلی شیوه های مذکور در نظام های مختلف کم و بیش یکسان است . اما کیفیت استفاده از آن ها و ترجیحاتی که به هر یک داده می شود در نظام های حقوقی متفاوت است … جبران عینی که گاه با عنوان اعاده ی وضع پیشین زیاندیده یا ترمیم جنسی از آن یاد می شود ، یکی از طرق مهم و رایج جبران خسارت در حقوق کشور های مختلف است و از مسائل مسئولیت مدنی به شمار می آید .
منظور از جبران عینی یا اعاده وضع سابق این است که ضرر به نحوی جبران شود که گویی از اصل ، زیان وارد نیامده است ، این روش جبران خسارت ، کامل ترین روش و در عین حال از اهداف عمده ی مسئولیت مدنی و همچنین مسئولیت قرار دادی محسوب می شود .
بعضی از مولفان حقوقی متذکر شده اند که جبران عینی اساساً در مسئولیت قرارداد مطرح می شود ، لکن نباید از نظر دور داشت که روش مزبور در مسئولیت مدنی خارج از قرارداد نیز جایگاهی رفیع دارد و نویسندگان حقوقی برای آن مصادیق و مثال های متعددی ذکر می کنند ، نظیر تخریب بنایی که به خلاف مقررات ساخته شده ، ابطال سند مجعول ، انتشار رأی صادر شده در مورد محکومیت مفتری ، و اعاده ی شیء مغصوب . لذا نوادری از حقوقدانان جبران عینی را به عنوان یک روش جبران خسارت در مسئولیت مدنی به رسمیت نمی شناسند و معتقدند که جبران خسارت جز از طریق پرداخت مبلغی پول به عنوان معادل آنچه از دست رفته ممکن نیست ، لیکن اکثریت با این فکر مخالفند و جبران عینی را به عنوان روش مهم و در پاره ای موارد ، کامل ترین روش برای جبران خسارت می پذیرند … جبران بدلی ، جبران از طریق دادن معادل ( پولی و مثل ) رایج ترین و مهمترین روش جبران خسارت زیاندیده در مسئولیت مدنی است . تقریباً در همه ی نظام های حقوقی ، جبران زیان از طریق دادن معادل ، مهمترین اصل زیربنایی مسئولیت مدنی است . مطابق این اصل عامل زیان متعهد است معادلی برابر خسارت ناشی از فعل زیانبار را به زیاندیده تسلیم کند .
در اتلاف و تسبیب ، درغالب موارد امکان جبران عینی ضرر وجود ندارد و بنابراین تنها راه تدارک ضرر ، دادن معادل به زیاندیده است . مبنای این فکر این است که برابر ارزش آنچه بر اثر فعل زیانبار از دارایی زیاندیده کاسته شده به دارایی اش اضافه گردد و وضع او تا حد امکان به وضع سابقش نزدیک شود . هدف از دادن معادل این است که شخص زیاندیده در وضعیتی قرار گیرد که اگر فعل زیانبار به وقوع نمی پیوست می توانست چنان وضعیتی داشته باشد . در اغلب نظام های حقوقی ، معادلی که مورد حکم قرار می گیرد معمولاً مبلغی پول است ، لاکن در هر نظام مواردی نیز وجود دارد که جبران خسارت از طریق دادن مثل یا معادل های غیر نقدی دیگر صورت می گیرد . لذا شایسته است انواع معادل آن مورد توجه قرار گیرد …
در ارتباط با پرداخت ها معمولاً در جبران خسارت دو شیوه ی ممتاز و برجسته وجود دارد که عبارتند از دادن مثل ، پرداخت مبلغی پول ، اما به نظر می رسد پرداخت پول یا وجوه نقد یکی از طرق و شیوه ها و در عین حال مهمترین و رایج ترین شیوه های جبران خسارت می باشد.
شاید به نوعی بتوان گفت پرداخت پول به جهت آسانی و سهولت فوق العاده اش مورد عنایت دادگاه ها قرار گرفته است ، حتی امروزه در برخی از نظام های حقوقی زیان ها و خسارات غیر مالی را با پرداخت مبلغی پول جبران می نمایند . در کنار جبران خسارت از طریق پول و وجه نقد اقدامات دیگری نیز مورد عنایت و توجه قرار می گیرد مانند عذر خواهی ، انتشار حکم محکومیت ، رفع مزاحمت « از مجموع بحث هایی که در مورد حقوق بعضی از کشور ها در برخورد با جبران عینی به عمل آمد ، جایگاه جبران بدلی نیز در حقوق مقایسه ای روشن می شود .در مقام مقایسه بین جبران عینی و بدلی می توان گفت که اغلب نظام های حقوقی جهان ، جبران بدلی را بر جبران عینی مقدم می دارند ، علت این رجحان نیز سهولت و فراگیری این روش جبران خسارت است .
در مقام مقایسه بین انواع بدل ( مثل یا قیمت) اکثر قریب به اتفاق نظام های حقوقی پرداخت وجه نقد و پول را بر پرداخت مثل ترجیح می دهند و پرداخت مثل در نظام های حقوقی خارجی حالتی نادر و استثنایی دارد ، در حقوق انگلیس ، دادن مثل پیش از اصلاحات قانونی گسترده ی سال 1832 مصادیق قابل توجهی داشت ، اما از آن تاریخ به بعد جز در مواردی که بین طرفین دعوا رابطه ی امانی وجود داشته باشد ، این شیو ه ی جبران خسارت کم تر مورد حکم قرار گرفته است . در برخی از حوزه های قضایی آمریکا هنوز در مواردی حکم به جایگزینی یک کالا یا کالای دیگر از همان نوع داده می شود . این شیوه معمولاً در جایی مورد استفاده قرار می گیرد که اولاً برای خواهان داشتن مالی از نوع مال تلف شده دارای اهمیت باشد و ثانیاً وی نتواند آن مال را در بازار آزاد به دست آورد که در این صورت حکم به پرداخت مبلغی پول به عنوان خسارت ، شیو ه ی مناسبی نخواهد بود .در حقوق فرانسه نیز اگر چه اغلب اوقات ، خسارت با پرداخت مبلغی پول به زیاندیده جبران می شود ، لیکن پرداخت معادل زیان به هر شکل از جمله پرداخت مثل امکان پذیر است . در رویه قضایی بین المللی جبران بدلی تقریباً در تمام موارد به صورت وجه نقد و پول پرداخت می گردد و از پرداخت مثل اثری مشاهده نمی شود »101.بنابراین در صورت تکلیف به جبران خسارت همواره بایستی به طرق ، شیوه ها و راه های آن به خوبی آشنا بود و آن را شناخت و بویژه در تحلیل جبران خسارت ناشی از آلودگی هوا که به شهروندان از سوی دولت عمدتاً وارد می آید ، باید مبنای اصلی ارزیابی ، بررسی و مداقه ما قرار گیرد . به گونه ای که به صورت علمی و با تجربه سایر کشور های پیشرفته و مترقی به استقبال جبران خسارت برویم .
همان طور که گفته شد امروزه موضوع جبران خسارت در عهد و قلمرو مفهومی مسئولیت مدنی به طور روشن مورد شناسایی و پذیرش قرار گرفته از جمله کشورهای پیشرفته در عرصه جبران خسارت ناشی از مسئولیت مدنی دولت ها ایالات متحده ی آمریکا می باشد. « به محض اینکه مسئولیت مدنی خوانده به اثبات رسید، اساساً دو نوع جبران (ترمیم) قابل دستیابی است. متعارف ترین وسیله جبران از هر جهت، جبران خسارت با پول است که به نوبه ی خود می تواند به خسارت های جبرانی و تنبیهی تقسیم شود .
خسارت های جبرانی طراحی شده اند تا خواهان را به وضعیت پیشین (پیش از ورود صدمه) باز گردانند، البته تا جایی که پول بتواند اینکار را انجام دهد. انواع خسارت های قابل جبران می تواند شامل آسیب جسمانی، از دست دادن دستمزد، هزینه های درمانی، دیگر هزینه های از کف رفته، خسارت های عدم النفع، تألمات روحی، احساس رنج و مصیبت، از دست دادن لذات، آسیب به روابط دوستانه و صمیمی (معاشرت)، صدمه دیدن شهرت، آسیب دیدن حریم خصوصی و مانند این ها باشد.
خسارت های تنبیهی می توانند علیه خوانده در صورتی محاسبه شوند که خواهان بتواند اثبات کند که رفتار خوانده به اندازه ای زننده و به لحاظ اجتماعی نفرت انگیز بوده که مجازات اضافی موجه و مناسب است. قوانین موجود معمولاً محدودیت های زیادی در قبال خسارت های تنبیهی اعمال می کنند. از آنجا که معمولاً حقوق مسئولیت مدنی بر وقایع نسبتاً غیرقابل پیش بینی، اتفاقی و ناخواسته اعمال می شوند، تنها وسیله جبران همان دریافت خسارت های مالی پس از حادثه است.اما در صورتی که فعل زیان بار تداوم داشته باشد، خواهان می تواند تقاضای دستور موقت برای توقف آن را بنماید. تقاضای دستور موقت در اغلب دعاوی مزاحمت مرسوم است که معمولاً در شکایت های مربوط به آلودگی محیط زیست و دعاوی مزاحمت و ممانعت از حق و استفاده از اموال کاربرد دارد. خط مشی گذاران در صورت تمایل به اصلاح یا جایگزینی وسایل جبرانی پیش گفته می توانند از روش های دیگری نیز استفاده کنند.
معمولاً قوانین موضوعه سقف خاصی را در رابطه با خسارت های مالی پیش بینی می کنند یا در مورد برخی از دعاوی از قبیل خسارت های غیر مالی حدودی را تعیین می کنند؛ همچنین خسارت های تنبیهی را با تعیین سقف یا تعیین استانداردهای الزامی یا برخی الزامات آیینی محدود می کنند؛ در قوانین محیط زیست امکان صدور احکام متنوعی از سوی دادگاه پیش بینی شده است. این قوانین می توانند دادگاه را به صدور احکامی از قبیل جمع آوری کالاهای غیر ایمن، اطلاع دادن به قربانیان احتمالی یا رأی به پرداخت هزینه های مراقبت پزشکی برای حداقل کردن آسیب ها مجاز کنند، در دعاوی گروهی دادگاه ممکن است خواندگان را ملزم به پرداخت مبالغی کند که متعاقباً تحت معیارهای مورد نظر دادگاه توزیع خواهند شد، دادگاه ممکن است آرای دیگری نیز صادر کند، از جمله جبران های شناور که به موجب آن خوانده به نحوی اقدام می کند که به منفعت اعضای گروه به صورت غیر مستقیم تر موجب شود از قبیل کاهش قیمت ها در آینده یا تأسیس یک موسسه تحقیقاتی1 .
با عنایت به مطالب پیش گفته هم اکنون به بررسی شیوه ها و روش های جبرانی در حوزه خسارت زیست محیطی و آلودگی هوا می پردازیم. هنگامی که مسئولیت مدنی آلوده با شرایط و اصول و ضوابط مربوطه به مسئولیت مدنی احراز گردد، موضوع نحوه و کیفیت جبران خسارات ناشی از آلودگی هوا مطرح می گردد. به واقع و با عنایت به مطالب پیش گفته و تحلیلی که در خصوص مفهوم و مبانی مسئولیت مدنی ارائه گردید می توانیم تکلیف به جبران خسارت را در حوزه آلودگی هوا چنین بیان نماییم که برابر تبصره 1 ماده 29 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا،صاحبان و مسئولان کارخانجات و کارگاه های آلوده کننده علاوه بر محکومیت های کیفری مکلف به پرداخت ضرر و زیان وارده به محیط زیست و اشخاص حقیقی و حقوقی به حکم دادگاه صالحه می باشند.
در تبصره 2 ماده 29 قانون مذکور چنین می خوانیم :
در مورد جرائم مقرر در این قانون علاوه بر اشخاص حقیقی و حقوقی سازمان حفاظت محیط زیست بر حسب مورد شاکی یا مدعی خصوصی در زمینه خسارات وارده به محیط زیست می باشد. از این رو اصل خسارت و جبران آن مورد شناسایی و پذیرش قرار گرفته است.اما به صورت منسجم تر می توانیم گونه ها و اقسام و روش های جبران خسارت در حوزه و قلمرو آلودگی هوا را به شرح ذیل دسته بندی و تقسیم نماییم:
1- اعاده وضع به حالت سابق : اعاده وضع به حالت سابق که در واقع بهترین و مناسب ترین روش جبران خسارت است این سوال اساسی مطرح است که چگونه می توان در زمینه جبران خسارات ناشی آلودگی هوا از این روش استفاده نمود و دادرس در چه مواردی اختیار دارد به این روش جبران خسارت توسل جوید. باید گفت از آن جا که هدف اصلی در این روش برگرداندن وضعیت به حالت قبل از آلودگی است در صورت امکان اعاده وضع به حالت سابق این روش در حقوق محیط زیست ازاهمیت ویژه ای برخوردار است این امر می تواند از طریق «ترمیم»، «احیاء» پاک سازی، بازسازی و اقداماتی از این قبیل صورت گیرد .
برای مثال پاک کردن ساختمان های آلوده به دود و دوده یا ترمیم ساختمان هایی که در اثر آلودگی های مستقیم جوی آسیب دیده اند یا کاشتن درخت جدید به جای درختان خشکیده و احیاء سازه هایی که در اثر حوادث آلودگی آسیب دیده اند می تواند از مصادیق این روش باشد. اما در برخی موارد نظیر خسارات وارده بر رشد گیاهان خسارات وارده به سلامتی اشخاص مانند بیماری های صعب العلاج تنفسی و یا انقراض نسل یک گیاه یا حیوان در اثر آلودگی هوا و کاهش تولید محصولات کشاورزی امکان توسل به این روش بعید است .
استفاده از این روش در حوزه حقوق محیط زیست می تواند هم به عنوان ضمانت حقوقی و هم به عنوان یک تعهد بر شخص مسئول آلودگی بار شود .
در شکل ضمانت حقوقی در قالب سه دسته ضمانت مدنی، کیفری و اداری در قوانین پیش بینی شده و بر شخص مسئول آلودگی تحمیل می گردد، بنابراین قاضی دادگاه مدنی می تواند به صورتی کاملاً آزاد، ضمانت اعاده وضع به حالت سابق را به عنوان یکی از طرق جبران خسارت ناشی از آلودگی هوا برگزیند.
آزاد به این معنا که برخلاف مواردی که اعاده وضع به حالت سابق معولاً به عنوان یک ضمانت کیفری در قوانین جزایی پیش بینی می شود این امر در قوانین مدنی صراحتاً پیش بینی نشده و از اصول کلی حاکم بر نحوه جبران خسارات

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، جبران خسارت، زیست محیطی، های غیر دولتی Next Entries پایان نامه با موضوع قانون مجازات، محیط زیست، مجازات اسلامی، قانون مجازات اسلامی