پایان نامه با موضوع تقسيم، (عليه، رعايت

دانلود پایان نامه ارشد

دهد تا با نيكي به مردم، تخفيف ماليات بر ايشان و عدم واداشتن ايشان به كارهاي اجباري در اين راه بكوشد زيرا جلب رضايت و اطمينان از وفاداري ملت، حاكم را نيز به رفع سختي ها خوشبين و حل مشكلات را بر وي آسان مي سازد.342
ايشان ملاك را در زندگي اجتماعي موفق حاكم و كارگزار را در به دست آوردن رضايت عامه مردم مي داند نه گروه اندكي زيرا رضايت عموم مردم خشم خواص را بي اثر مي سازد.343
در سخنان علي(عليه السّلام) همواره رعايت حال عامه مردم و برخورد پسنديده با ايشان حرف اول را مي زند و اجراي عدالت نيز وسيله اي است براي كسب رضايت عوام مردم روي همين اصل زمامداران خود را انذار مي دهد كه از شكل گيري گروهي اقليت در اطراف خود كه همواره به دنبال كسب امتيازها و مقام هاي خاص هستند جلوگيري كنند.به نظر ايشان خواص تفاوت هايي با عوام دارند از جمله اين كه:
خواص افرادي پر خرج و اسراف كارند، در حالي كه عامه مردم قانع و كم خرجند. خواص در گرفتاريها كمتر به كمك دولت مي شتابند، در حالي كه عوام در مشكلات به ياري دولت مي پردازند عوام مردم تشنه عدالت و انصافند، در حالي كه بعضي خواص از عدالت رويگردانند. خواص افرادي پرچانه و طمع كار و حريص اند، در حالي كه عموم مردم زبان اصرار و الحاح و چانه زني ندارند. عوام مردم با اندك نوازشي، به تو مي گرايند و زبان به شكر مي گشايند در حالي كه خواص در مقابل نوازش، كمتر پاسخ مي گويند. عوام مردم، صبور و بر ناملايمات تحملشان زياد است و عذر، را به راحتي مي پذيرند در حالي كه خواص در ناملايمات صبرشان اندك است و عذر خواهي را به سختي مي پذيرند.344
ايشان محبوب ترين خصوصيات حاكم را در نزد مردم انصاف دادن در امور نسبت به اطرافيان و مردم،345 پرهيز از شتاب و عجله در كيفر دادن،346 عيب پوشي حاكم نسبت به مردم،347 توجه به محرومان و مستضعفان جامعه348 و احترام به سنن صالحه موجود349 بين مردم مي داند.
توجه به توده مردم در نظر ايشان چنان اهميتي دارد كه توجه به اظهار نظرهاي به حق مردم درباره حكومت را اجراي اراده و نظر خداوند متعال مي داند و مردمان را ناظران و مراقباني به حق مي دانند كه نسبت به تمام حكومت ها به حق اظهار نظر مي كنند350و تأكيد مي نمايد كه حكمران لازم است نسبت به انتقادات مردم توجه داشته باشد و حقايق را برايشان آشكار نمايد351 ضمناً كناره گيري حاكمان را از مردم به مدت طولاني جايز نمي داند. زيرا مخفي بودن از انظار سبب بي خبري از حقايق جامعه و نشانه بدخويي حاكم مي باشد.352
رعايت مساوات
يكي از تأكيدات اساسي علي (عليه السّلام) به عنوان رهبر عادل جامعه اسلامي رفع تبعيض هاي سياسي و اقتصادي در جامعه و برقراري نظام عادلانه بر پايه مساوات در تمام زمينه ها بود. توجه به عموم مردم و رعايت رفتار عادلانه با ايشان و ممانعت از شكل گيري طبقات خاص در حاشيه دستگاه حكومت موجب مي شود اموال و مناصب عمومي به طور مساوي در بين مردم تقسيم شود و فرصت طلبان مهلت دست اندازي به بيت المال و كسب امتيازهاي ويژه اقتصادي و اجتماعي را نيابند.
از اين رو در نامه به يكي از فرماندارانش او را به رعايت مساوات سفارش مي كند و خطاب به وي مي نويسد: و در نگاه و اشاره چشم، در سلام كردن و اشاره كردن با همگان يكسان باش، تا زورمندان در ستم تو طمع نكنند، و نا توانان از عدالت تو مأيوس نگردند.353
دقت و ريزبيني امام در مورد كوچك ترين مسائل حكومتي يعني نحوه نگاه كردن مسئولين به مردم و تأثيرات رواني آن بر ملت دارد در حدي است كه امام (عليه السّلام) تذكر اين مورد را نيز بر خود واجب مي داند. بسياري از دستورات ايشان ناشي از همين دقت نظر ها در نحوه رفتار كارگزاران با مردم است.
به نظر آن حضرت گرسنگي و تنگدستي عده اي در جامعه ناشي از بهره وري و گشاده دستي توانگران است و برهم خوردن توازن و عدالت در جامعه است. از اين رو خداوند متعال روزي فقرا را در اموال توانمندان جامعه قرار داده و در قيامت، آنان را نسبت به گرسنگي فقرا باز خواست مي كند.354
يكي از وظايف دولت اسلامي جلوگيري از انباشت ثروت در دست عده اي اندك و تمتع و بهره برداري بي حد و حصر توانگران و ويژه خواران و تلاش براي بهره برداري عموم مردم از ثروت هاي عمومي و دستيابي همگاني به نيازهاي ضروري مي باشد. تحقق اين اهداف با گسترش مساوات در جامعه توسط حكومت اسلامي امكان پذير است. جرج جرداق مسيحي در اين باره مي نويسد:
” حكومت دري است كه حاكم آن را براي برپائي عدالت ميان مردم مي گشايد كه مساوات را در نهايي ترين شكل ممكن در بين مردم برپا دارد.هركس را به اندازة كوشش و كارش پاداش دهند و تا آنجا كه امكان دارد از احتكار و استثمار جلوگيري نمايد و هميشه و در همه حال حق و عدالت را در نظر داشته باشد اگر چه اين امر به كشته شدن توسط تبهكاران منجر شود”.355
مكتب اسلام، شعار عدالت و مساوات را سر مي دهد و در عمل نيز نمونه هايي از اجراي مساوات در تمام زمينه هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي از پيامبر(صلّي الله عليه وآله وسلّم)گزارش شده است.
طبق حديثي پيامبر اكرم (صلّي الله عليه وآله وسلّم) مردم را به دندانه هاي شانه تشبيه كرده اند كه همه با هم برابرند.356 به همين دليل هر گونه تفاوتي ميان مردم، بي معنا و مخلّ نظم اجتماع است.
از جمله نمونه هاي اجراي مساوات در زمان ايشان، آن بود كه در انتخاب فرماندهان، فرمانداران و مسئولين اداره امور در صدر اسلام بدون توجه به مرزهاي موهوم طبقاتي و قبيله اي، به انتخاب افراد شايسته اقدام مي نمودند كه نمونه آن‌، انتخاب اسامة بن زيد به فرماندهي سپاه موته يا اسيد بن كعب به فرمانداري مكه در سنين پائين توسط پيامر اكرم(صلّي الله عليه وآله وسلّم) مي باشد.357
شهيد مطهري ضمن حديث پيامبر(صلّي الله عليه وآله وسلّم) “اِستَوِا تَستَوِ قُلوبِكُم” كه بر اهميت مساوات اشاره نموده اند مي نويسد: معتدل و هم سطح باشيد و در ميان شما ناهمواري و تبعيضي وجود نداشته باشد تا دلهايتان به هم نزديك شود و در يك سطح قرار گيريد. پس اگر در موهبت ها و نعمت هاي الهي بين شما شكاف و فاصله ايجاد شد، بين دل هاي شما نيز اين شكاف ايجاد مي شود. آن وقت ديگر نمي توانيد همدل و هم فكر باشيد و در نتيجه در دو صف مقابل هم قرار خواهيد گرفت.358 پس در نظر ايشان مساوات عامل وحدت و يكپارچگي جامعه است
امام علي (عليه السّلام) به عنوان رهبر حكومت علوي راهكارهايي براي اجراي مساوات در جامعه داشته كه در طي خطب و نامه هاي ايشان به مواردي از آن ها برخورد مي كنيم. مساوات در نظر ايشان چند بعد بود: مساوات طبقاتي، برابري حقوقي، برابري در برابر بيت المال و برابري در برابر قانون و قضا.359 در ادامه به شرح اين موارد مي پردازيم .
برابري طبقاتي: در نظر ايشان همه مردم در تمام جنبه هاي حيات با يكديگر برابرند و همه انسانها، فرزندان آدم هستند و خداوند او را بنده و برده كسي نيافريده، لذا تفاوتي بين افراد وجود ندارد و همه آزادند و از سهم برابر در بيت المال برخوردارند.360 ولذا در پاسخ اعتراض كسي كه سهم او از بيت المال با برده اش كه ديروز آزاد كرده بود فرمود: در كتاب خدا نظر افكندم و بين فرزندان اسماعيل بر فرزندان اسحاق برتري نديدم.361
برابري حقوقي: در نظر ايشان همه مردم از حقوق مساوي برخوردارند و بايد به طور يكسان از موهبت اجتماعي بهره مند شوند، ايشان در خطبة اول پس از رسيدن به حكومت، تفاوت ها و تبعيض هاي ايجاد شده را تقبيح مي كند و خود داعيه رفع اين تبعيض ها را دارد ومي فرمايند: مبادا فردا زورمندان و ثروتمندان كه در نعمت و عافيت دنيا غرق شده اند فرياد كنند،‌ مبادا آنان كه بوستان ها آراسته اند و نهرها را به سوي بوستان ها چرخانده اند و بر اسبان راهوار سوار شده اند و كنيزان زيبا رو در خانه ها دارند؛ وقتي آنان را از كارهايي كه مي كردند باز دارم و فقط حقوق مشروعشان را به ايشان بپردازم، اين كار را برخود ننگ و عار بدانند و خشمگين شوند و اعتراض كنند و فرياد برآورند كه پسر ابوطالب ما را از حقوقمان محروم ساخت.362
ايشان مساوات و برابري حقوقي را بر عموم مسلمانان واجب مي داند و در اين زمينه فرمودند: هر كس بطرف قبله ما روى آورد، و از ذبيحه ما بخورد به پيامبر ما ايمان بياورد و مانند ما شهادت دهد در دين ما به حساب مى‏آيد، ما حكم قرآن را در باره او جارى مى‏سازيم و حدود اسلام را بر وى مقرر مى‏داريم، كسى را بر ديگرى فضلى نيست مگر با تقوى و پرهيزگاران در نزد خداوند بهترين پاداش را دادند و جزاى آنها كاملا داده خواهد شد.363
امام علي (عليه السّلام) در نامه اش به محمد بن ابوبكر او را به رعايت تساوي در نگاه كردن و نيم نگاه انداختن به اطرافيان سفارش مي كند زيرا هرگونه تبعيض در نگاه كردن سبب مي شود بزرگان را در ظلم كردن به طمع بيندازد و ناتوان ها را از اجراي عدالت مأيوس نمايد.364
آنگاه كه از نظر علي(عليه السّلام) حاكم بايد در نگاه كردن، مساوات را رعايت كند به طريق اولي در تقسيم اموال عمومي، بخشش وام ها و هداياي كلان از بيت المال مسلمين نيز نبايد منحصراً به سود اطرافيان خود، رأي دهد.
ايشان با هرگونه ويژه سازي براي نزديكان خود به شدت مخالفت مي كردند.در اين رابطه داستان گردنبندي كه دختر امام در روز عيد قربان از خزانه امامت گرفته بود با برخورد شديد امام علي (عليه السّلام) روبرو شد از قضاياي معروفي است كه نشان از شدت عمل ايشان در برخورد با كوچكترين دست اندازي به بيت المال حتي از سوي بهترين عزيزانشان دارد.365
برابري در تقسيم بيت المال : سيرة پيامبر(صلّي الله عليه وآله وسلّم) ‌آن بود كه ايشان همه اموال و غنائمي را كه كسب مي كردند به طور مساوي در ميان همه افراد تقسيم مي كردند و سياه و سفيد، ‌برده و آزاد، ‌عرب و عجم در نزدشان يكسان بودند. اولين كسي كه نظام طبقاتي را به تقليد از ايرانيان و روميان ايجاد كرد عمر بود. او دفاتر حسابرسي داشت و با توجه به آن مهاجرين را بر انصار و انصار را برعرب و عرب را بر موالي و عجم برتري مي داد،‌ حتي زنان پيامبر را تقسيم بندي كرده بود و سهم زنان عرب را بيش از زبان عجم و موالي مي داد. در زمان عثمان شكاف طبقاتي با توجه به ميزان دارائي هاي عثمان و اطرافيانش بيش از حد شده بود و آنچه از او پس از مرگ باقي مانده بود به هزاران دينار مي رسيد.366 تقسيم اموال بيت المال به طور مساوي ميان همه مسلمانان از جمله سياست هاي علوي بود كه با شيوه خلفاي پيشين مغايرت داشت و از اين رو براي مرفهان و جاه طلبان گران تمام شد.
آهنگ كلي سياست هاي اقتصادي علي(عليه السّلام) مبارزه با فقر و ريشه كني آن از صحنه اجتماع بود. اولين اقدام امام علي(عليه السّلام) در اصلاح اين نظام طبقاتي بازگشت به سنت نبوي و تقسيم اموال ميان همه مردم به طور يكسان و بدون هيچ گونه تبعيضي بود. در اولين روز هاي پذيرش خلافت مردم را فرا خواند و فرمود: فردا براي تقسيم بيت المال گرد هم آييد تا آنگونه كه پيامبر عمل مي كرد اموال را بين شما به مساوات تقسيم نمايم.367
يكي از نمونه هاي پافشاري ايشان به تقسيم مساوي بيت المال نامه توبيخ آميز ايشان به مصقلة بن هبيرة بود كه خبر حيف و ميل او در اموال عمومي به نفع خاندانش را در يافت كرده بود. امام (عليه السّلام) در اين نامه او را شديداً توبيخ كرده درآخر نامه مي نويسد: حق همه مردم در همه نقاط از بيت المال مسلمانان يكسان و مساوي است.368
علي (عليه السّلام) علاوه بر تأكيد بر مردم داري و رعايت مساوات در ميان مردم به نكته مهم ديگري توجه مي كند و آن جلوگيري از ايجاد گرايشات خانوادگي در بين مسئولين و به عبارت ديگر نفي خويشاوند پرستي مي داند. اين عامل همواره به عنوان مانعي در راه ايجاد مساوات قد علم كرده است. ايشان يكي از نشانه هاي ظلم حكمران را بخشش از اموال مسلمين به اطرافيان مي داند.369 زيرا آن بخششي داراي ارزش است و نشانه بزرگواري محسوب مي شود كه از اموال شخصي و درآمدهاي خصوصي صورت مي گيرد نه از بيت المال كه امانتي از مردم در تصرف فرد است.
امام (عليه السّلام) در اولين خطبة پس از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع امر به معروف، رفق و مدارا Next Entries پایان نامه با موضوع نهج البلاغه، حقوق انسان، عزت نفس