پایان نامه با موضوع امام صادق، کارشناسی ارشد، اجتماعی و فرهنگی، قرآن و حدیث

دانلود پایان نامه ارشد

طاقتفرسای انبیاء و علمای راستین تنها برای طرح نظری تعالیم اسلام نبوده است بلکه آنها با مجاهدات و جانفشانیهایشان، نمونههای عینی این ارزشها را به تاریخ و بشریت نشان دادهاند. در تبلیغات اسلامی، باید هم به طرح مبانی و نظری و هم به نشان دادن نمونههای عینی همت گماشت. مبتنی بر همین مقدمات میتوان اظهار داشت، سخن گفتن تئوریک محض از کم و کیف تبلیغات دینی بدون تشریح سیرههای تبلیغی انبیاء و ائمه معصومین امری ناقص و ابتر است. اگر به آن قائلیم که منظومه معرفتی تبلیغات مبتنی بر دین از منظومه معرفتی تبلیغات سیاسی، تجاری و بازرگانی متفاوت است، در این صورت توصیف متدهای تبلیغی و ارتباطی بزرگان دینی که در قاعده منظومه معرفتی دینی به امر تبلیغ میپرداختند، از نکات مهمی است که در پیکربندی آکادمیک تبلیغ باید مد نظر قرار گیرد.
علاوه بر نکته فوق، بررسی زندگی و سیره تبلیغی امام صادق(ع) از چند جهت اهمیت بالایی دارد. نخست آنکه این زمان به سبب انتشار عقاید و افکار گوناگون بستری به مثابه عرصهای است که در آن مکاتب مختلف فکری، متاعهای فرهنگی و اندیشهای خویش را روانه جامعه کردهاند. پس با جامعهای بسته و یکسان از نظر فکری مواجه نیستیم. در چنین فضایی از یک سو باید مومنان در برابر شبهات مغرضانه و غیرمغرضانه مکاتب مختلف محافظت کرد و سوی دیگر باید در کنار دیگر مکاتب فکری، متاع اصیل اسلامی را نیز ارائه نمود. فعالیت در چنین بستری با رعایت این ملاحظات، با پیچیدگیهای بسیاری روبروست. نکته دیگر آنکه شرایط فرهنگی و اجتماعی زمان امام صادق(ع) به شدت با مسأله تنوع فرهنگی اقوام مختلف مسلمانان روبروست. به بیان سادهتر، امام صادق(ع) در زمانی دست به نشر معارف الهی زد که به علت گسترش جغرافیایی جهان اسلام، اقوام و فرهنگهای جدیدی به دایره مسلمین افزوده شده بودند. این اقوام جدید بعضا صاحب فرهنگ و تمدن بوده و با کولهباری از منظومههای معرفتی پا به حوزه معرفتی اسلام گذاشتند. به همین سبب نوع واکنش این اقوام با آنچه که فیالمثل در مورد قوم عرب در صدر اسلام میبینیم یکسان نیست. تبلیغ معارف دینی در چنین فضایی اقتضائات خاص خود را میطلبد. ذکر این نکات به آن سبب صورت گرفت تا بخشی از شباهتهای شرایط اجتماعی و فرهنگی دوران امام صادق(ع) با زمان حاضر روشن شود. از این منظر، آن دوران شباهت عجیبی به زمان فعلی دارد. رشد سرسامآور تکنولوژی و پیدایش رسانههای نوین، شرایط تبلیغ افکار و مکاتب مختلف را برای ابنای بشر فراهم ساخته است. از سوی دیگر، با قدرت یافتن خردهفرهنگها و نظر به تنوع فرهنگی موجود بین اقوام مختلف اسلامی و حتی ایرانی، آگاهی از اقتضائات تبلیغ در چنین شرایطی اهمیت خود را بیش از پیش نمایان میسازد. چنانچه بخشی از علم را طبقهبندی معارف موجود بدانیم در این صورت با مطالعه روشمند و آکادمیک آنچه که حدود 1200 سال قبل و در شرایطی مشابه شرایط امروز به وقوع پیوسته است میتوان به بخشی از سوالات موجود در این زمینه پاسخ داد. پس بررسی و طبقهبندی روشمند سیره تبلیغی پیشوای ششم میتواند راهنمای ما در عصر فعلی برای پاسخ گفتن به برخی ابهامات موجود در این زمینه باشد.

1-3 هدف تحقیق
هدف اصلی این تحقیق، توصیف و تشریح سیره تبلیغی امام صادق(ع) و مخاطبشناسی ایشان در نشر و گسترش معارف اسلامی است. برمبنای هر برنامهریزی در این پژوهش، این هدف کلان به چند هدف خرد به شرح زیر تقسیمبندی میشود:
الف. تشریح بسترهای اجتماعی و فرهنگی دوران حیات امام صادق(ع)
ب. توصیف و تشریح شیوههای تبلیغی امام در نشر معارف دینی
ج. توصیف و تشریح مخاطبان مختلف امام

1-4 سوالات تحقیق
سوالات تحقیق بر مبنای اهدافی که برای تحقیق عنوان شده، طراحی میشود. به همین جهت و بر مبنای اهدافی که در قسمت قبل برای این تحقیق ذکر شد سه دسته سوال اصلی پژوهش پیش رو به این شرح است:
الف. شرایط اجتماعی و فرهنگی خاصی که امام در دوران حیات خود بر مبنای آن اقدامات ترویجی خود را سامان میدادند چگونه بوده است؟
ب. مهمترین و عمدهترین ابزارهایی که امام صادق(ع) از آنها به عنوان کانال ترویج و انتشار معارف دینی سود میجستهاند، چه کانالهایی بوده است؟
ج. عمدهترین مخاطبان امام چه کسانی بوده و امام چه نوع برخوردی با ایشان داشتهاند؟

فصل دوم
ادبیات و مبانی نظری

2-1 مقدمه
تبليغ ارشاد و هدايت مردم از اصليترين و مهمترين برنامهها و وظايف پيامبران الهي بوده است بطوريکه خداوند متعال با صراحت کامل مي فرمايد: ما در هر امتي پيامبري برانگيختيم با اين پيام که خدا را پرستش کنيد و از طاغوت بپرهيزيد.1 بنا بر آنچه قران از سرگذشت انبيان و رسولان الهي بيان مي کند، تبليغ و دعوت به شريعت از آغاز زندگي بشر زمان پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم و پس از آن ادامه داشته است. خداوند پيامبر را مبلغ شريعت مي داند و تاکيد مي کند: اي پيامبر! ما تو را نفرستاديم مگر به عنوان بشارت دهنده و ترساننده.2 تبليغ و دعوت، زنده کردن انسانهاست چرا که خداوند مي فرمايد: دعوت انبيا براي زنده کردن شماست.3
اگر به تحلیل نیم قرن سیاستهای تبلیغی امویان در شام توجه کنیم و ببینیم چگونه بنیامیه که اختلاف اساسی با پیامبر(ص) داشتند، توانستند پس از پنجاه سال به نام دین اسلام و جانشینی آن حضرت در شام برای مدت طولانی حکومت کنند، به اهمیت تبلیغات بیشتر و عینیتر پی میبریم.(فرهمندپور، 1378: 12-10) اميرمومنان عليه السلام مي فرمايند: هر کس از شيعيان ما که آگاه به شريعت ما باشد و شيعيان ناتوان ما را از تاريکي جهل به روشنايي دانشي که ما ارزانياش داشتيم رهنمون شود، روز قيامت در حالي مي آيد که بر سر خود تاجي از نور خواهد داشت که براي مردم تمام عرصه هاي قيامت روشنايي خواهد داد. امام حسين عليه السلام نيز مي فرمايند: هر کس بنده اي را از گمراهي خارج و به شناخت حق دعوت کند و او اجابتش نمايد، براي دعوت کننده بسان آزاد کردن انساني، پاداش خواهد بود. امام محمد باقر عليه السلام اينگونه فرموده اند: هر کس راه هدايتي را بياموزاند، بسان پاداش کسي که به آن عمل مي کند از آن او خواهد بود و از پاداش عمل کنندگان چيزي کاسته نخواهد شد؛ و هر کس راه گمراهي را بياموزاند، بسان گناه کساني است که بدان عمل کنند، بر گردن او گناه خواهد بود، بي آنکه چيزي از گناه عمل کنندگان کاسته شود. امام خميني(ره) نيز در بيان اهميت تبليغ چنين عنوان داشته اند: مسئلة تبليغات از صدر اسلام تا ابد يکي از اموري است که اسلام بر آن پافشاري کرده است و در اين زمان که ما هستيم يک اولويت خاصي دارد. همان طور که تحصيل يک تکليفي است، تبليغ بالاتر است از او، تحصيل مقدمة تبليغ است، مقدمة انذار است.(حسینی، 1383)
2-2 پیشینه تحقیق
با وجود اهمیت بررسی تخصصی سیره بزرگان و پیشوایان دینی، در حد جستجویی که نگارنده انجام داده است، تاکنون هیچ پژوهش تخصصی از دریچه علم ارتباطات به سیره تبلیغی بزرگان به طور عام و امام صادق(ع) به طور خاص انجام نشده است. معدود پژوهشها و پایاننامههای انجام شده نیز عموما نگاهی غیرارتباطی به این مسأله داشته و عموما توسط دانشجویان رشتههای الهیات و رشتههای مرتبط آن انجام شده است. نکته قابل توجه آنکه کلیه این پژوهشها، اسنادی – کتابخانهای است. در این بخش چند پژوهش انجام شده در این حوزه که ویژگی همه آنها نگاه غیرارتباطی به سیره تبلیغی امام است معرفی میشوند.
پایاننامه کارشناسی ارشد با موضوع «سیره تبلیغی امام صادق(ع)» که توسط محمدرضا ابوئی مهریزی در دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد به راهنمایی دکتر محمد واعظزاده خراسانی و مشاورت دکتر صادق آئینهوند انجام گرفته است. نگارنده هدف خود از این پژوهش را تبیین سیره امام صادق(ع) در تبلیغ اندیشههای خویش با توجه به اوضاع سیاسی اجتماعی و فرهنگی زمان امام تعریف میکند. محقق در این پژوهش ابتدا شرایط و وضعیت سیاسی حاکم بر مسلمین در زمان امام صادق(ع) را بررسی نموده تا روشن شود امام(ع) با چه حکومتهایی سروکار داشته و آنان با امام(ع) و جامعه مسلمین چه نوع رفتار و برخوردی داشتهاند و امام(ع) در آن جو حاکم چگونه فعالیتهای خود را تنظیم مینمودند. محقق با بررسی وضعیت فرهنگی جامعه ومکتبهای موجود در آن دوره، عقاید و تفکرات و فعالیتهای آنها را بطور اجمال مورد مداقه قرار داه است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که اگر امام صادق(ع) توانست پایهگذاری مکتب غنی جعفری را آغاز کند و فقه و کلام و حدیث شیعه را با یک حرکت علمی گسترده پربار کند بخاطر جو مناسبی بود که در اثر برخوردهای علمی بین مکاتب نورس و بحثهای علمی متداول بین مکتبهای فرهنگی و بلوغ فکری البته نسبی آن زمان بود که مقداری هم متاثر از جو سیاسی متزلزل اواخر حکومت بنی امیه و اوایل حکومت بنی عباس بود. بعد از این دو مطلب مهم که در بخش کلیات این پایاننامه گنجانده شده است، بخش دوم که مربوط به چگوگی تبلیغ و حاوی شیوههای تبلیغی، پیامهای امام و مخاطبین ایشان است تدوین گردیده تا بدینوسیله مهمترین عناصر یک کار تبلیغی بررسی شده باشد و درفصل پایانی این بخش که مربوط به مخاطبین امام است شیوههای برخورد امام با دستههای گوناگون مخاطبین تدوین شده و به روشنی مشخص گردیده که یک مبلغ موفق بایستی با هریک از گروههای مختلف فکری، فرهنگی و سیاسی برخوردی مناسب شأن مخاطب داشته باشد تانفوذ کلام او و تاثیر رفتار او درمخاطب به نحو احسن انجام پذیرد. مولف در پایان پژوهش خود ‎پنج اصل مهم را به عنوان عوامل موثر در یک تبلیغ موفق نتیجه میگیرد که عبارتند از اعتقاد و علم مبلغ به همراه یقین، عمل به این علم و اعتقاد یقینی، اخلاص و توکل بر ذات باری تعالی، هوشیاری و فراست ، شناخت زمان و مکان.
پایاننامه دیگری نیز تحت عنوان «بررسی شیوههای مناظرات امام صادق(ع) و مقایسه آن با مناظرات انبیاء در قرآن کریم» که توسط سیده فاطمه حسینی میرصفی در مقطع کارشناسی ارشد به تاریخ 1381 در دانشکده اصول دین در رشته علوم قرآن و حدیث به راهنمایی دکنر سیدکاظم عسکری انجام گرفته است. در این تحقیق شیوههای مناظرات امام صادق و انبیاء در شش بخش با این مباحث بررسی تطبیقی شده است: بخش اول، کلیات: کلیدواژههای تبلیغ، دعوت، شیوه و مناظره، معنای لغوی و اصطلاحی و هدف و فواید و تاریخچه مناظره، معنای لغوی و اصطلاحی و انواع جدل و آثار شوم مجادله به باطل، آداب و آفات بحث و مناظره؛ بخش دوم، بررسی شیوههای مناظرات انبیاء(ع) (نوح، هود، صالح، ابراهیم، لوط، شعیب، موسی، عیسی و محمد(ص))؛ بخش سوم، زندگی امام صادق(ع)؛ بخش چهارم، شرایط فرهنگی عصر امام صادق(ع): تحولات فرهنگی، مخاطبان امام صادق(ع)، مکاتب عصر امام صادق(ع)؛ بخش پنجم، مهم ترین شیوه های مناظرات امام صادق(ع): بررسی اجمالی مناظرات، سئوالات مطرح در مناظرات و شیوه های مناظرات امام صادق(ع). در بخش ششم، مناظرات امام صادق(ع) با مناظرات انبیا مقایسه شده و نتایج ذکر گردیده است.
پایاننامه «تحلیل و بررسی استشهادهای امام صادق (ع) به قرآن» که توسط نیره امینیان در مقطع کارشناسی ارشد در سال 1382 در رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم به راهنمایی دکتر رضا مودب و مشاورت فتحیه فتاحیزاده انجام گرفته است. در این پژوهش، استشهادهای امام صادق(ع)به قرآن، جمع آوری شده و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. هدف از این تحقیق، آشنایی دانشپژوهان با تعداد و نوع استشهادهای امام صادق(ع) به قرآن و نیز شناخت موضوعاتی که در این روایات به آنها پرداخته شده و همچنین آیاتی که به آنها استشهاد شده است و رابطه میان آیات مورد استشهاد با متن روایت، می باشد.
پایاننامه «شاگردان برجسته امام جعفر صادق علیه السلام» که در مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ و تمدن اسلامی در سال 1384 توسط ریحانه صهبایی زارعی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد انجام گرفته است. این تحقیق به بررسی زندگانی امام جعفر صادق (ع) از نظر اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شامل امیران مدین

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع امام صادق، خودآگاهی، اجتماعی و فرهنگی، جامعه اسلامی Next Entries پایان نامه با موضوع علوم اجتماعی، امام صادق، نهی از منکر، کمال انسانی