پایان نامه با موضوع امام صادق، نهی از منکر، امر به معروف، مسجد الحرام

دانلود پایان نامه ارشد

ایام علاوه بر درک فضیلت حج، کم شدن کنترلهای حکومتی بوده است. به طوری که در آن مواقف امامان شیعه میتوانستهاند هم با خواص یاران خود ارتباط برقرار سازند و هم در جمعهای علنی، حقیقت امامت و مذهب شیعه را روشن نمایند. کلینی به نقل از زراره مناظره مفصلی از امام صادق(ع) با سران معتزله را در مکه گزارش کرده و شیخ مفید نیز پس از ذکر سند از اجتماع گروهی از زنادقه در مسجد الحرام و برخورد و گفتگوی امام صادق(ع) با آنان خبر داده است.(معارف، 1384: 236)
شهید مطهری در توصیف یکی از همین بهرهمندی امام(ع) در ایام حج مینویسد: زكريا، پسر ابراهيم، با آنكه پدر و مادر و همه فاميلش نصرانى بودند و خود او نيز بر آن دين بود، مدتى بود كه در قلب خود تمايلى نسبت به اسلام احساس مى‏كرد؛ وجدان و ضميرش او را به اسلام مى‏خواند. آخر برخلاف ميل پدر و مادر و فاميل، دين اسلام اختيار كرد و به مقررات اسلام گردن نهاد. موسم حج پيش آمد. زكرياى جوان به قصد سفر حج از كوفه بيرون آمد و در مدينه به حضور امام صادق عليه السلام تشرف يافت. ماجراى اسلام خود را براى امام تعريف كرد. امام فرمود: «چه چيز اسلام نظر تو را جلب كرد؟» گفت: «همين قدر مى‏توانم بگويم كه سخن خدا در قرآن كه به پيغمبر خود مى‏گويد: «اى پيغمبر! تو قبلا نمى‏دانستى كتاب چيست و نمى‏دانستى كه ايمان چيست اما ما اين قرآن را كه به تو وحى كرديم نورى قرار داديم و به وسيله اين نور هر كه را بخواهيم رهنمايى مى‏كنيم» «1» درباره من صدق مى‏كند.» امام فرمود: «تصديق مى‏كنم، خدا تو را هدايت كرده است.»
آنگاه امام سه بار فرمود: «خدايا خودت او را راهنما باش.» سپس فرمود: «اكنون هر پرسشى دارى بگو.» جوان گفت: «پدر و مادر و فاميلم همه نصرانى هستند، مادرم كور است، من با آنها محشورم و قهرا با آنها همغذا مى‏شوم، تكليف من در اين صورت چيست؟».
– آيا آنها گوشت خوك مصرف مى‏كنند؟.
– نه يا بن رسول اللَّه، دست هم به گوشت خوك نمى‏زنند.
– معاشرت تو با آنها مانعى ندارد.
آنگاه فرمود: «مراقب حال مادرت باش. تا زنده است به او نيكى كن. وقتى كه مرد جنازه او را به كسى ديگر وا مگذار، خودت شخصاً متصدى تجهيز جنازه او باش. در اينجا به كسى نگو كه با من ملاقات كرده‏اى. من هم به مكه خواهم آمد، ان شاء اللَّه در منا همديگر را خواهيم ديد.»
جوان در منا به سراغ امام رفت. در اطراف امام ازدحام عجيبى بود. مردم مانند كودكانى كه دور معلم خود را مى‏گيرند و پى درپى بدون مهلت سؤال مى‏كنند، پشت سرهم از امام سؤال مى‏كردند و جواب مى‏شنيدند. ايام حج به آخر رسيد و جوان به كوفه مراجعت كرد. سفارش امام را به خاطر سپرده بود. كمر به خدمت مادر بست و لحظه‏اى از مهربانى و محبت به مادر كور خود فروگذار نكرد. با دست خود او را غذا مى‏داد و حتى شخصا جامه‏ها و سر مادر را جستجو مى‏كرد كه شپش نگذارد. اين تغيير روش پسر، خصوصاً پس از مراجعت از سفر مكه، براى مادر شگفت‏آور بود. يك روز به پسر خود گفت: «پسر جان! تو سابقا كه در دين ما بودى و من و تو اهل يك دين و مذهب به شمار مى‏رفتيم، اين قدر به من مهربانى نمى‏كردى؟ اكنون چه شده است كه با اينكه من و تو از لحاظ دين و مذهب با هم بيگانه‏ايم، بيش از سابق با من مهربانى مى‏كنى؟».
– مادر جان! مردى از فرزندان پيغمبر ما به من اين‏طور دستور داد.
– خود آن مرد هم پيغمبر است؟
– نه، او پيغمبر نيست، او پسر پيغمبر است.
– پسركم! خيال مى‏كنم خود او پيغمبر باشد، زيرا اين گونه توصيه‏ها و سفارشها جز از ناحيه پيغمبران از ناحيه كس ديگرى نمى‏شود.
– نه مادر، مطمئن باش او پيغمبر نيست، او پسر پيغمبر است. اساسا بعد از پيغمبرما پيغمبرى به جهان نخواهد آمد.
– پسركم! دين تو بسيار دين خوبى است، از همه دينهاى ديگر بهتر است. دين خود را بر من عرضه بدار.
جوان شهادتين را بر مادر عرضه كرد. مادر مسلمان شد. (مطهری، 1389: 473-471)

5-4 مناظره
مناظره واژهای عربی و از ریشه نَظَرَ، نَظَرَاً، منظراً و منظره است.(ابن منظور، 1408ق: 191) این واژه در اصل معنای «النظر» دیدن با چشم است.(حسینی میرصفی، 1384: 21) از این توصیف بر میآید که در مناظره، حقیقت چنان نزد طرف مناظره عیان میشود که گویی او حقیقت را با چشم دیده است. راغب اصفهانی مناظره را گفتگو و نکته بینی طرفینی و رو در رو و به میان آوردن هر آنچه طرفین به آن اعتقاد دارند، توصیف کرده است.(راغب اصفهانی، 1404ق) صاحب مقاییس اللغه ضمن اشاره به این معنا اضافه مینماید که این کلمه توسعه معنایی یافته است.(ابن فارس بن زکریا،]بی تا[ به نقل از حسینی میرصفی، 1384: 21) گویا در نتیجه همین توسعه معنایی به مفهوم تدبر و تفکر در یک امر نیز به کار رفته است.(معلوف، 1992م: 817)
مناظره در ادب فارسی به معنای جدل کردن، با هم سوال و جواب کردن، با هم نظر کردن و فکر کردن در حقیقت چیزی یا ماهیتی به کار گرفته شده است.(دهخدا، 1377: 21562) این واژه را مکالمه و گفتگویی دو طرفه که هر یک با استدلال و ارائه براهین سعی میکند برتری و فضیلت خویش را بر دیگری به اثبات برساند نیز تعریف کردهاند.(رزمجو، 1370: 133) نام مناظره، جلساتی را در ذهن تداعی می کند که در آن حداقل دو نفر در حضور فرد یا افرادی به عنوان داور درباره موضوعی بحث میکنند. مناظره بدین معنا همان است که علی پاشا صالح در کتاب «آداب المناظره» آن را مناظره رسمی نامیده است.(پاشاصالح، 1317: 7 به نقل از حسینی میرصفی، 1384: 24) این نوع مناظره از قدیم الایام در میان فارسی زبانان معمول بوده و به ویژه بعد از اسلام رواج بیشتری یافته است. برای به سامان آوردن آن و پرهیز از مغالطه ها و سفسفطه ها از میان ایرانیان، دانشمندانی چون ابوعلی سینا و خواجه نصیرالدین طوسی به تنظیم قواعد منطق اهتمام ورزیدند.(حکمت، 1316 به نقل از حسینی میرصفی، 1384: 24) هدف از مناظره همیشه بیان برتری خود بر دیگری نیست. هدف اصلی مناظرههای رسمی، رسیدن به حقیقت یک امر است؛ برخلاف مجادله ها که هدف آنها اسکات خصم و غلبه بر اوست.(شهید ثانی، 1374: 551-547 به نقل از حسینی میرصفی، 1384: 25) با عنایت به مطالب فوق، مناظره در این تحقیق مباحثهای است که بین دو یا چند طرف حول موضوع و موضوعاتی صورت میپذیرد و در آن هر یک از طرفین میکوشد به دور از جدال بیهوده و مبتنی بر منطق و برهان حقیقت سخن خویش را به عنوان ادعای برتر به کرسی بنشاند. درهر صورت، مناظره و تبادل نظر به عنوان یکی از شیوههای تبلیغی در صورتی که اصول، شرایط و ضوابط خاص آن رعایت شود ابزار موثری در راستای دعوت و تبلیغ خواهد بود.
5-4-1 انواع مناظره
از دیدگاه ائمه مناظره بر دو نوع است: نخست مناظره و جدال احسن که دانشمندان آگاه و خبره در امر مناظره مامورند در مقابل شبهه افکنان در دین مقاومت نموده و با استدلال، برهان و جدال احسن دفاع نمایند تا دین را حفظ نموده و یا نشر دهند. این نوع مناظره به ناچار با دین پیونده خورده است. دوم مناظره و جدال غیراحسن که شرایط نوع نخست را ندارد. این نوع مناظره عمدتا توسط دینداران کمدانش که با اصول مناظره و مباحث دینی آشنایی کامل ندارند به نیت دفاع از دین و یا خودنمایی انجام میشود که موجب شکست وی، تخریب دین یا انکار حقی از جانب وی میشود. از این نوع مناظره در متون حدیثی به فراوانی نهی شده است تا حدی که بسیاری از یاران ائمه گمان مینمودند مناظره در دین اسلام کاملا نهی شده و حرام است.(واسعی و دیانی، 1386: 118)
امام صادق(ع) ضمن روایتی در تشریح جدال غیر احسن میفرمایند: مناظره ممنوعه آن است که با خصم و فردی که در باطل است مجادله کنید و او مطلبی را بگوید و شما بدون دلیل به انکار حق بپردازید، به این بهانه که خصم نتواند به کمک اقرار شما باطل خود را اثبات نماید. چون راه خلاصی را نمیدانید پس حق را انکار میکنید تا دلیل به دست خصم ندهید. این روش بر شیعه ما حرام است.(طبرسی، 1386ق: 14)
5-4-2 آداب مناظره
5-4-2-1 قداست هدف؛ اثبات حق و حقجویی
هدف از مناظره باید مقدس باشد یعنی مقصود مناظره کننده باید اظهار و اثبات یک حقیقت باشد نه تظاهر، خود را مطرح کردن و ابراز حس غلبه و پیروزی. منظور اهل مناظره نباید به کرسی نشاندن گفتار و نظریه خود و اظهار حق بودن خویشتن باشد. اینگونه هدفگیری در بحث و مناظره، جدال و ستیزه تلقی میشود.(حسینی میرصفی، 1384: 47) از نشانههای الهی بودن هدف مناظره این است که مناظرهکننده جز در مواردی که امید تاثیر در طرف مقابل وجود دارد وارد مناظره نگردد و اگر بداند طرف بحث، سخن وی را نمیپذیرد، زیر بار حق نمیرود و بر رای و نظر خود پافشاری میکند، اگرچه خطا و اشتباه باشد، مناظره با او جایز نیست.(شهید ثانی، ]بی تا[: 503 به نقل از همان: 48) از دیگر اهداف مناظره روشن شدن نظرات باطل است. دو عقیده متضاد باید در مقام مجادله احسن و مناظره نقد و بررسی گردد تا بطلان یک عقیده و حق بودن نظریه دیگر معلوم شود. در مقام مجادله نباید انگیزه، تحمیل عقیده و ارائه معلومات و اطلاعات منظور باشد زیرا اینگونه اهداف، مناظره را به جدال و مراء می کشاند.(همان: 49)
5-4-2-2 اولویت امر به معروف و نهی از منکر نسبت به مناظره
اشتغال به مناظره در صورتی درست است که وظایف و تکالیف دیگری که مهمتر از آن است در میان نباشد. اگر مناظره درباره امر واجب به صورت مشروع برگزار گردد به عنوان یکی از واجبات کفایی محسوب میشود. اما اگر وظیفه و تکلیف دیگری که دارای وجوب عینی یا کفایی و یا مهمتر از خود مناظره در میان باشد اقدام به مناظره جایز نخواهد بود. از جمله این واجبات امر به معروف و نهی از منکر است که ممکن است مناظرهکننده در مجلس مناظره با یک سلسله از منکرات مواجه گردد. براساس مراتب امر به معروف و نهی از منکر، مناظره مطلوب و احسن مناظرهای است که مورد نیاز بوده و نسبت به سایر مسائل در اولویت قرار گیرد.(همان: 50-49)
5-4-2-3 رعایت ادب
مناظره باید در چارچوب اخلاق پسندیده انجام شود تا به ستیزهجویی و ناسزاگویی و تکفیر منتهی نگردد. مناظرهکننده باید پیوسته از الفاظ محکم و قوی بهره گیرد و از بکارگیری الفاظ ناشایست بپرهیزد. باید از عبارات رکیک و کنایات اهانتبار و امثال آن که موجب برانگیخته شدن انواع حساسیت و کینه توزی میگردد اجتناب نماید. مناظرهکننده نباید در هنگام بحث و گفتگو صدایش را از حالت متعارف و معمول بلندتر کند زیرا این کار نشانه ضعف و مغلوبیت است. باید همواره با لحنی آرام و متین سخن بگوید تا گفتار او تاثیر بیشتری در طرف مقابل داشته باشد. رعایت ادب و نزاکت در مناظرات اقتضا می کند به سخنان یکدیگر دقیقا گوش فرا داده و کلام یکدیگر را قطع نکنند.طرفین به یکدیگر مجال سخن گفتن بدهند. تا بحث درباره یک موضوع به جایی نرسیده وارد مبحث دیگری نشوند.(همان: 53-50)
5-4-2-4 مناظره با افراد برجسته
مناظره باید با افرادی صورت گیرد که دارای استقلال علمی، صاحب نظر و برجسته باشند. اکثر مناظرهکنندگان از مناظره با دانشمندان چیره دست و بزرگان علم احتراز میجویند چون میترسند مبادا حق از رهگذر بیان آنها پدیدار و آشکار گردد لذا علاقه دارند با اشخاصی که از لحاظ علمی در درجه پایینتری قرار دارند مناظره کنند تا بتوانند افکار خود را بر چنین افرادی تحمیل کنند. نیرنگی که صاحب مسلکها و مذاهب دارند همواره شاگردان خود را برای مناظره به مصاف می فرستند تا در صورت محکومیت، بحث و گفتگو به نتیجه مطلوب نرسد. بنابراین برای تثبیت حق باید با افراد بلندپایه و معروف به مناظره پرداخت تا مباحث به نتیجه مطلوب برسد.(همان: 51) ائمه از مناظره با اشخاص جاهل و غیر اهل اندیشه و نافرهیخته امتناع نموده و اصحاب را نیز از آن نهی مینمودند.(واسعی و دیانی، 1386: 131)
5-4-2-5 اجتهاد مناظرهکننده
مناظرهکنندگان باید در فن مناظره مجتهد باشند ولی گروهی پا را فراتر گذاشته و اظهار داشتهاند که باید مجتهد و صاحب نظر باشند تا در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع جوادی آملی، کشورهای اسلامی، شورهای اسلامی، جامعه اسلامی Next Entries پایان نامه با موضوع امام صادق، رفتارهای اخلاقی، واجب الوجود، مصالح مرسله