پایان نامه با موضوع اطلاع‌يابي، جستجوي، فرايند، اطلاعاتي

دانلود پایان نامه ارشد

کيفيت، ماهيت، اهميت نسبي و سودمندي آن به‏عنوان روش پالايش ميزان و ماهيت اطلاعات به‏دست آمده، مبناي قضاوت جستجوگر قرار مي‏گيرد.
5. نظارت: عبارت است از روزآمد نگه‏داشتن اطلاعات خود از طريق جستجوي آگاهي‏رساني جاري در حوزه مورد پژوهش. به بياني ديگر، آگاهي از پيشرفت‏هاي يک حوزه با پيگيري منظم مآخذ خاص (يعني مجله‏هاي هسته، روزنامه‏ها، کنفرانس‏ها، مجله‏هاي عمومي، کتاب‏ها و فهرست‏ها) است.
ويژگي نظارت، انجام فعاليت‏هاي آگاهي‏بخش از توسعه پژوهش‏ها در موضوع موردعلاقه از طريق پيگيري و تعامل با منابع خاص است. براي حفظ روزآمدي، هم از منابع رسمي و هم از منابع غيررسمي استفاده مي‏شود. منابع رسمي مثل مجله‏ها، مجموعه مقاله‏هاي کنفرانس‏ها، مقاله‏هاي روزنامه‏ها، نقدهاي کتاب، آگهي‏ها و فهرست‏هاي ناشران، گروه‏هاي بحث و منابع وب، منابع غيررسمي شامل تعامل‏هاي شخصي با همکاران، دوستان و دانشجويان يا مبادلات شخصي از طريق پست الکترونيکي است.
6. استخراج : شامل شناسايي منابع اطلاعاتي مربوط است. در واقع بررسي دقيق و گزينشي منابع اطلاعاتي و شناسايي مطالب مرتبط را در برمي‏گيرد و شامل فعاليت‏هاي انجام شده در منابع مستقيم (شامل کتاب‏ها، مقاله‏ها و مجله‏ها) و منابع غيرمستقيم (شامل کتابشناسي‏ها، نمايه‏نامه‏ها، چکيده‏نامه‏ها و فهرست‏هاي پيوسته) مي‏باشد.
7. تأييد : يعني بررسي صحت اطلاعات. ويژگي وارسي انجام فعاليت‏هاي مربوط به بررسي درستي اطلاعات پيدا شده است چون ممکن است اطلاعات جنبه سياسي داشته يا از مآخذ سياسي و از گروه‏هاي نژادي، مذهبي و قومي به‏دست آمده باشد که در آن صورت احتمال انحراف يا سوگيري در آن زياد است. پس بايد از درستي و دقت اطلاعات به‏طور کامل اطمينان يافت و بعد آن را به‏کار بست. براي اطمينان از درستي و صحت اطلاعات، مي‏توان از دوستان و همکاران سؤال کرد و با بررسي منابع رسمي و کسب اطلاعات از منابع متفاوت و مقايسه آنها با همديگر، به ميزان صحت آن پي‌برد.
در رابطه با تصاوير، نکته اين است که علاقه قويتري به جنبه‌هاي ديداري اثر وجود دارد در مقابل محتواي فکري و اين تفاوت نياز به تفکيک بيشتري دارد. در حالي که توصيف اليس از رفتارهاي اطلاع‌يابي ممکن است نظير خوبي براي جستجوي تصوير نباشد اما يک چارچوب مناسبي ارايه مي‌دهد که بر اساس آن مي‌توان رفتارهاي تصويري کاربران را مورد ارزيابي قرار داد.
2-5-4 نظريه کولثااو
كولثااو (1991) نيز يكي ديگر از محققاني است كه در اين زمينه مطالعه‌هاي دامنه‌داري نموده است. وي در مطالعه خود در يك مرحله دو ماهه، مراحل مختلف فرايند رفتار اطلاع‌يابي را در بين دانشجويان مورد بررسي قرار داد و سپس فرايندهاي انفرادي رفتار اطلاع‌يابي آنها را مشخص كرد و در نهايت با توجه به يافته‌هاي خود، مدلي را ارائه داد. هدف اصلي اين مطالعه، نشان دادن اين اصل بود كه طراحي نظام‏هاي اطلاع‌رساني و تعامل بين انسان و ماشين بايد بر مبناي مفهوم مدل‌سازي كاربر، تصفيه اطلاعات و هدايت اجتماعي صورت پذيرد. وي در مطالعه‌هاي خود نشان داد عواملي همچون نامعين بودن، اغتشاش، خوش‌بيني، ناكامي، آسودگي و رضايتمندي مي‌تواند بر رفتار اطلاع‌يابي جستجوگران تأثير بگذارد.( مومن زاده،1387 ).
وي، با اشاره به جنبه‌هاي انگيزشي و شناختي اشخاص، نكته‌هاي مهمي را در خصوص عوامل مؤثر بر رفتار اطلاع‌يابي بر دانش پيشين اضافه مي‌كند. وي ترديدي را كه جستجوگر پيش از اطلاع‌يابي و در حين اطلاع‌يابي در خود احساس مي‌كند، به عنوان يكي از مؤثرترين عوامل رفتار اطلاع‌يابي او معرفي مي‌كند. وي از اين ترديد به عنوان محرك اصلي و اصلي اساسي در اطلاع‌يابي نام مي‌برد و چنين تحليل مي‌كند، در زماني كه جستجوگر با موقعيت‏هاي خاصي روبرو مي‌شود و از درك صحيح مسئله يا اطلاعات عاجز مي‌ماند، دچار اين ترديد مي‌شود و به منظور كاهش آن، اطلاع‌يابي و جستجو را آغاز مي‌كند و معمولاً اين احساس ترديد و عدم امنيتي را كه در آغاز با خود داشت، تا پايان جستجو و دستيابي به يقين با خود به همراه دارد.
بنابراين، در نظريه كولتاو «اصل عدم اطمينان» جايگاهي ويژه دارد. اين اصل كه مبين نوعي وضعيت شناختي و عاطفي است، همراه با اولين مراحل فرايند تحقيق و هنگامي مطرح مي‌شود كه دانشجويان در مورد موضوع تحقيق خود مطمئن نيستند و يا در فهمشان از موضوع نقص يا كاستي وجود دارد. كولثاو عقيده دارد كه افراد در جريان كسب اطلاعات بيشتر به دنبال معنا هستند تا يافتن پاسخ. تدوين فرضيه، اساسي‌ترين نقطه در فرايند تحقيق است. شرايط عاطفي، تحت نفوذ وحدت و تكرر اطلاعاتي كه در جريان تحقيق با آن مواجه مي‌شويم، قرار دارد. شرايط عاطفي مي‌توانند با مراحل خاصي از تحقيق پيوند داشته‌باشند؛ و سرانجام درگيري شخصي با فرايند تحقيق موجب افزايش احساسات مثبت مي‌شود. براي كولثاو، وضعيت انفعالي كاربر در طول تحقيق نكته اصلي است. طي چند تحقيق كه سال‏ها به طول انجاميد، از مشاهده و بررسي دانشجويان، كولثاو توانست مراحلي را تعريف كند كه روي‏هم‏رفته بيانگر تحقيق است. وي اين مراحل را با وضعيت عاطفي و رفتاري هر يك مرتبط مي‌سازد .
هر چند كولثاو در مطالعه‌هايش بر نقش عواملي همچون اغتشاش ذهني، خوش‌بيني، ناكامي، احساس آرامش و رضايتمندي در رفتار اطلاع‌يابي كاربران كه به عنوان مهم‌ترين مؤلفه‌هاي جنبه‌هاي فردي رفتار آنها محسوب مي‌شود تأكيد دارد، اما به نتيجه‌هاي ارزشمندي در خصوص نقش جنبه‌هاي اجتماعي رفتارهاي اطلاع‌يابي و اين كه چطور با جمع‌بندي ويژگي‏هاي مربوط به جنبه‌هاي اجتماعي مي‌توان مدل و زمينه‌هاي مشتركي را براي رفتار اطلاع‌يابي جستجوگران ترسيم كرد نيز دست يافت.
بر همين اساس، كولثاو در خصوص روند اطلاع‌يابي كاربران، شش نظريه ارائه داد و به عنوان مقدمه اذعان داشت كه فرايند جستجوي اطلاعات به درك درست ساختار و معنا وابسته است و كاربر با اين درك، از ترديد و ابهام به يقين مي‌رسد. وي به عنوان دومين عامل، بر شكل‌‌دهي و به قاعده درآوردن ايده يا ديدگاهي كه در روند تحقيق به كار مي‌رود تأكيد دارد. در اين مرحله، بسياري از كاربران براي به قاعده درآوردن و شكل‌دهي فرايند جستجوي خود اقدامي همزمان انجام نمي‌دهند. همچنين وي سومين عامل را منحصر به فرد بودن اطلاعات مي‌داند و بيان مي‌دارد كه اطلاعات ممكن است منحصر به فرد بوده و يك اطلاعات براي اشخاصي كه نيازهاي اطلاعاتي مشابهي نيز دارند داراي ارزش‏هاي متفاوتي باشد. وي در اين خصوص نيز اذعان مي‌دارد كه البته كاربران در بسياري از موارد از اين مسئله كه كدام اطلاعات مرتبط و كدام غيرمرتبط است آگاهي دارند و به‏همين دليل نيز اين عامل در سنجش ميزان ربط اطلاعات به دست آمده، به‏عنوان يكي از مهم‌ترين معيارها به‏شمار مي‌رود.
چهارمين عاملي را كه كولثاو معرفي مي‌كند، رفتار كاربر در شرايط خاص است. اين كه رويكردهاي كاربر نسبت به پژوهش‏هاي در دست انجام چگونه است و اين كه هر جستجويي تحت تأثير چه شرايط خاص، رفتار و رويكردهايي صورت مي‌پذيرد، به‏عنوان بخشي از مواردي كه تحت تأثير اين عوامل قرار دارند، به‏شمار مي‌رود. برخي از كاربران در شرايط خاص به كشف اطلاعات و يافته‌هاي جديد و گسترده تمايل دارند، در حالي كه كاربراني ديگر نتيجه‌هايي كه آنها را به پايان كار نزديك‌تر ‌كند، ترجيح مي‌دهند. بنابراين، شرايط هر يك از كاربران در روند تحقيق به طور دائم رو به تغيير است.
پنجمين عامل، بر گزينش و انتخاب‏هاي كاربر تأكيد دارد. بدين ترتيب، كاربر در روند تحقيق و براساس پيش‌‌بيني‌ها يا انتظارهايي كه از منابع، اطلاعات و استراتژي‏ها دارد، مجموعه انتخاب‏هايي را صورت مي‌دهد كه عمدتاً واحد و شخصي‌اند.
آخرين عاملي كه كولثاو معرفي مي‌كند، ميزان علاقه كاربر و سطح هدفمندي او در روند تحقيق است. پژوهش كولثاو از اين نظر كه ملاحظات عاطفي را در فرايند جستجو مورد توجه قرار مي‌دهد، منحصر به فرد است. در پژوهش وي، به چگونگي احساس جستجوگر در مراحل مختلف فرايند جستجوي اطلاعات و نيز آنچه جستجوگر به آن مي‌انديشد و عمل مي‌كند، پرداخته مي‌شود. فرايند پژوهش او چندين مرحله دارد كه ويژگي هركدام احساسات، تفكر و كنش‏هاي خاصي است. كنش‏ها را مي‌توان به منزله همزماني با تغييرات در جستجو مورد توجه قرار داد و افكار نيز استدلال‏هاي موقعيت و برهان هستند. همچنين، اهميت اين مدل در بيان اين نكته است كه كاربر، شركت‌كننده فعال در فرايند جستجوي اطلاعات است. دانش كاربر در تعامل با اطلاعات رشد مي‌كند. مهمتر اينكه فرايندهاي شناختي در اطلاع‌يابي دخيل هستند. در طول اين فرايند، دانشجويان درگير راهبردهاي شناختي نظير كنكاش، تأمل، پيش‌بيني، مشاوره، مطالعه، گزينش،‌شناسايي، تعريف و تأييد هستند. اما به نظر نمي‌رسد اين مدل دستكاري در اطلاعات يعني تحليل، تلخيص،‌سازماندهي، تركيب و ارزشيابي، اطلاعات يافت شده را نيز شامل شود. تبديل اطلاعات به دانش در اين مدل مورد توجه قرار نگرفته است. به هرحال، در اين مدل تأكيد مي‌شود كه همگام با پيشرفت جستجوي اطلاعات، احساسات عاطفي نظير دلواپسي، نبود اطمينان،‌سردرگمي، اضطراب، پيش‌بيني، ترديد،‌خوش‌بيني و اعتماد، ايفاي نقش مي‌كنند.
2-5-5 مدل جستجوي اطلاعات
اين مدل در واقع مدل متداول دهه ۱۹۸۰ است که ارتباط ميان مفاهيم کاربر و رفتار کاربر ترسيم مي‌کند و برگرفته از دو مدل يعني مدل «ويلسون» موسوم به «روابط بينايي ميان حوزه ها در حوزه مطالعاتي کاربر» و «مدل رفتار اطلاع يابي کريکلاس» است.
اساس اين مدل کاربر نياز را در زمينه اي ادراک مي کند که در واقع محيط کاربر محسوب مي‌شود. نياز ادارک شده به جستجوي اطلاعات و ارائه تقاضا هايي در خصوص طيف متنوعي از منابع مي‌انجامد.اين منابع شامل سيستم هاي اطلاعاتي، منابع انساني و ساير منابع هستند. در صورت موفقيت، اطلاعات جايابي شده مورد استفاده قرار مي‌گيرند.برآورده شدن نياز اطلاعاتي زماني رخ مي‌دهد که اطلاعات جايابي شده، تجزيه و تحليل شده و به نياز اصلي پاسخ گفته باشند و برآورده نشدن نياز اطلاعاتي زماني رخ مي‌دهد که نياز اوليه برآورده نشده باشد. در اين صورت، فرايند جستجوي اطلاعات مي‌تواند تا برآورده شدن نياز اوليه تکرار شود و شکست در يافتن اطلاعات نيز مي‌تواند به ادامه فرايند جستجوي اطلاعات بيانجامد (نظري،1384).
اين مرحله كارايي فرآيند را تعيين مي‌كند. در اين مرحله فرد سعي مي‌كند با پاسخگويي به سئوالهايي مانند: «چه روشهايي در جستجوي اطلاعات مؤثر بوده‌اند ؟» و «آيا نياز اطلاعاتي به طور كامل مرتفع گرديده است؟» فرآيند جستجوي اطلاعات را ارزيابي نمايد. چنين شيوه هاي خود – ارزيابي سبب مي‌شود شخص در آينده در حل مشكلات اطلاعاتي، موفق‌تر باشد زيرا از نقاط ضعف و قوت خويش آگاه است (صميعي، 1383).
2-6 نقش آموزشي كتابخانه‌ها
رايموند روايد مي‌گويد: «يک کتابخانه بدون کتابخوان ازيک جنازه بيفايده‌تر است اما يک کتابخوان بدون کتابخانه مي‌تواند با انعطاف خاصي راه ايجاد يک کتابخانه را هموارکند.»
از زمانيكه نخستين كتابخانه‌ها در دنيا بنيان نهاده شد، كتابخانه به مفهوم مركز حفظ و نگهداري مجموعه كتاب‌ها، و كتابدار در نقش توسعه‌دهنده مجموعه كتابخانه‌اي كه در آن شاغل بود، شناخته مي‌شد. با افزايش روزافزون مجموعه كتابخانه‌ها، مسايل رده‌بندي و فهرستنويسي منابع اهميت پيدا كرد. با اين حال تا اوايل قرن 19، تعداد محدودي اجازه استفاده از منابع كتابخانه را داشتند و استفاده‌كننده، آنگونه كه امروزه مي‌شناسيم، مفهوم پيدا نكرده بود. تنها پس از اين زمان بود كه كم‌كم در كتابخانه‌ها به روي همه باز شد و مفهوم كتابخانه از انبار و گنجينه كتاب به محل گردآوري و انتشار دانش مدون تبديل شد؛ به تدريج استفاده‌كنندگان و كاربران اين دانش مورد توجه واقع شدند.
درباره مفهوم آموزش سواد اطلاعاتي و پيوند آن با آموزش کتابخانه اي تعابير و تفاسير گوناگوني وجود دارد كوپر و اسنيولي مفهوم سواد اطلاعاتي را در متن آموزش كتابداري مورد بررسي قرار داده‌اند به اين نتيجه رسيده‌اند كه علي‌رغم وجود اختلاف نظرهايي در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع منابع معتبر، عصر اطلاعات، آموزش مهارت، دانشگاهها Next Entries پایان نامه با موضوع اشاعه اطلاعات، کتابداران