پایان نامه با موضوع استرس شغلی، کتابداران، دانشگاه تهران، علوم انسانی

دانلود پایان نامه ارشد

یک سری عوامل، میتواند برای سلامتی او مثبت یا منفی باشد. در اکثر موارد، افراد خود را با این عوامل تطبیق داده و قادر به ادامه انجام وظایف خود خواهند بود. اگرچه استرس خود یک بیماری محسوب نمیشود، اما اگر از حدی فراتر رود یا اینکه به طور مداوم اتفاق بی افتد ممکن است باعث اختلال در سلامتی افراد شود. این نوع استرس میتواند منجر به تضعیف یا صدمه زدن به عملکرد سازمانی شود و عوامل زیادی، چه کاری و چه غیر-کاری، در ایجاد آن دخیل هستند. به موجب قانون بهداشت و ایمنی کار 201180 کاری که به شاغلان برای انجام دادن سپرده میشود باید از لحاظ منطقی قابل انجام باشد، تا از این راه خطر تهدید ایمنی و بهداشت شاغلان به حداقل برسد. این قانون به جهت حفاظت از شاغلان در مقابل خطر صدمات ناشی از عوامل و موقعیتهای استرسزا در محیط کار گسترش و بسط یافته است (مروری بر استرس شغلی81، 2012).
همان طور که ذکر شد، توافق زیادی بر سر تعریف استرس میان پژوهشگران این حوزه وجود ندارد؛ از این رو جکس82 و همکارانش محققان حوزه استرس شغلی را در سه گروه طبقهبندی میکنند (نَیر، 2007 به نقل از جکس و همکاران، 1992):
أ‌. گروه اول محققانی هستند که استرس شغلی را به عنوان یک محرک قلمداد میکنند که به منزله یک عامل استرس شغلی یا یک فاکتور محیطی یا یک رویداد (علت) است؛
ب‌. گروه دوم محققانی هستند که استرس را به عنوان یک پاسخ تعریف میکنند، که این پاسخ عکسالعمل یک فرد به اتفاقها یا تنشهای محیط کار است (تأثیر)؛
ت‌. و دسته سوم محققانی را شامل میشود که استرس را به عنوان یک فرایند محرک-پاسخ (به عنوان تعاملی میان اتفاقهای محیط کار یا عوامل استرسزای شغلی و تنش/پاسخهای افراد) در نظر میگیرند.
طبق نظر جکس و همکارانش اکثر محققان را میتوان در دسته سوم ردهبندی کرد (نَیر، 2007).
اما به طور کلی، در یک تعریف ساده، استرس شغلی (Work-Related Stress یا Job Stress یا Occupational Stress) مجموعهای از رویداد (ها) ی متوالی، طبیعتاً غیر جسمانی، که از طرف دریافت کننده به عنوان تهدید تلقی شده را شامل میشود که به پاسخ‌ها و درگیری‌های جسمانی، روانی و یا هیجانی در ارگانیسم زنده منجر می‌شوند. این تهدید درونی یا واکنش‌های دفاعی اگر تشدید شود و ادامه یابد احتمالاً سلامت جسمانی، روانی و هیجانی ارگانیسم را به با خطر مواجه میسازد. عوامل متعددی در این نوع استرس تأثیرگذارند اما بیشتر این محرک‌ها ناشی از ابهام نقش و عوامل ناشی از فشار سازمانی هستند (ریتانو و کلاینر83، 2004). از دیدگاهی دیگر‌‌‌ استرس شغلی به عنوان الزام‌‌‌های شغلیای که فراتر از توانایی‌‌‌های مقابله فرد (مانند زمان، کمک/حمایت) هستند تعریف شده است. همان طور که ذکر شد، میزان استرس‌‌‌زایی مشاغل مختلف با یکدیگر متفاوت است (حاتمی،1382).
2-4-2-2. مدل‌های استرس شغلی
اکثر مدلهای موجود در مورد استرس شغلی به این نکته اشاره میکنند که عوامل و موقعیتهای استرسزا در محیط کاری، از جنبههای فردی، جسمی، روان‌شناختی، و رفتاری، باعث پدید آمدن تغییراتی منفی در فرد میشوند. همچنین، این مدلها بیانگر آن هستند که ارتباط میان عوامل و موقعیتهای استرسزا با عواقب منفی آن‌ها (تنش) میتواند تحت تأثیر فاکتورهایی مانند ویژگیهای جمعیت شناختی، خصوصیات فردی، محیط اجتماعی، و … قرار گیرند (گراو، سالانووا، و پیرو84، 2001).
همانطور که ذکر شد، مدل تنش/فشار کاری کاراسک85 یا مدل تقاضا-کنترل86 یکی از مهمترین مدلهایی است که در تحقیقات مرتبط با استرس شغلی مورد استناد قرار گرفته است (فکس و اسپکتر، 2006). این مدل شامل سه جزء اصلی میشود: الف) عوامل استرسزا یا تقاضاهای شغلی (عوامل ایجاد استرس) به عنوان متغیر مستقل؛ 2) کنترل یا آزادی عمل شغلی (مانند صلاحیت شغلی یا سطح مهارتها) به عنوان متغیر مستقل و مداخلهگر؛ و 3) تنش/فشار روانی (مانند خستگی، فرسودگی، یا افسردگی) به عنوان متغیر وابسته.
برخی از محققان نیز از نظریه عواطف لازاروس87 جهت تبیین تعاملی بودن فرایند استرس استفاده کردهاند. به عنوان مثال دیو88 در حمایت از این عقیده اظهار میدارد که استرس تنها از عوامل محیطی یا از عوامل فردی نشئت نمیگیرد، بلکه برایند تعامل میان این دو عوامل باعث ایجاد استرس در فرد میشود.

2-4-2-3. عوامل ایجاد استرس شغلی
کلید کاهش عوامل استرسزا در استرس شغلی، و در نتیجه کاهش استرس شاغلان، درک این موضوع است که چه عواملی در ایجاد استرس شغلی نقش دارند و تأثیرگذارند. به طور کلی، این عوامل را میتوان در سه دسته طبقهبندی کرد (مروری بر استرس شغلی، 2012):
• عوامل سازمانی: عوامل استرسزای سازمانی حائز اهمیت زیادی در بررسی استرس شغلی شاغلان هستند. این عوامل در یک مدل مصور نشان داده شدهاند (نمودار 2- 1). این مدل عواملی که باعث میشوند تا شاغلان در محیط کار با استرس مواجه شوند را شناسایی میکند. همان طور که مشاهده میشود این عوامل ممکن است باعث اختلالهایی در سلامت جسمی یا روانی فرد شوند.

نمودار 2- 1.عوامل استرس‌زای سازمانی و تأثیر آن‌ها بر استرس شغلی
• عوامل محیطی: استرسزاهای محیطی از قبیل عوامل فیزیکی، شیمیایی، یا زیستی میتوانند بر روی عملکرد فرد در محیط کار تأثیرگذار باشند و ممکن است باعث ایجاد استرس در فرد شوند. این عوامل خود میتوانند باعث استرس شوند، اما غالباً استرس فرد را در مقابل یک عامل استرسزای دیگر تشدید میبخشند. انواع عوامل استرسزای محیطی شامل موارد زیر میشود:
* سر و صدا
* دما و رطوبت
* نور
* ارتعاش و لرزش
* کیفیت هوا
* تجهیزات و ماشینآلات بدون محافظ
• عوامل فردی: افراد در محیط کار به شیوههای مختلفی به عوامل استرسزا پاسخ میدهند. در مواردی این امر میتواند به ویژگیهای روان‌شناختی یا شخصیتی فرد مرتبط باشد. در این مورد باید به ویژگیهای شخصیتی و روان‌شناختی افراد، برای هماهنگی میان کار و وظیفهای که به فرد سپرده میشود و تواناییهایی که او دارد، توجه کرد. هرچند این امر نمیتواند باعث کاهش توجه به وظیفهی قانونی فرد برای به حداقل رساندن فشار شاغلان در مقابل خطر عوامل استرسزای شغلی شود.
2-4-2-4. استرس شغلی در کتابداران
همانطور که ذکر شد، در سازمانها عوامل زیادی میتوانند باعث ایجاد استرس شوند، که نوع شغل (مانند مدیریت تولید، کتابداری، دانشمند زیباییشناسی، آتشنشانی، خلبانی، مشاور، تدریس در دانشگاه) یکی از مهمترین این عاملها است. پیدایش فناوریهای جدید، تغییرات سریع تکنولوژیکی، انفجار اطلاعات، کمبود منابع مالی، فقدان نیروی متخصص، تغییر کادر اجرایی- به خصوص مدیران کتابخانهها- و استفاده نکردن از افراد مجرب در کتابخانهها ممکن است که باعث ایجاد استرس در کارمندان کتابخانه و در نتیجه کاهش عملکرد آن‌ها شود (صیامیان89 و دیگران، 2006). طبق گزارش بانگ در سال 1987، که از تعداد 850 کتابدار در پستهای متعدد و همچنین انواع مختلف کتابخانهها بدست آمده بود، عوامل استرسزا در محیط کتابخانه شباهتهای بسیاری با دیگر سازمانها دارند (بانگ، 1989). این سؤال که کتابداری تا چه اندازه یک شغل بدون استرس محسوب میشود توسط برخی از محققان مورد بررسی قرار گرفته است. برای مثال صدیق و بورک90 در سال 2006 ارتباط میان غیبت کاری، سلامت روانی، رضایت شغلی، و استرس شغلی را در پنج گروه شغلی (کتابداران، معلمان مدارس، پلیسها، کارکنان راهآهن، و آتشنشانها) مورد بررسی قراردادند که در این میان کتابداران بیشترین میزان استرس شغلی در محیط کار را گزارش دادهاند (صدیق و بورک، 2006).
کتابداری شغلی است که همانند شغلهای دیگر از ویژگیها و موقعیتهای استرسزای خاصی برخوردار است. از جمله این موقعیتها میتوان به مواردی از قبیل پاسخگویی به نیاز کاربران، وجود تهدیداتی واقعی چون آتشسوزی در کتابخانه، نحوه برخورد طبقات مختلف اجتماعی با کتابداران، خطر عدم حمایت مالی و معنوی از افراد کتابدار، برخوردهای مختلف از سوی مدیران، خطمشیهای کلان سازمانی و امکان تغییر آن‌ها، وجود عدم اطمینان میان کتابدار با مدیران مافوق، تغییرات اجتماعی، سیاسی، و … و اثرات آن‌ها بر سازمان، موقعیتهای شغلی تعریفنشده در سازمانها و راههای دستیابی به آن، مسائل مالی از قبیل حقوق و مزایا، بروز امکان قدرنشناسی از سوی سازمان، فقدان فرصتهای مناسب ارتقاء شغلی کتابداران و … (بابالحوائجی و پاشازاده، 1389 به نقل از قماشچی، 1383).
شغل کتابداری و اطلاعرسانی یکی از کارهایی است که همیشه از وجود مسائل تنشزا میان متخصصان و غیرمتخصصان این رشته رنج برده است. ساختار شغلی نامشخصی که در نتیجه عدم توافق میان شاغلان و آموزشدهندگان این رشته در مورد شناسایی مهارتهای مورد نیاز و تطابق سرفصلهای درسی با این مهارتها و همچنین سطح مهارتهای مورد نیاز به وجود آمده است، احتمالاً عامل اصلی این مسئله است؛ و این امر با مطالعات متعددی که در دهههای 1960 تا 1980 و 1990 به انجام رسیده تأیید شده است (ناوی91، 1995). عدم وجود نیروی کافی و متخصص در کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی دومین عامل مهم استرسزا در این محیطها به شمار میآید. از این رو، احتمالاً افراد شاغل در کتابخانهها وقت کافی برای رسیدگی به انجام امور جاری کتابخانه و همچنین پاسخگویی به نیاز کاربران ندارند (بار کاری نقش).
مطمئناً کتابخانه- مخصوصاً کتابخانه‌های عمومی- جهت پاسخگویی به نیاز کاربرانش به وجود آمده است و عدم توانایی و شکست در جهت برآوردن این نیازها میتواند استرسزا باشد. ناوی به نقل از بانگ92 خاطرنشان میکند که شکست در پاسخگویی به نیازهای کاربران، دیر پاسخ دادن به یک سؤال یا ندانستن یک منبع عامل سوم استرسزا در میان کتابداران کتابخانههای عمومی به شمار میآید (ناوی، 1995). به علاوه، هر نوع تغییری، مخصوصاً تغییرات عمده یا غیرمعمول، میتواند برای کارکنان استرسزا باشد. در عصر جدید تکنولوژی در حال تغییر ماهیت کتابداری است، و در نتیجه متخصصان کتابداری و اطلاعرسانی با رشد تخصصها در این رشته مواجه شدهاند. تعاملات بین فردی کتابداران در محیط کار نیز میتواند به عنوان یک منبع استرس تلقی شود. این تعاملات هم میتواند شامل تعادل با کاربران کتابخانه، هم تعامل با همکاران، و هم تعامل با مدیران مافوق شود. کتابداران ممکن است که با میزان قابل قبول احترام از جانب کاربران کتابخانه- مخصوصاً کتابخانههای عمومی- مواجه نشوند و این خود میتواند یک منبع استرس برای آن‌ها باشد (بانگ، 1989).
2-5. پیشینه پژوهش
2-5-1. روش جستجوی پیشینه‌ها
برای دستیابی به نتایج دقیق و مرتبط استفاده از کلیدواژههای بکار رفته در دستور جستجو و همچنین پایگاهی که در آن جستجو انجام میشود از اهمیت زیادی برخوردار است. برای بازیابی مقالات، پایاننامهها، کتابها و سایر منابع مرتبط با موضوع مورد بحث در این پژوهش ابتدا فهرستی از پایگاههای اطلاعاتی عمومی و تخصصی داخلی و خارجی تنظیم شد و سپس کلیدواژههای مورد نیاز جهت انجام جستجو در این پایگاهها دستهبندی شد. جداول زیر فهرست پایگاههای مذکور را نشان میدهند (جدول 2- 8، جدول 2- 9، و جدول 2- 10 ).
جدول 2- 8. فهرست پایگاه‌های عمومی و تخصصی داخلی مورد جستجو
عنوان پایگاه های عمومی و تخصصی داخلی
عنوان پایگاه های عمومی و تخصصی داخلی
ایران داک
پایگاه نشریات الکترونیکی دانشگاه تهران
مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری
نما متن
مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)
کتابخانه ملی
پرتال جامع علوم انسانی
کتابخانه مجلس
پرتال علوم انسانی و اسلامی
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
کنسرسیوم محتوای ملی
پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران
مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی
مرجع پاورپوینت
سیویلیکا
دايرة‌المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني
ایران دانش
ایران لیزا
مگ ایران
نور مگز

علاوه بر جستجو در این پایگاهها، سعی شده است که با جستجو در نرمافزارهای کتابخانهای کتابخانههای دانشگاهی متعدد (برای مثال، دانشگاه الزهرا، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه تهران، دانشگاه شاهد، و …) پایاننامههای مرتبط این

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع استرس شغلی، روانشناسی، عوامل فردی، عوامل سازمانی Next Entries پایان نامه با موضوع کیفیت زندگی، کیفیت زندگی کاری، زندگی کاری، استرس شغلی