پایان نامه با موضوع اختلال نظام، نماز جمعه

دانلود پایان نامه ارشد

زكات افزون بر جنبة عبادت فردي آن، از لحاظ اجتماعي به عنوان راهي براي توزيع ثروت و نيز فراهم آوردن اموالي براي صرف در امور عمومي مسلمانان مطرح بوده است. قرآن كريم مواردي را به عنوان مصارف زكات تعيين كرده است كه خود گوياي فلسفة تشريع زكات نيز هست (توبه / 9 / 60 ) و نشان مي‌دهد كه زكات براي دو مقصود، يعني توزيع ثروت و گرداندن حكومت اسلامي تشريع شده است.358
علامه (ره )خمس و زكات رانيز وسيله رفع اختلافات طبقاتي مي داند كه باعث اصلاح زندگي افراد نيازمند و رفع نياز آنها مي شود ايشان در اين مورد مي فرمايد:
“رفع اختلافات طبقاتي كه از برنامه هاي اسلام است و ايجاد تعادل و توازن در بين نيروهاي مختلف اجتماع و تثبيت اعتدال در مسير اجتماع با اركان و اجزايش صورت نمي گيرد مگر با اصلاح حال افراد و نزديك ساختن زندگي آنها به هم “.359
2-2- فقه معامله اي و كاركردهاي اجتماعي آن
معامله در فقه در برابر عبادات به كار برده ميشود، منظور علامه (ره)از معاملات اعمالي است كه وظيفه انسان را در برابر جامعه درهنگام معاشرت و داد و ستد مشخص ميكند.360 به نظر مي رسد كه منظور علامه از معاملات در اينجا معاملات به معني الاعم باشد. معاملات به معني الاخص كه همان معاملات اقتصادي است روشن ترين مصداق معاملات به معني الاعم هستند. علامه طباطبايي براي معاملات به طور كلي در جامعه كاركردهاي مثبتي را مطرح ميكند كه به آنها ميپردازيم.
1-2-2- قوام و ثبات اجتماعي
علامه در مورد عواملي كه قوام جتماعي منوط به آن است ميفرمايد:
“از آنجايي كه يك فرد از انسان نمي تواند با عملكرد خودش تمامي حوائج زندگي خود را بر آورد، همين معنا او را وادار كرده تا اجتماعي تعاوني تشكيل دهد و در نتيجه هر انساني از دستاورد عمل خود استفاده كند، و مازاد آن را در اختيار ديگران قرار داده و در مقابل از دستاورد ديگران، ساير حوائج خود را بر آورد در نتيجه ناگزير شد تا با همنوعان خود مبادله و معاوضه را آغاز كند “.361
به نظر علامه (ره)اين پايه اصلي و ريشه نخستين معاملات است كه روي يك احتياج اجتماعي بناشده و زاييد?اصل تعاون و همكاري اجتماعي است. 362. ايشان توضيح ميدهد كه :
” اصل معامله و معاوضه نخست بر اين قرار گرفته است كه متاعي را كه مورد احتياج نيست با متاعي ديگر كه مورد احتياج است معاوضه كنند و سپس به اينجا كشيد كه متاعي را با پول معاوضه كنند نه با ملاك احتياج، بلكه با ملاك كاسبي و بهره گيري، و اين مغايرت و اختلاف ميان آنچه ميدهند با آنچه ميگيرند، اصلي است كه حيات جامعه بر آن استوار است”.363
علامه( ره) روشن‏ترين مصاديق معامله و مبادله را، معاملات مالي ميداند، و آنها را از اركان حيات اجتماعي برمي شمارد و در اين باره ميفرمايد:
” اين قسم دادوستدها از قديمي ‏ترين مظاهر تمدن است كه انسان به آن متنبه شده، چون چاره‏اي از اجراي سنت مبادله در مجتمع خود نداشته است. پس معاملات مالي و مخصوصا خريد و فروش، از اركان حيات انسان اجتماعي است”.364
ايشان معاملات مالي را درثبات و قوام اجتماعي مؤثرتر از بقيه معاملات ميداندو معتقد است كه :
“مهمترين چيزي كه جامعه انساني را بر اساس خود پايدار ميدارد، اقتصاديات است، كه خداوند آن را مايه قوام اجتماعي قرار داده است و علت اكثر جرائم و گناهان يا به علت فقر مفرطي است يا افراط و اسراف، ول خرجي در خوردن و نوشيدن است كه هر يك از اين مفاسد به اندازه خود تاثير مستقيمي در اختلال نظام بشري دارد”.365
بنابراين به طور كلي ميتوان گفت كه از ديدگاه علامه قوام زندگي بشر به اجتماع است و قوام اجتماع هم به معاملات است، مخصوصاًمعاملات اقتصادي كه در بين آنها دائر است.
2-2- 2- تأمين عدالت اجتماعي
همانطور كه قبلاً گفتيم از نظرعلامه (ره)غريزه استخدام باعث شد كه انسان به زندگي اجتماعي تن دهد، ايشان عدالت اجتماعي را از ضروريات زندگي اجتماعي ميداند و در توضيح آن ميفرمايد:
” انسان بعد از تشكيل اجتماع فهميد كه دوام اجتماع و در حقيقت دوام زندگيش منوط بر اين است كه اجتماع به نحوي استقرار يابد كه هر صاحب حقي به حق خود برسد. مناسبات و روابط متعادل داشته باشد. اين همان عدالت اجتماعي است. پس اين حكم يعني حكم بشر به اجتماع مدني و عدل اجتماعي حكمي است كه اضطرار بشر را مجبور كرد به اينكه آن را بپذيرد، چون اگر اضطرار نبود هيچ انساني حاضر نمي شد دامنه اختيار و آزادي خود را محدود كند “.366
علامه طباطبايي در ادامه بيان ميكند كه:
“اگر اين نكته را هم ضميمه كنيم كه افراد انسانها به حكم ضرورت از نظر خلقت و منظقه زندگي و عادات و اخلاقي كه مولود خلقت و منطقه زندگي است ، مختلفند نتيجه ميگيريم كه اين اختلاف طبقات همواره آن اجتماع صالح وآن عدالت اجتماعي را تهديد ميكند، و هر قوي ميخواهد از ضعيف بهره كشي كند و بيشتر از آنچه به او ميدهد از او بگيرد و از اين بدتر اينكه غالب ميخواهد از مغلوب بهره كشي كند و بيگاري بكشد، بدون اينكه چيزي به او بدهد و مغلوب هم به حكم ضرورت مجبور است كه در مقابل ظلم ظالم دست به حيله و كيد و خدعه بزند، تا روزي كه به قوّت برسد، آن وقت تلافي و انتقام ظلم ظالم را به بدترين وجهي بگيرد، پس بروز اختلاف سرانجام به هرج و مرج منجر شده، و انسانيت انسان را به هلاكت ميكشد و فطرت او را از دستش گرفته سعادتش را تباه ميسازد.پيدايش اين اختلاف بشر را ناگزير از تشريع قوانين كرد، قوانين كليه اي كه عمل به آنها باعث رفع اختلاف شود، و هر صاحب حقي به حقش برسد”.367
اسلام براي ريشه كن كردن اين مفاسد عواملي را مقرر داشته كه فاصله بين دو طبقه ثروتمند و فقير را به حداقل ميرساند ؛يعني سصح زندگي فقرا را از راه وضع ماليات و امثال آن بالا برده و سطح زندگي توانگران را از راه منع اسراف و ريخت و پاش و نيز منع تظاهر به دارايي كه باعث دوري از حد متوسط است پايين ميآورد، و با اعتقاد به توحيد و تخلّق به اخلاق فاضله و نيز برگرداندن گرايش مردم از مادّيگري به سوي كرامت تقوي تعديل ميكند.368
لذااز نظر علامه (ره)اسلام با ارائه راهكارهايي به ‌تامين عدالت‌ اجتماعي ميپردازد و بدين ترتيب‌ با تعديل‌ ثروت‌ اغنيا، به رفع فاصله طبقاتي ميپردازد.و زندگي‌ متوسط‌ اجتماعي‌ براي‌ همه‌ افراد جامعه‌ تامين و نظم و ثبات اجتماعي برقرار ميشود.
3-2-2- معاملات اقتصادي باطل و كاركردهاي منفي آن
برخي از معاملات اقتصادي كه در جامعه انجام مي گيرد به عنوان معاملات باطل مطرح هستند كه دين اسلام مردم را از انجام اين نوع معاملات بر حذر داشته است
علامه طباطبايي در تفسير آيه 29 سوره نساءكه انسان را از خوردن مال حرام نهي كرده است ميفرمايد:
” جمله “لاتاكلوا اموالكم بينكم ” وقتى مقيد شود بقيد “بالباطل ” نهي از معاملات ناقله از آن استفاده ميشود، يعني معاملاتي كه نه تنها مجتمع را به سعادت و رستگاريش نمي رساند، بلكه ضرر هم ميرساند، و جامعه را به فساد و هلاكت مى كشاند، اين معاملات باطل از نظر دين عبارتند از: امثال ربا و قمار و معاملات كتره اي كه طرفين و يا يك طرف نمي داند چه مى دهد و چه ميگيرد، حدود و مشخصات كالا و يا بها مشخص نيست و. ..” 369
بنابر اين اين معاملات داراي كاركردهاي منفي در سطح اجتماع هستند كه به برخي از آنها اشاره ميكنيم.
1-3-2-2- معاملات ربوي
معاملات ربوي يكي از انواع معاملاتي است كه دين اسلام شديداً از آن نهي كرده است، منظور از ربا تبديل جنسي است به مثل همان جنس با مقداري زيادتر.علامه (ره)در مورد اثرات زيان بار رباي بين فقير و غني ميفرمايد:
” ربا از يك سو مستلزم نابودي طبقه فقير است و از سوي ديگر جمع شدن اموال نزد طبقه سرمايه دار، و معلوم است يكي از نتايج اين وضع هماناحكومت و فرمانروايي ثروتمند ربا خوار بر جان و مال و ناموس مردم است، چون با داشتن قدرت مال هر كاري را در راه بدست آوردن خواستها و لذتهايش ميكند و غريز? استخدام، اين بي بند و باري را برايش توجيه ميكند، و نتيجه ديگرش دشمني طبقه فقير نسبت به طبقه ثروتمند است، او را وامي دارد تا به منظور دفاع از جان خود و از زندگي تلخ تر از زهرش و به هر طريقه اي كه به دستش برسد از آن طبقه انتقام بگيرد و هرج و مرج و فساد نظام زندگي بشر و به دنبالش هلاكت بشر و نابودي تمدن از همين جا شروع ميشود”.370
ايشان در ادامه در مورد آثار رباهاي ديگرمي فرمايد :
“رباهاي ديگر مثلاً رباهاي تجارتي كه اساس كار بانكهاست، و رباي قرض و تجارت كردن با پول، كمترين ضررش اين است كه باعث ميشود اموال به تدريج يكجا يعني در طرف بانكها جمع شده، ثرمايههاي تجاري از حد و حساب بيرون رود، و بيش از آن حدي كه برحسب واقع بايد نيرومند شود، نيرومند گردد و چون طغيان، اثر حتمي قدرت خارج از حد است، در ميان همين قدرتها تطاول و درگيري ايجاد شده، يكي ميخواهد ديگري را در خود هضم كند و سر انجام همه اين قدرتها نزد آنكه نيرومندتر از همه است تمركز مييابد، و پيوسته فقر عمومي در ميان بشر گسترش يافته، و ثروت انحصاري اقليتي قرار ميگيرد و همانا هرج و مرج پديد ميآيد.”371
2-3-2-2- كم فروشي
كم فروشي يكي از گناهان بزرگي است كه در قرآن وعده شديدترين عذابها به كم فروشان داده شده است و سوره مطففين درقرآن به اين موضوع اختصاص يافته است. علامه طباطبايي در تفسير اين سوره، درباره مطففين و تاثيرات كم فروشي در زندگي اجتماعي انسان ميفرمايد :
“مطففين كساني هستند كه حق را براى خود رعايت مى كنند، ولى براى ديگران رعايت نمى كنند. و به عبارتى ديگر حق را براى ديگران آنطور كه براى خود رعايت مى كنند رعايت نمى نمايند، و اين خود باعث تباهى اجتماع انسانى است كه اساس آن بر تعادل حقوق متقابل است، و اگر اين تعادل از بين برود و فاسد شود همه چيز فاسد مى شود”.372
خداوند در آيه 85 سوره هود كم‏فروشي و خيانت در ترازوداري را يكي از، مصاديق فساد در ارض مطرح ميكند، علامه( ره )در تفسير اين آيه در مورد اثرات سوئي كه كم فروشي در زندگي فردي و اجتماعي انسان ميگذارد توضيح ميدهد كه :
” اگر در معامله‏اي از راه نقص مكيال و ميزان به او خيانتي شود كه خودش ملتفت نگردد تدبير او در زندگيش تباه و تقدير و اندازه‏گيريش باطل مي‏شود و با اين خيانت، نظام معيشت او از دو جهت مختل مي‏گردد: يكى از جهت آن كالايى كه ميخرد و لازمه‏ زندگيش را تامين مي‏كند و ديگري از جهت آنچه كه به عنوان بها مي‏پردازد، در جهت اول احتياجش آن طور كه بايد برآورده نمي ‏شود و در جهت دوم پولي بيشتر از آنچه گرفته است مي‏پردازد، پول زايدى كه در به دست آوردنش تلاشها كرده و خود را خسته نموده است، در نتيجه ديگر نمي ‏تواند به اصابه و درستي نظر و حسن تدبير خود اعتماد كند، و در مسير زندگى دچار خبط و سرگيجه مي‏شود و اين خود فساد است. حال اگر اين فساد از يك نفر و دو نفر تجاوز نموده و در كل افراد شيوع يابد فساد در مجتمع شيوع يافته و چيزي نمي ‏گذرد كه وثوق و اعتماد به يكديگر را از دست داده، امنيت عمومي از آن جامعه رخت بر مي‏بندد و اين خود نكبتي است عمومي كه صالح و طالح (غير صالح)، و كم‏فروش و غير كم‏فروش را به يك جور دامنگير مي‏شود و اجتماعشان بر اساس نيرنگ و افساد حيات اداره مي‏شود نه بر اساس تعاون براي تحصيل سعادت.”373
بنابراين ميتوان گفت كه كم فروشي باعث شيوع بي اعتمادي در جامعه ميشود و امنيت اجتماعي را هم نابود ميكند.و بدين وسيله باعث فساد در زمين و تباهي اجتماع انساني ميشود.
3-2- فقه سياسي و كاركردهاي اجتماعي آن
قسمتي از فقه به اداره اجتماع، از قبيل امامت و ولايت و رهبري، نصب امراءارتش، جمع آوري وجوهات شرعي و ماليات، جلوگيري از زشتيها و منكرات، برگزاري مراسم هفتگي و يا سالانه مانند نماز جمعه و حج، حفظ و احياءحقوق مردم و…و نيز تنظيم روابط جوامع اسلامي با كشورها و جماعات غير مسلمان مربوط ميشود. اين قسمت از فقه اسلام را “فقه سياسي” ميناميم.374به عبارت ديگر فقه سياسي اسلام مجموعه قواعد و اصول فقهي و حقوقي است كه عهده دار

پایان نامه
Previous Entries توزيع، فراواني، پايان Next Entries توزيع، فراواني، پايان