پایان نامه با موضوع ابعاد دین، ادیان توحیدی، تعریف دین، جامعه شناختی

دانلود پایان نامه ارشد

گفتمان و در نتیجه هدف صلح و سازگاری میان آنان را عملی سازد. لذا طراحی چنین فضایی با در نظر گرفتن اصول حاکم بر فضای تعامل و گفتگو و نیز لزومات طرای فضای مقدس و مرتبط با معنویت دین ضروری به نظر می رسد.

1-4- اهداف تحقیق

با توجه به اهمیت دین در افزایش کیفیت زندگی و معنا بخشی به آن ولزوم همزیستی و سازگاری ادیان در جهانی که به لطف تکنولوژی و ارتباطات گسترده متدینان ناگزیر از تعامل با پیروان سایر ادیان و درک متقابل آنان هستند هدف اصلی پژوهش حاضر طراحی فضایی است که گفتگوی میان ادیان توحیدی را در فضایی آزاد میسر سازد فضایی که با احترام به همه ادیان و اعتقادات این همنشینی را امکان پذیر ساخته علاوه بر تحقق صلح جهانی موجب افزایش معرفت دینی و مقابله با مادیگرایی جهان امروز گردد. طراحی فضایی متناسب با روح دین به عنوان موضوع گفتگو و نیز در جهت افزایش تعاملات مثبت میان افراد، خصوصا از ادیان متفاوت.

1-5- سوالات تحقیق

– چه نکات مشترک و متفاوتی در ادیان توحیدی و معماری آن ها وجود دارد؟
– چه عواملی تعامل ادیان را امکانپذیر میسازد؟
– فضا چگونه در تعامل افراد با ادیان متفاوت موثر خواهد بود؟
– چه بستری برای شکل گیری گفتگوی دینی در شهر شیراز مناسب تر است؟
– طرح چگونه میتواند پاسخگو به نیاز ها و فعالیت های مخاطبین در راستای تحقق گفتگوی موثر دینی باشد؟

1-6- ساختار تحقیق

بر اساس موضوع پایان نامه توجه به سه مبحث عمده دین، گفتگو و معماری ضروری می نماید. در این راستا نخست به شناخت دین به عنوان مبنایی ترین مفهوم تحقیق، پرداخته می شود. سپس با توجه به بستر سازی “گفتگوی دینی” به عنوان هدف غایی طرح، عوامل موثر بر آن در فصل سوم بررسی شده است. گفتگوی دینی نیازمند فضایی است متناسب با مفهوم دین و قداست آن، لذا فصل چهارم به شناخت هنر و معماری قدسی و ویژگی های آن به طور عام و فصل پنجم به بررسی معماری چهار دین توحیدی به طور خاص اختصاص یافته است. پس از شناخت کامل تمامی عوامل موثر در شکل گیری طرح پروژه، فصل ششم به مکان یابی بستر مناسب و تحلیل آن خواهد پرداخت و نهایتا با بررسی نمونه های موردی در فصل هفتم و بیان فرآیند طراحی در فصل هشتم طرح پایانی ارایه خواهد شد.

فصل دوم

2- دین
2-1- مقدمه

انسان از خاک تهی پا به عرصه نادانی هایش نهاد و در لحظه ای تهی از آنچه که نمی توانست داشته باشد، در پی ساختن مفهومی از خود بود تا در این ناتوانی درک به خود انگیزه ای از برای بودن و دانستن ارزانی دارد؛ آرام آرام او در تاریکی مطلق از دانستن دست می ساید و برای فردا، داشت هایی نه چندان از سر دانایی گرد هم می آورد، برداشت هایی متفاوت و گوناگون به او حس غریب وجود را القا می کند و او در میان جمعی از دانسته ها که برایش در عین تازگی از ارزش هایی متفاوت بر خوردارند، غلت می خورد. او نمی داند چرا گاه از آنچه می یابد خشنود می شود، گاه متعجب؛ گاه می هراسد و گاه می رنجد؛ او بیشتر می آموزد؛ خواسته هایش، نیرو هایش و ناتوانی هایش برایش آشکار می گردند؛ و او سخت به دنبال طنینی است که مدهوشش می سازد، فهم طنینی گنگ، طنینی از جنس “الست بربکم”؛ شاید اصطلاحی که یونگ1 آن را “قدرت قاهره” می خواند و اذعان می کند که انسان آن را به صورت ارواح، شیاطین، خدایان، قوانین، صورت مثالی، کما مطلوب و غیره مجسم می سازد. همان طنینی که انسان به دنبال فهم شعور مندانه آن است. یونگ از این مطلب استفاده می کند و مفهومی را مطرح می سازد که حاصل آن مراقبت، تذکر و توجه دقیق به عواملی موثر در زندگی زندگی است که انسان به آنها “قدرت قاهره” اطلاق می کند و این مفهوم را همانا دین می نامند.(مورنو، 1380، ص63)
دین یکی از وجوه امتیاز بشر است که از دیگر نشانه ها مانند درک عشق، آگاهی و قدرت زیبایی شناسی متمایز تر به نظر می رسد. در تاریخ بشر هرگز قبیله ای وجود نداشته که به گونه ای دین نداشته باشد.
همه عمر بر ندارم سر از این خمار مستی که هنوز من نبودم که تو دلم نشستی
سعدی
با توجه به نقش اساسی مساله دین در این پژوهش، این فصل به بررسی اجمالی این موضوع خواهد پرداخت از این رو نخست منظور از دین به طور خلاصه بیان شده سپس ابعاد دین و کارکرد های آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ در نهایت با توجه به وجود دین های متفاوت در جهان طبقه بندی ادیان، مساله تعدد ادیان و رویکرد اندیشمندان نسبت به آن به طور خلاصه ارایه خواهد شد.

2-2- مفهوم دین

واژه “دين” در رديف آن دسته از مفاهيمى قرار دارد كه همواره در ميدان آرا و نظرات گوناگون صاحب‏نظران قرار داشته است(مصباح یزدی، 1365، ص28) و به دست آوردن يك توافق مشترك در باره آن بسيار مشكل، بلكه محال است، تا جایی که عده‏اى از محققان آن را قابل تعريف نمى‏دانند.(1984، ص9- مطهری،1363، ص117)
رابرت ا.هيوم2 (1372) در كتاب اديان زنده جهان مى‏گويد: “دين به اندازه‏اى ساده است كه هر بچه عاقل و بالغ مى‏تواند يك تجربه دينى حقيقى داشته باشد و به اندازه‏اى جامع و پيچيده است كه براى فهم كامل و بهره‏گيرى تام از آن نيازمند تجزيه و تحليل مى‏باشد.” (ا.هیوم، 1372، ص18) میرچا الیاده3 نیز در دايرة المعارف دين نيز آورده: “شايد هيچ كلمه‏اى غير دين نباشد كه همواره و آشكارا خيلى صاف و ساده به كار رود؛ ولى در واقع، نمايانگر نگرش هايى باشد كه نه فقط بسيار متفاوتند، بلكه گاه مانعة الجمع‏اند.”(الیاده،1374،ص202) “تنها در غرب، آن قدر تعريفات فراوان از دين پديد آمده است كه حتى ارائه فهرست ناقصى از آن غير ممكن است.” (خرمشاهی،1373،ص 85)
لذا موضوع «دين» از چنان گستردگى و وسعتى برخوردار است كه به طور طبيعى، نمى‏توان از يك بعد و يا منظر خاصى به تحقيق و بررسى آن پرداخت.( ا.هیوم،1372،ص24) به هر روی مسلما لازم است مقصود از دین در این پژوهش – تاحد امکان واضح – مشخص گردد. بدين ترتيب، ارزيابى ديدگاه‏هاى گوناگون و متنوّع، می تواند روشن‏كننده وجوه گوناگون موضوع باشد.

2-2-1- معنای لغوی دین
به لحاظ لغوی واژه “religion” از ریشه لاتین”religio”، به معنای برقرار ساختن مجدد رابطه است(تالیافرو، 1998،ص22) و آگوستین4 آن را به معنای عبادت می دانست. فعالیتی که به واسطه آن مردم آگاهانه برای احترام و ستایش خدا رو به سوی او می کنند. بنابراین می توان آن را برقراری مجدد رابطه فراموش شده یا گسسته شده میان خدا و بندگان از طریق عبادت دانست.(گریفیتس، 2002، ص3) واژه “دین” نیز واژه ای عربی است که به معانی گوناگون از جمله، جزا، اطاعت، قهر و غلبه، عادت، انقیاد، خضوع، پیروی و مانند آنها آمده است.(یزدانی، 1389، ص3)

2-2-2- معنای اصطلاحی دین
در مورد معنای اصطلاحی دین جیمز لوبا5 (1912) تعاریف دین را به سه دسته عقلگرایانه، عاطفه گرایانه و عمل گرایانه تقسیم می کند.
– تعاریف عقل گرایانه: این گونه تعاریف دین را نوعی معرفت می دانند یعنی مجموعه از باورها که موجب پیدایش معرفت خاصی در انسان می شود. برای مثال هربرت اسپنسر6 می گوید:”ذات دین ایمان به این است که همه چیزهای تجلیات قدرتی هستند که فراتر از حد معرفت ماست.”(هیوم، 1385، ص23) و به گفته ماکس مولر دین ایمانی است مستقل از حس و عقل و علی رغم آن که بشر را قادر میسازد که امر لایتناهی را درك کند. (مولر، 1893 ، ص 13)
– تعاریف عاطفه گرایانه: همچون تعریف شلایر ماخر7 متکلم پروتستانی آلمانی که دین را احساس وابستگی مطلق به چیزی دیگر می داند. ویلیام جیمز8 نیز با تاکید بر این جنبه می گوید: “دین عبارت است از تاثرات و احساسات و رویدادهایی که برای هر انسانی در عالم تنهایی و دور از از همه وابستگی ها رخ می دهد.” (جیمز،1367،ص6)
– تعاریف عمل گرایانه: این گروه گذشته از جنبه اعتقادی، اعمال، شعایر، و نهادهای دینی را نیز در تعریف آن به کار برده اند؛ پارسونز9 دین را مجموعه ای از باورها، اعمال، شعائر و نهادهای دینی می داند که افراد در جوامع مختلف بنا کرده اند. کانت10 می گوید: ” دین، عبارت است از تشخیص همه وظایف به عنوان دستور های الهی” (جیمز،1367،ص226)
هر یک از تعاریف بالا برخی ابعاد دین را نادیده می گیرند از این رو پیتر برن11، از فیلسوفان دین معاصر با عنایت به این مساله تعریف دین را این گونه خلاصه می کند:” دین نهادی است با جنبه های نظری، عملی، جامعه شناختی و تجربی که متمایز می گردد با موضوعات خاص (خدایان)، اهداف (نجات) و کارکردها (معنا بخشیدن به زندگی)”(برن،1988،ص7)

2-2-3- ابعاد دین
دین پژوه بزرگ مغرب زمین نینان اسمارت12 به جای تعریف دین شش بعد و جنبه برای آن در نظر می گیرد: (اسمارت، 1967، ص6)
– بعد آييني: اديان، ظهور و بروز خود را در قالب مناسك و عبادات و آيين هاي خاصي عرضه مي كنند. همه اديان به طر يقي داراي مراسم و آيين هستند . اين آيين ها، معنايي باطني دارند و بيانگر اعتقادات فرد هستند.(اسمارت، 1967، ص6)
– بعد اسطوره اي يا اساطيري: اسطوره و اساطيري بودن در پديده هاي ديني در برابر صدق و كذب آن ها بي طرف است. به طور معمول هر ديني دربردارنده حوادثي است اعم از آن هايي كه مستقيم به خدا مربوط مي شوند و آن هايي كه چنين نيستند كه اين حوادث در قالب داستان ذكر مي شوند. (اسمارت، 1967، ص7)
– بعد عقيدتي: هر ديني ، نظام عقيدتي دارد كه در مجموعه گزارهاي مربوط به ذات، صفات و افعال خدا و رابطه او با جهان و انسان و نيز سرنوشت انسان تبلور مي يابد . تشخيص اين جنبه از بعد اسطوره اي دين به آساني ميسر نيست. (اسمارت، 1967، ص8)
– بعد اخلاقی: هر ديني اصولی اخلاقي دارد كه بسياري از اين اصول مشتركند. این اصول كنترل كننده رفتارهاي اجتماعي آن جامعه است؛ البته افراد، هميشه مطابق اصول و معيارهايي كه اظهار مي دارند، زندگي نمي كنند؛ بنابراين، بين اصول اخلاقي مندرج در دين و رفتارهاي پيروان آن دين بايد تفاوت قایل شد. (اسمارت، 1967، ص9)
– بعد اجتماعی: اديان و مذاهب سازمان يا تشكيلات اجتماعي نيز د ارند و اين جنبه تا حدودي به واسطه آرما ن هاي ديني و عقيدتي متعين مي شود. (اسمارت، 1967، ص10)
– بعد تجربی: اين جنبه مانند روح و جان ابعاد ديگر دين است؛ زيرا كه متدين خود شخصاً به تجربه ديني مي پردازد. دين شخصي، به ضرورت، متضمن امري است كه ما آن ر ا جنبه تجربي ناميده ايم؛ يعني بعدي كه شخص، تجربه اي از عالم ماورا مي يابد. حتي انبيا خود در تجربه شخصي به نبوت رسيده اند. (اسمارت، 1967، ص11)

2-3- منشاء دین

مطالعات پیرامون منشا دین را دو دسته کلی می توان مورد بررسی قرار داد:
– منشا به عنوان علت پیدایش دین: این گروه از مطالعات علت پیدایش دین را به عنوان یک امر خارجی که خود مشتمل بر یک سری قواعد و دستورهایی است مورد بررسی قرار می دهند.(فنایی،1375،ص 122)
– منشا به عنوان علت پذیرش دین: این مطالعات بررسی می کند که چرا انسان‌ها با وجود اختلاف در فرهنگ‌ها، آداب، رسوم و دیگر وسائل زندگی‌شان به نحوی به دین گرایش دارند؟ چه علل و انگیزه‌های روانی باعث شده که انسان‌ها به دین روی آورند؟ (فنائی،1375،ص 124)
از سوی دیگر باید توجه داشت اگر نظريه پردازى، وجود خدا را نپذيرد، نخست دلیلی براى ديندارى ارایه مى دهد و سپس از طريق اين باور، پيدايش اديان را نيز تبيين مى كند به این ترتیب منشأ ديندارى همان منشأ پيدايش دين خواهد بود. (نظریات الحادی) اما اگر پيش فرض، وجود خدا باشد، علت پيدايش دين خدا خواهد بود و مطالعات پیرامون منشا پذیرش دین برای رسیدن به عواملی همچون مسایل روانی صورت می پذیرد.(نظریات خداگرایانه) (فنائی،1375، ص141).

2-3-1- علل پیدایش دین
در زمینه بررسی علل پیدایش دین مهمترین نکته پذیرش یا عدم پذیرش وجود خداست از این رو نظریات این حوزه نیز در دو دسته الحادی و خداگرایانه مورد بررسی قرار می گیرد.
– نظریات الحادی: این نظریات دین را صرفاً براساس امور روانشناختى و يا جامعه شناختى تبيين مى كند. از دیدگاه جامعه شناختى نفس جامعه به دلايلى موجب ديندارى افراد مى شود، و اديان محصو

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع عشق و محبت، نظم اجتماعی، عقاید دینی، تاثیر و تاثر Next Entries پایان نامه با موضوع اصول اخلاقی، ادیان توحیدی، ناخودآگاه، بهداشت روانی