پایان نامه با موضوع آموزش اخلاق، فلسفه عمل

دانلود پایان نامه ارشد

خانوادگي اش در آينده يك فقيه كليمي گردد . دوركيم جوان ضمن گذراندن دروس معمولي اش در مدارس غير مذهبي، زبان عبري، عهد عتيق و تالمود را نيز فرا گرفت.
دوركيم چندي پس از تأييديه سنتي كليمي در سن سيزده سالگي، تحت تأثير يك زن كاتوليك، كوته زماني دچار حالتهاي عارفانه شده بود و بر اثر آن، به كاتوليسيسم علاقه پيدا كرده بود . اما ديري نپاييد كه او از هر گونه تعلق مذهبي دست كشيد و يك لاادري105گشت، هرچند كه علاقه به بررسي پديدههاي مذهبي را همچنان براي خود نگهداشته بود.106شخصيت او سخت متاثر از پرورش اوليه و زندگي دقيق و منضبط خانوادگي باقي ماند، ژرژ داوي در يكي از بررسيهاي معدود و معتبري كه از زندگي اوليه دوركيم انجام شده، خاطر نشان ميكند “محيط خانه كه در آن بيشتر قناعت به چشم ميخورد تاگشاده دستي، ودر آن رعايت قانون، هم فريضه اخلاقي بودو هم نمونه عمل، در لورني(دوركيم)جوان چند صفت غيرقابل تغيير به وجود آورد: تحقير كساني كه از تلاش و كوشش روي گردانند، پست شمردن موفقيتي كه بدون كوشش به دست آمده باشدو ترس از هرآنچه بر بنيادي قابل اعتماد استوار نباشد…”
دوركيم در سن هجده سالگي به پاريس رفت تا براي ورود به دانشسراي عالي درس بخواند.107 در دانشسرا در زمره گروهي از روشنفكران برجسته اي بود كه تني چند از آنها بعدها نفوذ عظيمي برزندگي فرهنگي و سياسي فرانسه گذاشتند.108در ميان استادان موردعلاقه دوركيم در دانشسرا ميتوان از تاريخ نگاربزرگ، فوستل دوكولانژ نويسنده “شهر باستان” نام برد و همچنين اميل برترو فيلسوف.109
دوركيم پس از فارغ التحصيل شدن در سال1882 تاسال1887در چندمدرسه ولايتي به تدريس فلسفه پرداخت و در اين ميان سال تحصيلي 6-1885رادر آلمان سپري كرد وبه مطالعه تحولات معاصر در فلسفه اجتماعي و “روان شناسي جمعي”در آن كشور پرداخت. در بازگشت دو مقاله بلند نوشت و در آنها به چهرههاي بارز تفكر اجتماعي در آلمان پرداخت اين مقالات به وي كمك كرد تا در سال 1887 مقامي در دانشگاه بوردو به دست آورد، اين مقام كه” دانشياري علوم اجتماعي و آموزش “بود، خاص وي به وجود آمد.110
سالهاي بوردو براي دوركيم يك دوره فعاليت بس آفرينشگرانه بود.او در اين سالها يك رشته مقالات انتقادي مهم از جمله نقد كتاب جامعه سنتي و جامعه نوين فرديناند تونيس را منتشر ساخته و سخنرانيهاي افتتاحيه درس هايش را به صورت يك رشته مقالات به چاپ رساند.در سال 1893او از رساله دكترايش به زبان فرانسوي تحت عنوان تقسيم كار و نيز از رساله لاتيني خود كه درباره منتسكيو نوشته بود، دفاع كرد.دوركيم دركتاب درباره تقسيم كار، كاركردهاي اجتماعي تقسيم كار را تحليل ميكندو در صددنشان دادن اين بر ميآيد كه چگونه در جوامع جديد، بر خلاف جوامع ابتدايي، تقسيم كار منبع اصلي هماهنگي و همبستگي اجتماعي است.111
كتاب قواعد روش جامعه شناسي از بسياري جهات، مرجع برجسته اين علم جديد است.اينكه بايد امور اجتماعي را همچون اشياء بررسي كردو اهميتي كه نويسنده بر عينيت و تحليل امور اجتماعي باعلل اجتماعي و خصوصاً تأكيدي كه بر روشهاي گونه شناسي (با احتياطي كه بايد در اين جهت رعايت كرد)قائل است قابل توجه است.112
خودكشي يكي ديگر از آثار مشهور دوركيم است و ضمناً اولين تحقيق علمي منظمي است كه در زمينه جامعه شناسي انجام گرفته است.دوركيم از اين تحقيق نتيجه ميگيرد كه خودكشي يك پديده اجتماعي است و با عوامل روان شناختي قابل توجيه نيست بلكه خودكشي را بايد با عوامل اجتماعي ديگر تبيين كرد113.او مسئله خودكشي را با متغيرهاي اجتماعي از قبيل سن، جنس، اعتقادات مذهبي(تفاوت ميزان خودكشيها بين پروتستانها و كاتوليك ها)وضعيت تاهل، تعداد فرزندان، در ارتباط قرار ميدهدودرجه همبستگي و پيوند اجتماعي فرد با جامعه را به عنوان محور اصلي مطالعات تلقي مينمايد.114
با اين سه اثر عمده، دوركيم در صف مقدم جهان دانشگاهي جاي گرفت.115دوركيم براي جامعه شناسي وجهه و مقبوليتي دانشگاهي كسب كرد، و آثارش سرانجام در تحول جامعه شناسي وعلي الخصوص در نظريه جامعه شناسي نقش عمده اي ايفا كرد.116
دوركيم در چند سال آخر اقامتش در بوردو، به بررسي پديدههاي مذهبي علاقمند شده بود. او تا اندازه اي تحت تاثير رابرتسون اسميت و مكتب انسان شناسي انگليسي، به بررسي دقيق دين ابتدايي روي آورده بود.دوركيم پس ار انتشار چندين مقاله مقدماتي در اين زمينه، سرانجام، آخرين اثر عمده اش را در سال 1912با عنوان “صورتهاي ابتدايي زندگي ديني” منتشر ساخت.117
سه نوع بررسي در كتاب صورتهاي ابتدايي زندگي ديني جمع شده است:يكي از آنها توصيف و تحليل تفصيلي دستگاههاي كلاني118وتوتمي برخي قبايل استراليايي همراه با اشاره اي به قبايل آمريكايي است.بررسي ديگر شامل نظريه اي است درباره ذات دين بر اساس مطالعه توتم پرستي در استراليا. بالاخره، بررسي نوع سوم، طرحي است از نوعي تعبير جامعه شناختي صور انديشه بشري، يعني مقدمه اي است بر جامعه شناسي شناخت.از بين سه مايه فكري مذكور، مطالعه توصيفي نظام كلانها و توتم پرستي جاي بيشتري را ميگيرد . اما از ديد گاه ريمون آرون، دومين مايه فكري دوركيم يعني نظريه عمومي اديان بر اساس مطالعه توتم پرستي اهميت بيشتري دارد . روش دوركيم در اين كتاب مانند روش او در كتابهاي پيشين است، نخست نمود مورد مطالعه را تعريف ميكند. آنگاه به نقد تحقيقي و رد نظريههاي ديگر ميپردازد.سرانجام، درمرحله سوم، طبيعت اساسا اجتماعي اديان را اثبات ميكند.119او سرانجام در 15نوامبر سال1917در سن 59سالگي درگذشت.
بخش عمده آثار دوركيم كه بيشتر شامل جزواتي است كه وي براي درسهاي متعدد نوشته بود، بعدها به چاپ رسيد.مهمترين اين آثار عبارتند از : دو مطالعه درباره آموزش (آموزش اخلاقي و درس وي در سوربن درباره تاريخ نظام آموزشي فرانسه كه در دو جلد به نام تحول تعليم و تربيت در فرانسه چاپ شده است )درسهاي بوردو و درباره سوسياليسم بحثي در سياست مدني و دولت(كه تحت عنوان اخلاق حرفه اي و اخلاق مدني چاپ شد)و بالاخره تحليل فلسفه عمل گرايي كه از يادداشتهاي دانشجويان گرد آوري شده است(عمل گرايي و جامعه شناسي).120
2- زمينه فكري و انديشههاي اصلي دوركيم
گرچه دوركيم تا اندازه زيادي تحت تاثير انديشه اجتماعي آلماني و بريتانيايي بود امابنا به اظهار نظر درست تالكوت پارسنز، افكار او بيشتر ريشه در تاريخ فكري فرانسه داشتند.سنت روشن انديشي تاريخ فكري فرانسه بويژه آثار منتسكيو و روسو، بر افكار دوركيم تاثير عميقي گذاشته بودند . مفهوم اراده عمومي روسو ازهمه بيشتر انديشه دوركيم را تحت تاثير قرارداده بود. طبق اين مفهوم جامعه همان تجلي همبستگي اجتماعي است. 121از اين گذشته، دوركيم از جهت قائل شدن تمايز بين پديدههاي اجتماعي و روان شناختي، خود را مديون روسو ميداند. دوركيم فكر همبستگي همه پديدههاي اجتماعي را از منتسكيو آموخته بود.به نظر دوركيم منتسكيو به روشني ديده بود كه همه اين عناصر، سازنده يك كل اندكه اگر هريك از اينها بدون توجه به عناصر ديگر و جدا از آنها در نظر گرفته شود، غير قابل فهم ميشود . او قانون را از اخلاق، دين، بازرگاني و غيره جدا نمي سازد واز همه مهمتر، قانون را جدا از صورت جامعه نمي انگارد، يعني جدا از همان صورتي كه بر همه پديدههاي اجتماعي ديگر اثر ميگذارد.
دين دوركيم به سن سيمون و كنت از منتسكيو و روسو بيشتر است.او در مورد سن سيمون گفته بود كه گرچه او نخستين كسي بود كه از آنچه جامعه شناسي ميبايست باشد مفهوم روشني داشت، اما به عبارت دقيق اين او نبو د كه جامعه شناسي را آفريد . دوركيم اين افتخار را از آن اگوست كنت ميدانست.او با تاكيد ياد آور ميشود كه كنت تشخيص داده بود كه تقسيم كار سرچشمه همبستگي اجتماعي است . تاكيدهاي دوركيم بر قدرت پيوند دهنده باورهاي اخلاقي به عنوان مبناي همبستگي اجتماعي و يكپارچگي كه تقسيم كار ميان افراد متقابلا وابسته ايجاد ميكند، تا اندازه اي از كنت و سن سيمون مايه گرفته بود.122او با رهيافت روش شناختي كلي كنت موافق بود، يعني همان رهيافتي كه درصدد يافتن قوانين مثبت رفتار اجتماعي بود، قوانيني كه گرچه از قوانين طبيعي متفاوت تر و پيچيده ترند ، اما در بنياد با آنها تفاوتي ندارند.اين نيز آشكار است كه وجدان جمعي دوركيم، نسخه ديگر وفاق اجتماعي كنت است و علاقه دوركيم به ارتباط متقابل پديدههاي اجتماعي، علاوه بر منتسكيو از كنت نيز سرچشمه ميگيرد.123
دوركيم ازتاريخنگار بزرگ، فوستل دوكولانژ(استاددوركيم در اكول نورمال )روش تحقيق تاريخي را آموخته بود، كه به ويژه در بخشهاي تاريخي تقسيم كار، اين تاثير پذيري آشكار است . دوكولانژ در كتاب شهر باستان، برنقش كانوني دين بومي و پيوندهاي مذهبي تاكيد ورزيده بود.او در بررسي پديدههاي مذهبي تحت تاثير دوكولانژبود.
همچنين معلم ديگراو در اكول نورمال، اميل برترو، براو تاثيري ماندگار داشت و به او آموخت كه ميان سطوح مختلف واقعيت تفاوت قائل شود.شيوه برتروبه دوركيم كمك كرد تابعدها بتواند جامعه را به عنوان واقعيتي مستقل تحليل كند.124
ويليام رابرتسون اسميت، نويسنده كتاب گفتارهايي درباره اقوام سامي نيز بر دوركيم درواپسين سالهاي زندگي اش تاثير چشمگيري گذاشته بود. نقطه شروع آخرين اثر بزرگ دوركيم اين نظر اسميت بود كه چون دينهاي ابتدايي مبتني بر شعائر مذهبي اند، تحليل ديني بيشتر بايد متوجه روابط گروندگان و عملكرد نهادهاي ديني باشد، تا نظامهاي صرفاً اعتقادي .125 نكته دومي كه درباره وي بايد گفت، تاكيدي است كه بر ماهيت الزامي مراسم ديني در بيشتر جوامع بشري داشت. به نظر او بخش اعظم دين در ذهن اعضاي جامعه القاءشده و از آنها خواسته ميشود آنرا پاس بدارند. دين بخشي از هماني است كه دوركيم بعد از اسميت آن را بازنمودهاي جمعي جامعه مينامد . به ادعاي رابرتسون اسميت، دين دو كاركرد دارد : يكي تنظيم كننده و ديگري بر انگيزاننده . تنظيم رفتار فردي براي خير همگان يا به سخن ديگر، براي خير گروه اهميت دارد. رابرتسون اسميت ميگويد گناه كنشي است كه هماهنگي داخلي گروه را بر هم ميزند . دين همين احساس مشترك و وحدت اجتماعي را بر ميانگيزاند. مناسك بيان تكراري وحدت و كاركرد هايي است كه اشتراك اجتماعي را تحكيم ميبخشد.126
دوركيم توانست انديشههاي پراكنده روزگارخود را در نظامي جامع و سازمان يافته -گرچه نقدپذير-فراهم آورد و انديشه اي را بپروراند كه در نهايت به نام او ثبت شد.وي نظام فكري پديد آورد كه به نام” پوزتيويسم اجتماعي” شناخته ميشود. هسته مركزي نظريه دوركيم آن است كه انديشه، آرمانها و حتي مسائل فلسفي محض را بايد در متن جامعه و بر اساس كاركرد اجتماعي آنها فهميد و تفسير كرد. اين نگرش به مسائل از زاويه جامعه شناسي و تفسير انديشههاي كنشگران اجتماعي، بر اساس كاركردي كه اعمال آنها دارد و بي توجه به نيت فاعلان آنها، شاخصه تفكر دوركيمي است و شامل همه مسائل فردي و اجتماعي، نظري و عملي ميگردد. اين راهبرد، بعدها به شكل اوليه آن نماند و به وسيله متفكران ديگر تكميل شد. از اين رو امروزه ديگر كسي انديشههاي دوركيم را به همان شكلي كه وي ارائه كرد، به سادگي نمي پذيرد و ميكوشد براي انديشه و نيت كنشگران اجتماعي نيز جايي در تفسيرهاي اجتماعي خود بگنجاند؛ نگرشي كه برآمده از جامعه شناسي تفّهمي است و درست در برابر پوزيتيويسم ميايستد.
دوركيم، بر خلاف پاره اي از متفكران معاصر خود، به حوزههاي گوناگون نپرداخت، بلكه عمدتاً زندگي فكري خود را بر چند مسئله ي معين متمركز ساخت127. كه بعدها هر يك در كتابي متمايز بسط يافت. اين كتب عبارتند از : تقسيم كار اجتماعي، خودكشي و صورتهاي ابتدايي حيات ديني.128 هريك از مسائل اساسي و دغدغههاي فكري دوركيم عبارت بودند از :
1. جامعه شناسي به مثابه علمي مستقل : تا پيش از دوركيم، هر چند كساني چون كندورسه، منتسكيو و بيشتر از همه اگوست كنت بحثهاي اجتماعي را مطرح كرده بودند و حتي كنت نام ” جامعه شناسي ” را براي رشته ي نظري خود پيشنهاد كرده بود، اما جدايي اين رشته از ديگر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع قرآن و زن Next Entries پایان نامه با موضوع ناخودآگاه