پایان نامه با موضوع آلودگی هوا، نظام حقوقی، محیط زیست، روابط حقوقی

دانلود پایان نامه ارشد

از مواد زاید رادیو اکتیو نیروگاه های هسته ای خود را در داخل محفظه های ویژه ای می گذارند و به اقیانوس اطلس می ریزند ، اما این که محفظه ها تا زمانی که محتویات آنها حالت رادیو اکتیو دارند ، دوام خواهند آورد یا نه ، معلوم نیست .
«چهار منبع عمده برای آلودگی دریاها عبارتند از : کشتی رانی ، ریختن مواد زاید دریا، فعالیت های بستر دریاها و فعالیت های مستقر در خشکی که به دریا ارتباط دارد »41.یکی دیگر از مهمترین موارد و مصادیق آلودگی ، آلودگی رودخانه ها می باشد . یکی از اموری که آلودگی آن به محیط زیست ضربات جدی وارد می سازد ، آلودگی رودخانه ها می باشد . رودخانه ها امروزه به عنوان یکی از منابع مهم آبی به شمار می روند. امروزه فاضلاب شهرها و پساب های صنعتی در رودخانه ها از منابع مهم و عمده آلوده کننده آب ها به شمار می روند .
گفتار سوم : آلودگی خاک
یکی از مهمترین مصادیق آلودگی ، آلودگی خاک می باشد . خاک به عنوان سطحی ترین قسمت پوسته زمین به شمار می آید که ادامه حیات گیاهان و حیوانات را ممکن می سازد ؛ به گونه ای که آلودگی آن حیات همه ی موجودات را به خطر می اندازد . در ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ، به این نوع آلودگی اشاره نموده است : « منظور از آلوده ساختن محیط زیست عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب یا هوا یا خاک به میزانی که کیفیت فیزیکی یاشیمیایی یا بیولوژیکی آن را به طوری که زیان آور به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد ، تغییر دهد» .
« آلودگی خاک علل و عوامل مختلفی دارد که از آن جمله می توان به وجود زباله های سخت و تجزیه ناپذیر و یا کم تجزیه پذیر ، استفاده از سموم دفع آفات نباتی به ویژه د.د.ت که آثار آن تا 15 سال در محیط باقی می ماند و یا باران های اسیدی که در برخی از مناطق به علت افزایش آلودگی بیش از حد هوا می بارد اشاره نمود علاوه بر این امور ، سالانه میزان زیادی از سطح زمین های زراعتی تبدیل به ساختمان و دیگر تأسیسات شهری می شود و از طرف دیگر ، بر اثر تجمع زباله های شهری ، ریختن فاضلاب شهری و فضولات کارخانه ها ، درصد آلودگی خاک سیر صعودی را طی می کند . بر این موارد می توان آلودگی های ناشی از سلاح های شیمیایی و هسته ای را اضافه کرد . این در حالی است که خاک به عنوان منبع غذا و آب و نیز مکان طبیعی برای زیست بسیاری از جمعیت های موجودات زنده و مأمن و محل زندگی بسیاری از تولید کنندگان اولیه ی هر غذایی می باشد و آلودگی و خسارات وارده بر آن می تواند زندگی همه ی موجودات به ویژه انسان ها را در ابعاد گوناگون تحت تأثیر قرار دهد »42.
گفتار چهارم : آلودگی هوا
آخرین و در عین حال شاید بتوان گفت مهمترین معضل مرتبط با آلودگی ؛ آلودگی هوا می باشد . در این گفتار صرفاً به این نکته اشاره می شود که آلودگی هوا امروزه به عنوان معضل و چالش مهم و قابل توجه در حوزه ی شهری بویژه شهرهای پر جمعیت به شمار می آید .
« جای هیچ گونه تردیدی نیست که یکی از عوامل اساسی و مهم حیات انسان ، حیوان و نبات و به طور کلی هر موجود زنده ای هوا می باشد و بدون آن زندگی غیر ممکن است . در نتیجه ی تحقیقاتی که دانشمندان به عمل آورده اند . معلوم شده است که یک نفر می تواند مدت پنج هفته بدون غذا و پنج روز بدون آب زنده بماند ، در حالی که قادر نیست حتی پنج دقیقه بدون هوا به زندگی خود ادامه دهد . از طرف دیگر هر شخص تقریباً به یک کیلوگرم مواد غذایی و دو لیتر آب نیازمند است در صورتی که در هر شبانه روز به پانزده کیلوگرم هوا احتیاج دارد »43.
در بخش بعدی کلیه موضوعات و جزئیات مرتبط با آلودگی هوا ، هوای پاک و… مورد بحث و بررسی قرار می گیرد .

بخش دوم
نظام حقوقی حاکم بر هوای پاک با تأکید بر نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران
فصل اول : تاریخچه و تحلیل مفهومی حق برهوای پاک
فصل دوم : قلمرو مسئولیت و الزام دولت در تضمین هوای پاک

در این بخش به بیان و بررسی و ارزیابی نظام حقوقی حاکم بر هوای پاک با تأکید بر نظام جمهوری اسلامی ایران می پردازیم . به بیان دیگر هوای پاک در مقابل آلودگی هوا تعریف می گردد و از این رو تاریخچه ، مفاهیم و مبانی مرتبط با آلودگی هوا بیشتر از هوای پاک می باشد و این امر به این جهت می باشد که اندیشه هوای پاک به منظور مقابله و مبارزه با آلودگی هوا بوجود آمده است و همین امر گویای این امر می باشد که در مطالب و مباحثی که در ذیل مورد عنایت قرار می گیرد ؛ موضوع هوای پاک در ذیل و سایه آلودگی هوا مورد بحث و بررسی قرار می گیرد . هوای پاک جز در راه مبارزه با آلودگی هوا امکان پذیر نمی باشد . موضوع هوای پاک و لزوم داشتن آن به عنوان حق بشری دارای تاریخچه و تحلیل مفهومی خاص می باشد به گونه ای که نگرانی در مورد هوای ناپاک و آلوده از زمان انقلاب صنعتی به این سو همواره مطرح و مورد نظر و توجه بوده است .
فصل اول : تاریخچه و تحلیل مفهومی حق برهوای پاک
در این فصل به بیان و بررسی تاریخچه و تحلیل مفهومی مرتبط با پژوهش حاضر می پردازیم و آنگاه به مکانیسم های اجرایی و حقوقی مرتبط با هوای پاک در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران و اسناد معاهدات محیط زیستی می پردازیم . هوای پاک و لزوم شکل گیری و ایجاد آن در پرتو تاریخچه خاص شکل گرفته است به گونه ای که جز در چارچوب تاریخی آن نمی توان به تحلیل مفهومی دقیقی از موضوع تحقیق دست یافت . ابتدا تاریخچه و آنگاه مفهوم و تحلیل مفهومی موضوع پژوهش را در مطالب ذیل پیگیری می نماییم .
مبحث اول: تاریخچه حق بر هوای پاک
« از زمانی که غارنشینان آتش را کشف کردند ، آلودگی هوا به صورت یک معضل پدیدار شد . در واقع با آغاز عصر آتش بود که انسان نسبت به این آلودگی آگاهی یافت . برخی شواهد تاریخی نیز بیانگر آن است که نیاکان ما به علت مواد متصاعد شده آتش در غارها خفه شده اند . در جنگ ها نیز استفاده از گرد و غبار آتش زا و گازهای سمی برای مقابله با دشمن استفاده می شد »44.« از جهت تأثیر هوای پاک بر سلامتی انسان ها نیز در رساله های طبی قدیم بر اهمیت هوای پاک تأکید گردیده ، بوعلی سینا وجود غبار در هوا را از عوامل کوتاهی عمر دانسته و بقراط حکیم هوای پاک را از مهمترین و مؤثر ترین اصول بهداشت عمومی اعلام نموده است »45.
« این آلودگی در فضاهای بسته نیز ممکن بود خسارات مستقیم و غیر مستقیم به بار آورد که پیشینیان به علت سطح زندگی و عدم درک صحیح از عواقب آن توجه چندانی به تنظیم و قاعده مند کردن این مسئله نداشتند. با این حال می توان به صورت پراکنده قواعد ، دستورات و عرف هایی را در این زمینه یافت . این قواعد بیشتر مربوط به عرف ها و هنجار هایی می شد که معمولاً رعایت آنها از طرف اشخاص که در جامعه زندگی می کردند می بایست رعایت می گردید . برای مثال آتش زدن وسایل بد بو به عنوان عملی که باعث ایجاد مزاحمت تلقی می گردید منع می شد .
یکی از اولین و معروفترین قوانین که سعی در مهار آلودگی هوا به صورت مشخص داشته قانونی است که پادشاه انگلستان در سال 1273 مجلس را به تصویب آن متقاعد نمود . این قانون مصرف زغال سنگ نرم که در هنگام سوختن خاکستر و دوده ی بسیار تولید می کرد را در شهر لندن ممنوع اعلام نمود و شواهد تاریخی نیز بیانگر آن است که این قانون با شدت و دقت اجرا می شد به گونه ای که گفته می شود یک نفر را به علت این عمل اعدام نموده اند . ادوارد اول نیز با صدور حکمی برای سوزاندن زغال حکم اعدام را مقرر نموده بود که به علت و لحاظ تاریخی در جریان تدوین ضمانت های حقوقی مقابله با آلودگی هوا حائز اهمیتی ویژه است …
عمده تاریخ تحولات ضمانت های حقوقی مقابله با آلودگی هوا مربوط به عصری می شود که این آلودگی شروع و به شدت گسترش یافت . نخستین نمودهای آنرا می توان در دوران پس از انقلاب صنعتی و بویژه در کشورهایی یافت که این جریان در آنها آغاز شده بود . نقطه عطف قاعده مند کردن مسئله آلودگی هوا را می توان به حوادث ناگواری چون فاجعه لندن ، حادثه دره ی میور بلژیک ، بوپال هند ، دونواری پنسلوانیا و حوادث مشابه نسبت داد . به دنبال این حوادث و بویژه با ملموس شدن آثار آلودگی هوا و افزایش آگاهی و فشار عمومی ، تدوین قوانین مقررات و ضمانت های اجرایی برای تخلف از قواعد وضع شد و مقابله با این پدیده در اولویت دولتها قرار گرفت که بعضاً تأثیرات مفیدی نیز از خود بر جای گذاشت و در کاستن از حجم آلاینده ها مثمر ثمر واقع شده اند »46.
اما در خصوص تحلیل تاریخچه مرتبط با آلودگی هوا ، بایستی به نظام تاریخی این موضوع در ایران نیز اشاره نماییم . قبل از آغاز نظام قانونی مشروطیت و ورود مفهوم قانون در عرصه و گفتمان حقوقی کشور؛ دو منبع عرف و شرع تنظیم کننده روابط حقوقی مردم بودند .در این دوره زمانی با عنایت به نبود صنایع آلوده کننده و کوچک بودن محیط جامعه و جمعیت شهروندان موضوع آلودگی هوا چندان مطرح نبوده و وضعیت هوای کشور در غالب نقاط پاک بوده است . دعاوی مرتبط با این موضوع نیز حتی پس از استقرار مشروطیت و گفتمان حاکمیت قانون ، تایع قواعد کلی حقوقی و بویژه قاعده لا ضرر بوده است .
« از مهم ترین مصادیق این مشکل که می توانست مرتبط با آلودگی هوا باشد می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
– روشن کردن آتش در همسایگی به گونه ای که دود حاصل از آن باعث آزار سایرین شود .
-ایجاد گرد و غبار بیش از حد در کوی ها ؛ آتش زدن وسایل بد بو ؛ سوزاندن بیومس به همراه سایر مواد که در گذشته رواج داشت ( بویژه بیومس خیس که دود فراوانی تولید می کرد ) .
– بوی بد ناشی از گندیدگی مردار یا زباله ها که باعث مزاحمت های بویایی می گردید .
این مشکلات در گذشته در صورت ایجاد و رسیدن به مرحله اختلاف در صورتی که جنبه خصوصی داشت بیشتر در قالب دعوای مزاحمت مطرح و حل این مشکل غالباً با کدخدا منشی، رضایت یک طرف به از بین بردن منبع آلودگی یا پرداخت خسارت و یا رجوع به محاکم شرعی و عرفی در صورت حاد شدن موضوع بود و این مراجع نیز موضوع را در قالب قواعدی نظیر لاضرر تفسیر و حل می نمودند . از لحاظ جنبه ی عمومی نیز عمل آلودگی و ایجاد مزاحمت های بویایی در معابر و میادین و نقاط حساس معمولاً از طرف حکام، اشخاص ویژه برای نظارت بر این امور تعیین شده بودند که در کنار مجموعه وظایف انتظامی و پلیس و امنیتی وظیفه نظارت بر امور جاری شهرها و حفظ بهداشت و سلامتی افراد و محیط زیست را بر عهده داشته و با این موارد برخورد می نمودند و معمولاً در طول تاریخ ایران تحت عناوینی چون محتسب ، داروغه ، فراش و نظمیه شناخته می شدند»47.
اما پس از شکل گیری مجالس قانونگذاری در نظام حقوقی سیاسی ایران و با عنایت به افزایش جمعیت و توسعه شهرنشینی و شکل گیری فضای سبز شهری ، موضوع و چالش آلودگی هوا به ویژه با ورود اتومبیل و رونق و توسعه صنعتی کشور خود را نشان داد. این موضوع و چالش با وضع قوانین و مقررات موضوعه در خصوص مبارزه با آلودگی هوا رنگ جدی به خود گرفت. به نظر می رسد یکی از نخستین و جدی ترین مقرراتی که به موضوع آلودگی هوا پرداخته است آیین نامه امور خلافی مصوب 22 مرداد ماه 1324 باشد که نظر به ماده 276قانون مجازات عمومی مصوب 4 مرداد ماه 1324 تصویب شده بود.
در ادامه به پاره ای از مقررات آیین نامه مذکور می پردازیم. مطابق بند 28 ماده ی 2 این آیین نامه صاحبان گرمابه ها ، نانوایی ها و شیرینی پزی ها و اماکن عمومی دیگری که وجود آن در شهر مجاز باشد و مطابق دستور شهرداری نصب دودکش ننمایند به 5 تا7 روز حبس تکدیری و از 50 تا 100 ريال غرامت محکوم می شوند ، شغل دباغی به دلیل این که موجبات ایجاد مزاحمت های بویایی می گشت در این آیین نامه و طی بند 15 ماده دوم ممنوع اعلام شده است. مطابق این ماده کسانی که در داخل شهر در دکان یا خانه خود به شغل دباغی ، روده سازی و امثال آن اشتغال ورزند به 5 تا7 روز حبس تکدیری و از 50 تا100 ریال غرامت محکوم می شدند .همچنین در بند 12 ماده 2همین آیین نامه چنین می خوانیم:
« کسانی که در خانه خود یا محل کسب خویش که در شهر واقع است

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع زیست محیطی، محیط زیست، حقوق بشر، قانون اساسی Next Entries پایان نامه با موضوع محیط زیست، آلودگی هوا، حقوق بشر، حاکمیت دولت ها