پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، مجلس شورای ملی، جمال الدین

دانلود پایان نامه ارشد

علامت و وجه تمایزی بهصورت زیر آمده است:
خَدَم بِکتبه العبد الفقیر المُستغفر من ذنبه، الراجی
رحمه رَبه، احمد بن یحیی بن محمد بن عمر بن محمد السهروردی
و وَفَق الله علی یده نَجازَهُ ضاحی نهارالجُمعَه سادس عشری شَوّال
مِن سنه ثمان و عشرین و سبع مائه حامدالله تعالی
علی نعمه السابِغَه و مننه السابغه و مصلیاً علی سَیدنا
و مولانا نبی الرَّحمه و شفیع الاُمَه و سید الائمَهِ و آله
الطیبین الطاهرین الغُرَر المیامین و مسلماً تسلیماً کثیراً (تصویر17)

تصویر17: انجامهی نسخهی نهج البلاغه

متن انجامه بطور کلی 7 سطر را شامل میشود که با دقت در آن میتوان نکات زیر را دریافت:
خط متن انجامه، نسخ و با قلم کتابتِ متن اصلی است. و هیأت آن خوشنویسی رسمی میباشد. و هیچ تزیین یا علامت مشخصهای از متن اصلی ندارد.
هنگام اتمام کتابت نسخه، ظهر روز جمعه شانزده شوال هفتصد و بیست و هشت قمری بوده است. که با حروف و بهعربی نوشته شده است اما تاریخ آغاز کتابت و همچنین مدت آن معلوم نیست.
نام پدر و نسب کاتب ذکر شده اما محل کتابت و سکونت او نامشخص است. شهرت، لقب یا تخلصی نیز ذکر نشده است.
مذهب و طریقت کاتب ذکر نشده اما انجامه همراه با دعا و طلب آمرزش در حق خود و ثنای پیامبر و ائمه میباشد.
بهرغم اینکه کاتب به سن خود در هنگام نوشتن اشاره‎ای نکرده است اما با توجه به تاریخ تولد او (654 ق.) مشخص میشود که او در سن کهنسالی و حدود 74 سالگی آن را کتابت کرده است. نیز میتوان دریافت که کاتب در هنگام نوشتن دغدغه خاصی نداشته و دچار پریشانحالی یا دلتنگی نیز نبوده است. همچنین ضعف بنیه یا رعشهی دست نیز در کتابت مشاهده نمیشود.
اما نکات دیگری هست که مجهول میباشند از جمله: ذکر نسخهی اساس و مرجع، انگیزهی کاتب از نوشتن این نسخه چه بوده و اینکه این نسخه سفارش شاه یا امیری بوده یا به در خواست کسی انجام گرفته است یا برای تقدیم به شخص دیگری آماده شده است؟ آیا نسخه برای فروش بوده یا آن را برای خودش نوشته است؟ محل کتابت در خانه بوده یا کتابخانه؟ مخارج و مصالح از چه طریقی فراهم شده و… که از انجامه مشخص نمیگردد.

با مراجعه به دفاتر ثبتی کتابخانه، دریافتم که این نسخه در سال 1344خورشیدی توسط “جمال اَخوی1” فرزند “سید نصرالله تقوی2” به کتابخانهی مجلس شورای ملی فروخته شده است. بر روی کاغذ آستر بدرقه در پشت نسخه – که مربوط به اصل نسخه نیست و بعدها اضافه شده- در گوشهی بالای سمت راست با خودنویس نوشته شده: «70000 ریال»، که احتمالاَ مربوط به مبلغی است که توسط کتابخانه به این شخص پرداخت شده است.
میتوان احتمال داد که این نسخه تا اواخر دورهی قاجار یا اوایل دورهی پهلوی در عتبات –عراق- محفوظ بوده و در این زمان توسط سید نصراله تقوی وارد ایران شده است

1: سید جمال الدین اخوی، متولد 1310 قمری (1270 ش). او فرزند سید نصرالله تقوی بود. در سالهای 1330شمسی دادستان کل کشور و رئیس هیئت عالی مشاوره انتخابات بود و پس از کودتای مرداد32 در دولت زاهدی وزیر دادگستری –عدلیه- بود ولی در اردیبهشت 1333شمسی استعفا داد. او تحصیلات خود را در تهران و پاریس گذراند و در دوره بیستم مجلس شورای ملی نماینده مجلس بود.
2: سید نصرالله تقوی لواسانی (۱۳۲۶-۱۲۴۲ش) از سلسلهی مشهور سادات اخوی تهران است که تحصیلات خویش را در تهران و عتبات عراق طی نموده و مدتی نیز در غرب با فرهنگ و آداب غربیان آشنا می‌گردد. وی سپس به ایران بازگشته و در طول بیش از ۴۰ سال در زمینهی سیاست، فرهنگ، ادب و حقوق اسلامی به نقشآفرینی پرداخته و منشأ خدمات بسیار گردیده و همچنین تألیفاتی نیز از خود به جای می‌نهد .او در تدوین بسیاری از قوانین مملکتی از جمله قانون اساسی و متمم قانون اساسی و نیز قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸ش. و قانون تشکیلات دادگستری نقش داشت. وی از اولین اساتید مدرسهی عالی حقوق بود. در عهد مشروطه از بنیانگذاران کتابخانهی ملی که در خیابان ناصری – ناصر خسرو فعلی- قرار داشت، بود و کتابخانهی خود را نیز به آن هدیه نمود. او ریاست هیئت مدیرهی کتابخانه بود. کتابخانهی ملی یکی از مجامع ایجاد هیجان در بین مردم و از نهادهای مهم قبل از ایجاد مشروطه بود. وی همچنین عضو ثابت فرهنگستان ایران و عضو انجمن تشکیل دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ شمسی بود و خود نیز رئیس دانشکدهی معقول و منقول آن شد. سید نصرالله تقوی نه تنها یک عالم دینی که یک انسان ادیب و شاعر نیز بود. وی چندین اثر علمی و ادبی از خود به یادگار گذاشته که از همه مشهورتر «هنجار گفتار» است. کتابخانهی مشهوری هم داشت که شیخ آقا بزرگ تهرانی در”الذریعه” ده‌ها بار از کتابخانهی وی و مخطوطات آن نام می‌برد و در “نقباء البشر” از نفیس بودن آن یاد کرده و می‌گوید: « من در سفر سال ۱۳۵۱قمری به تهران از کتابخانه وی استفادهی بسیار بردم». کتابخانهی سید نصرالله تقوی دارای آثار مخطوط قیمتی و ارزنده‌ای بوده که سید جمال الدین اخوی پسر او، هزار جلد از آن‌ها را به کتابخانهی مجلس فروخته و بعدها نیز حجم قابل اعتنایی از آنها را به این کتابخانه هدیه می‌دهد. http://fa.wikipedia.org ) : 20/5/1392 ساعت :21:00 )

بهطور کلی ویژگیهای هنری و فنی این نسخه را میتوان در نکات زیر بیان کرد:

1- قرائت روان و راحت:
یکی از ویژگیهای بارز این نسخه خوش‎خوان بودن سطور و صفحات آن است. به طوری که خوانندهای در حد متوسط زبان عربی، بدون درنگ و لغزش با کلمات و سطور آن ارتباط برقرار می‌کند. در قرائت متون عربی بهخاطر اعراب گذاری معمولاَ خواننده دچار تردید می‌شود اما در نهج البلاغه سهروردی این وضعیت بهندرت اتفاق می‌افتد و وجود جذبه و کششی نامریی در لابلای سطور و صفحات، خواننده را به قرائت آن تشویق میکند.
شاید در ابتدا این نکته امری ساده به نظر آید اما واقعیت این است که نگارش بی‌تکلف حروف و کلمات و رعایت اندازهی فاصلهی بهینه و در عین حال چشم نواز چه در سطح افقی سطر و چه در ارتباط آن با سطر بالا و پایین و در نظر داشتن قالب کلی صفحه علاوه بر آن که می‌تواند در درجهی نخست التفات و لطف الهی به کاتب باشد، حاصل درک صحیح او از زوایا و ریزه کاری‌های چیدمان حروف و کلمات و سوار کردن اعراب و علائم بر آنهاست.
بهخصوص با علم به این نکته که در هنگام نگاه کردن و تورق این نسخه احساس میشود که کاتب آن را با شتاب و سرعت کتابت کرده -این نکته هم از شکل کلمات قابل درک است هم از جا افتادگیهایی که در برخی از صفحات دیده میشود- اما با این وجود کرسی بندی و ترکیب در این اثر در اوج خود است و عدم تکلف در کتابت بر ملاحت و زیبایی آن میافزاید.
خط نسخ به علت آن که دارای ویژگی 4 دانگ سطح -حرکت مستقیم قلم- و 2دانگ دور-حرکت دورانی قلم- بر روی صفحه است خطی کامل از نظر هندسی به شمار می‌آید. این ویژگی به روانی نگارش در روی خط کرسی و در نتیجه به خوش‎خوانی خط منجر می‌شود. (تصویر18)

تصویر18 : زیبایی کتابت در خط نسخ

در عین حال باید توجه داشت صفت خوش نگاری سطر و صفحات قرآنی و متون عربی نیازمند یک حافظهی تصویری قوی است که خوشنویس بتواند آنچه را که ذهن تصویر می‌کند با قوت قلم و اجرای درست بر روی کرسی سطر نشانده و هرکلمه و حرف را در جای خود استقرار بخشد. ویژگی مهمی که از آن به عنوان «حُسن تشکیل» یاد می‌شود و هنگامی که این نکتهی مهم انجام شود مسألهای که شایان توجه بیشتر است این‎که نسبت بین کلمات با کلمات ما قبل و ما بعد در یک طراز زیباشناختی قرارگیرد و نکاتی چون حُسن همجواری، تعادل و تناسب در آن رعایت شده باشد.

تصویر 19: خوش نگاری در صفحات نهج البلاغه

اگر حُسن‌تشکیل به سیمای ظاهری حروف توجه دارد، چیدمان کلمات در کنار هم که از آن به عنوان «حُسن وضع» یاد ‌می‌شود به روابط درونی و سازگاری عناصر و اجزای خط مرتبط می‌شود. در واقع کالبد درونی خط در این نوع از روابط نهانی کلمات است که خروجی آن می‌تواند به لطافت‌های هنری ختم شود همان لطافت‌هایی که از آن عنوان «صفا و شأن» یاد می‌شود.

تصویر 20 : حسن وضع در سطر بندی

خط نسخ به خاطر غلبه سطح، خطی خشک و مسطح بوده و اصولاً دور بخشی و گردش قلم در آن امری دشوار و دیر یاب است. در واقع خوشنویس در حد بسیار محدودی به این خط می‌تواند دور بیفزاید زیرا با این کار چیدمان افقی آن می‌تواند دچار فراز و فرود شده و سطر از فرم مستطیل‌وار خود خارج شود. (تیموری، 1389)
اما در صفحات نهج البلاغه سهروردی ملاحظه می‌شود که این افزایش دور در یک نسبت منطقی بی‌آنکه خط را در ترکیب با مشکل روبرو کند، وارد شده و از ظرفیت زیبا شناختی صفت دور در سطرها نهایت استفاده شده و همین، موجب ویژگی خوشخوانی و جاذبه و گیرایی آن شده است. (تصویر)

تصویر 21 : افزایش دور در اتصال حروف« ر» و «ه»

2- هم‎پوشانی کلمات و حروف:
سهروردی که از بزرگان خط نسخ، ثلث و محقق است، برای تنظیم سواد و بیاض صفحه و جلوگیری از غلبه یافتن فضاهای منفی از همپوشانی‌های ابتکاری استفاده کرده‌ است.
به عنوان مثال در جایی که از دایرهی «ن» یا سایر حروف دایره‎دار، به عنوان یک حرف کشیده و دوردار استفاده کرده‌، زمانی بوده که در کلمهی پس از آن، ظرفیت پوشش فضای خالی دایرهی «ن» یا سایر حروف، وجود داشته است و به سهولت کلمه یا حرف بعدی را روی کشیده سوار کرده بی آنکه کرسی آن تغییر زیادی کند. این ویژگی ممتاز و زیبا شناختی در دوایر باز یا فضای «ی» با سوار کردن کشیدهی معکوس تا انتهای نسخه تکرار می‌شود و به طور طبیعی چشم بیننده را با لذت‌های بصری روبرو می‌کند. (تصویر22)

تصویر22 : همپوشانی حروف دایرهای و کلمات پس از آن
او حتی هنگامی که از کشیدههای «ک و ی معکوس» در انتهای سطر استفاده می‌کند، با آگاهی کامل فضاهای منفی ایجاد شده را در کنترل خود درمیآورد. به این صورت که یا بر روی آن، نقطه و اعراب را درشت‎تر از حد معمول نوشته یا از حروف ماقبل برای پوشش «ی» معکوس استفاده میکند تا فضای خالی را که روی کشیده ایجاد شده، به خوبی متعادل می‌کند. و این نکته را نیز در نظر داشته تا شیب کشیدهی «ی» معکوس با کلمهی هم ردیف خود در سطر بالایی و پایینی موازی باشد.
نکتهی قابل توجه این است که با وجود این حرکت‌های افقی مستقیم و غیر مستقیمِ حروف و حرکات سطرها، خط کرسی همانند یک نخ محکم از دل اجزا و ارکان سطر عبور کرده و با قدرت نگهداری بالا، سطرها را روی خط کرسی نشانده است. بهطوریکه با کمی تأمل می‌توان پی برد چگونه استحکام این خط کرسی و نشیمنگاه کلمات، خود را به چشم نگرنده تحمیل می‌کند و خبر از استواری آن می‌دهد.
بستن سطرها و ردیف نقطهگذاری و نقطههای سه تایی:
سهروردی در سطربندی و نیز اتمام سطرها مهارتی خاص داشته ‌است. در هر سطر، آن کلمه یا ترکیب که دارای حروفی زیاد یا جثهای بزرگ است، در حد امکان اندکی از کرسی خود پایینتر نوشته شده و با تقسیمکردن ارتفاع کلمه بین خط کرسی باعث شده تا حجم و سنگینی آن آزاردهنده نباشد.

تصویر 23 : سطربندی و تقسیم ارتفاع در کلمهی الطَلَََفخَی
در اتمام سطرها نیز با گرفتن اندک ارتفاعی در حروف و کلمات و چیدن درست اجزای انتهایی سطر به اقتضای نوع کلمه و هندسهی آن تعادلی منطقی و هنرمندانه رقم خورده و سطر به آرامی پایان یافته است. در این حالت هرگونه تکلف آزاردهنده‌ای که چشم خواننده متوجه آن شود قابل رویت نیست. (تصویر24)

تصویر 24 : سطربندی در نهج البلاغه

ردیف نقطهگذاریها نیز از امتیازات دیگر کتابت است. ردیف کردن عمودی و افقی نقطه‌های دوتایی و افقی نوشتن نقطه های سه تایی و رعایت کرسی آنها در سطر نیز جالب توجه است و نقطهگذاری، و جاگذاری آنها در روان خوانی جملات بسیار موثر افتاده است بهطوری که استقرار آنها در روی هرحرف با رعایت اصل خلوت و جلوت و موازی و همشیب بودن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، هنر ایران Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد نقطهها، بهوجود،