پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، ربع رشیدی، ایران باستان

دانلود پایان نامه ارشد

بود اما از آنجایی که مقام موسیقیدانی او بالاتر بود، گرایش او به موسیقی بود- سهروردی موسیقی علمی و عملی را از وی آموخت و در میان چهار شاگرد مشهور او مبرّزترین به شمار میآمد.
عبدالمحمد ایرانی در شرح حال او نوشته است: «شیخ احمد سهروردی عالمی بود گرانمایه و خوشنویسی بلندپایه که در قرن هفتم نظیر نداشت، و رایت تقدم بر سایر خوشنویسان میافراشت، مخصوصاُ در خط نسخ جلی، ید طولایی داشت و در مدت عمر خود سی و سه قرآن نگاشت». (ایرانی، 130:1345)
نوشتهاند که تصنیفاتش در موسیقی به شرق و غرب رسید، اما اثری از وی در موسیقی برجای نمانده است و این شاید بهاین سبب باشد که در پایان عمر از موسیقی دوری میجسته است، همچنین به نوشتهی ابن فضلاله، او در آخر عمر کلیهی آثار نوشتاری خود درباره موسیقی را از بین برد.
خوشنویسی: او در خوشنویسی شاگرد صفیالدین ارموی و بعد شاگرد شیخ زکیالدین عبداله ابن حبیب، کتابدار المستعصم بالله شد، و شیخ زکیالدین استاد یاقوت مستعصمی بود، یعنی یاقوت با شیخ احمد سهروردی هر دو شاگرد شیخ زکیالدین و صفیالدین ارموی بودهاند. او را نه تنها مبرّزترین خوشنویس پس از یاقوت دانسته اند، بلکه به گفته ابن فضل اله، یاقوت خود به برتری او در کتابت قلم نسخ معترف بوده است. (سمسار، همان:60) همچنین اوج شکوفایی و درخشش خط محقق را باید در آثار سهروردی دید. (افروند، 13:1375)
به نوشتهی ابن فضلاله آثار شیخ احمد به خصوص قرآنهای او زیاد بود، او نوشته است که شیخ احمد 78 جلد قرآن نوشته که بخشی از آنها در پنج صندوق و هر صندوق از نظر بزرگی و قطع بر شتری حمل میشد. (سمسار، 16:1383) نشانهای که او میدهد شامل جزوات رحلی بزرگی است که الآن متأسفانه بیشتر از چند جزوهی آن در دسترس ما نیست. چهار جزوه که در موزهی ملی ایران نگهداری میشود، دو جزوه در توپقاپی سرای در استانبول و مابقی که پراکنده است.
همچنین رشیدالدین فضلاله در ضمن نامهای که وصیت فرزندان خود و متروکات به مولانا صدرالدین محمد ترکه کرده، راجع به کتابخانهی ربع رشیدی مینویسد: «… از جمله هزار عدد مصحف در آنجا نهادهام، وقف کردهام بر ربع رشیدی و مفصّل آن بدین موجب است:
آنچه به حلّ طلا نوشته 400 عدد، آنجه به خط یاقوت است 10عدد، آنچه به خط ابن مقله است دو عدد، آنچه به خط احمد سهروردی است 20 عدد، آنچه به خطوط اکابر است 20 عدد و آنچه به خطوط روشنِ خوب است 548 عدد …» (مرتضوی، 277:1370) و احتمالاً این چند جلد که در موزهی ملی ایران موجود است، بازماندهی ربع رشیدی است که به آستانهی شیخ صفی الدین منتقل شده و از آنجا به موزهی ملی ایران -ایران باستان- آمده است. این جزوات هم از نظر خوبی خط و تذهیب، هم از نظر ظرافت جلد و هم از نظر اینکه مذّهب نام خود را بر جزوات باقی گذاشته، شاهکارهای بی نظیری است.
بیشتر متون چهار قرن اخیر نام احمد سهروردی را در شمار «استادان ستّه» آورده و بسیاری، او را شاگرد یاقوت مستعصمی (ف. 698 قمری) معرفی کردهاند. در صورتی که این مطلب پایه و اساس تاریخی ندارد و نمیتواند صحیح باشد زیرا هیچیک از نویسندگان مشهور دوران او و نیز مورخان اسلامی معاصر با او، اینگونه نگفته و ننوشته‎اند. ابن فُوَطی نام این دو تن را در ردیف یکدیگر آورده است و ابن فضلاله و نیز نویسندگان معتبر قرن نهم همچون ابن حجر و ابن تغری بردی هم ذکری از این نسبت به میان نیاوردهاند.
حتی فتح اله بن احمد بن محمود سبزواری و حاجی خلیفه که او را با صفات «مُکمّل الصناعه» و «ماهر» ستوده‎اند، از شاگردی وی نزد یاقوت سخن نگفته‎اند. (سمسار، 60:1377) نیز رشیدالدین فضل اله که در نامه به صدرالدین محمد ترکه، نام سهروردی را ذکر کرده، اینچنین ننوشته است.
در تُحفَهالمُحبّینِ یعقوب بن حسن سراج شیرازی1 -تألیف 858 قمری- که دربارهی خوشنویسی است، نام شیخزاده احمد سهروردی را در شمار پنج خوشنویسی آورده که به یاقوت مشهور بودهاند. و خط یاقوت و سهروردی و ارغون کاملی را دستوری معتبر و قاعده‎ای برقرار دانسته و عدول از قواعد این هنرمندان را ممنوع دانسته است و ذکر شاگردی سهروردی نزد یاقوت نرفته است. (نک. سراج شیرازی، 146:1376و 31) ظاهراً لقب “شیخ زاده” اولین بار توسط سراج شیرازی در تُحفَه المُحبّین به سهروردی داده شده است.
با این‎همه پس از گذشت بیش از دو قرن و نیم از مرگ یاقوت و 210 سال از درگذشت سهروردی، نخستین بار، دوست محمد کاتب در مقدمه مرقع بهرام میرزای صفوی، که در سال 950 قمری نوشته شد، این نسبت را مطرح کرده است. و سپس از راه تذکره قطبیه -که در سال 994 قمری تألیف شده و اکنون در دست نیست- به کتاب مناقب هنروران -عالی افندی- وارد شده از آنجا به بیشتر تذکرههای فارسی و ترکی خط و خطاطان راه یافته است.
همچنین این نسبت به وسیله «کلمان هوار»2 که در تألیف اثر خود از مناقب هنروران بهره جسته، به تحقیقات اروپایی هم وارد گردیده است و البته در این زمینه نباید نقش کتاب “گلستان هنر” -قاضی احمد قمی- بهویژه ترجمهی انگلیسی آن را نادیده گرفت.
1: ابوالداعی یعقوب بن حسن بن شیخ الملقب بسراج الحسنی الشیرازی از هنرمندان کارگاه ابراهیم سلطان و شاگرد مولانا صدرالدین روزبهان شیرازی. رسالهاش را در سال858ق. در محمدآباد از شهرهای «بیدر» هندوستان تألیف کرده است او در این رساله که دومین رساله دربارهی خوشنویسی به زبان فارسی است، از پیوندهای معنوی عرفان و خوشنویسی نکاتی پرداخته و به زبان لطیف از ویژگیهای فنی آن سخن رانده است. نک. ( صحراگرد، 70:1387) و نیز: (سراج شیرازی، 26:1376)
2: کلمان هوار: به فرانسوی (Clement Huart) : (۱۹۲۶- ۱۸۵۴م)، شرق شناس فرانسوی است. آوازه او به خاطر ترجمه و ویرایش کتب منابع اولیه در زبان‌های فارسی، عربی و ترکی ، همچنین برای کارهای فراوان او در زمینه گستردهی زبانشناسی از مراکش گرفته تا ناحیه فارسی- ترکی است. (http://fa.wikipedia.org 21/4/92 ساعت 13:00)
آثار سهروردی : ابن فضلاله دست نوشتههای بازمانده از او را چنین بر شمرده است:
قرآن 78 جلد
احیاء علوم الدینِ غزالی یک نسخه
المصابیح بغوی 3 نسخه
عوارف العلوم تألیف نیای پدری‎اش شیخ شهاب الدین سهروردی 3 نسخه
مشارقالانوار صنعانی و المقامات از هر یک 3 نسخه
المفصل زمخشری 2 نسخه
تمامی شفای ابن سینا در یک مجلد
نهج البلاغه 4 نسخه
و نیز کتاب‎های حدیث، ادعیه و دیوانها. (سمسار، همان:61)

آنچه از این آثار بر جای مانده و شناخته شده است، از این قرار است:
1- قرآن بزرگ به قطع وزیری (19×5/27سانتیمتر)، در 493 برگ، هر صفحه 8 سطر (6 سطر به قلم نسخ کتابت و 2 سطر به قلم ثلث جلی عالی در بالا و پایین) دو صفحه آغازین و علامات آن مذهب، دارای رقم «احمد بن السهروردی» و تاریخ 701 قمری، این نسخه که به وسیله محمدابن عبدالعزیز ابهری تصحیح شده، در کتابخانه چستربیتی نگهداری میشود.
2- همچنین 7 جزء باقیمانده از 30 جزء یک قرآن رحلی حدود (35 × 50 سانتیمتر) ، هر جزء بین 50 تا 55 برگ، هر صفحه 5 سطر (دو صفحه آغازِ هر جزء3 سطر) به قلم محقق عالی، صفحهی نخست هر جزء تمام مذهب با ترصیع ممتاز، متن و پیشانی و ذیل و طرفین دو صفحهی آغازین مذهب و مرصع و بینالسطور مزین به برگ و پیچک بر زمینهی الوان، سرسورهها و علامات مذهب، اسامی سورهها به خط کوفی تزیینی، کاتب احمد بن السهروردی و تذهیب کار محمدابن ایبک ابن عبداله در بغداد.
مکانهای نگهداری:
الف: توپکاپی سرای: جزء2 تذهیب شده در رمضان702 قمری و جزء4 و نیز جزء 13 تذهیب شده در ربیعالاول705ق. در بغداد، ( این جزء اکنون در موزهی آثار ترک و اسلام استانبول نگهداری میشود).
ب: موزهی ملی ایران (ایران باستان): جزء 10 با رقم کاتب به قلم خفی در حاشیهی صفحهی پایانی جزء، رقم تذهیب کار و تاریخ رجب 704ق. که در یک مستطیل مذهّب در پایین همان صفحه نوشته شده است، جزء 25 با رقم کاتب و تاریخ محرم 706 قمری، جزء 26 با رقم کاتب و تاریخ 706 قمری، و نیز جزء 28، جلدها از تیماج عنابی، با متن ساده و حاشیه و ترنج ضربی ممتاز، سه جلد نخست با نقوش هندسی بسیار ظریف «عمل عبدالرحمان» و جلد آخر با نقوش درشت‎تر، بدون رقم. دو برگ از صفحات تمام تذهیب بدرقة جزءهای گمشدة این قرآن در کتابخانه چستربیتی و یک برگ آن در موزهی هنر متروپولیتن نیویورک نگاهداری میشود.
3- سه قطعه از مرقع مشهور به بایقرا- طهماسب، به قلم توقیع دو دانگ عالی، با رقم « کتبه العبد الفقیر المستغفر من ذنبه الراجی رحمه ربه احمد بن السهروردی…» و تاریخ ذیقعده 710 قمری در توپکاپی سرای.
4- قرآن سلطانی کوچک (26×35 سانتیمتر) مذهّب، جلد ضربی ممتاز، در 279 برگ، هر صفحه 13 سطر، به قلم نسخ کتابت خوش و ثلث دو دانگ جلی عالی، که صفحات نخست و نشانهها و سرسورههایش مذهّب است، با رقم «…اضعف عباد اله تعالی و افقرهم الی عفوه و رحمته احمد بن السهروردی…» و تاریخ شوال 718 که در موزهی آثار ترک و اسلام استانبول نگهداری میشود.
5- نهج البلاغه به قطع وزیری بزرگ (19×29سانتیمتر)، دارای 254برگ، هر صفحه13سطر، به قلم نسخ کتابت عالی و ثلث دو دانگ جلی عالی، با رقم «احمد بن یحیی بن محمد بن عمر بن محمد السهروردی » و تاریخ شوال 728 موجود در کتابخانهی شماره یک مجلس شورای اسلامی1.
6- یک قطعه از مرقع مالک دیلمی به قلم ریحان 3 دانگ جلی ممتاز با رقم « کتبه الفقیر الی رحمه اله عز و جل احمد بن السهروردی فی ذی الحجه »، موجود در توپکاپی سرای.
7- چهار قطعه از مرقع مشهور به بایقرا- طهماسب، به قلم ثلث 4 دانگ جلی ممتاز و نسخ کتابت و توقیع نیم دانگ عالی با رقم « کتبه الفقیر الی الله تعالی احمد بن السهروردی حامد اله تعالی..»
8- و 27 قطعه از همان مرقع به قلم های ریحان و ثلث 3 دانگ جلی ممتاز و نسخ کتابت عالی و توقیع و رقاع دو دانگ عالی با رقم « کتبه الفقیر الی الله تعالی احمد بن السهروردی جائراله علی نعمه…» (نک. بیانی،1025:1363) و نیز (سمسار،61:1377)

1: کتابخانهی مجلس کتابخانهای عمومی است که مجلس شورای ملی(سابق) در سال 1302 شمسی تأسیس کرده و اولین مجموعه کتب آن شامل کتابهای حکیم میرزا ابوالحسن جلوه است که از ورثهی او توسط سید نصراله تقوی خریداری و احتشام السلطنه آنرا به کتابخانه اهدا نمود. علاوه بر آن تعدادی کتاب بهصورت پراکنده خریداری و یا به وسیلهی ناشران و مؤلفان از داخل و خارج اهدا گردید. اولین بنای این کتابخانه توسط ارباب کیخسرو شاهرخ (نمایندهی زرتشتیان در مجلس) ساخته شد و در سال 1304شمسی توسط دکتر مصدق، تقیزاده، سلیمان میرزا و فیروز، آییننامهای برای کتابخانه نوشته شد. در آغاز (سالهای1291 تا 1302شمسی) پیش از اختصاص ساختمانی ویژه برای کتابخانه، کتابها در دو اتاق کوچک و تودرتو در قسمت شرق حوضخانه که بخشی از اندرون خانهی حسین خان سپهسالار بود، نگهداری میشد و در سال 1302 شمسی کتابخانه به ساختمانی در سمت درِ شرقی مجلس منتقل گردید و پس از دو سال در سال1304 شمسی گشایش یافت و زیر نظر یوسف اعتصام الملک آشتیانی رسماَ آغاز بهکار کرد. او بین سالهای (1305 تا 1316ش) ریاست کتابخانه را برعهده داشت. (کیمنش، 1377: 53- 56)

تصویر7 : آخرین اثر شناخته شدهی احمد بن السهروردی به تاریخ 730 قمری. این اثر که سابقاً جزو کتابخانهی ایاصوفیه بوده، در کتابخانهی جامع سلیمانیهی استانبول به شمارۀ 4116 نگهداری میشود.

3 – 2 – 2 : ویژگی‏های نسخه
با رجوع به کتاب «فهرست نسخه‎های خطی» در بخش نسخ خطی کتابخانهی مجلس، در مورد این نسخه اطلاعاتی اجمالی به چشم میخورد که به آنها اشاره میشود، برخی دیگر از اطلاعات حاصل بررسی مستقیم نسخه توسط نگارنده است:
ابعاد این نسخه در اندازه 19×29 سانتی‎متر و قطر حدود پنج سانتیمتر می‎باشد. با مطابقت این نسخه با نسخهی نهج البلاغهای که بهقلم فیضالاسلام و بهخط میرزا طاهر خوشنویس موجود است، مشخص گردید که نهج البلاغه بهخط سهروردی در بردارندهی دو جزء از سه جزء نهج البلاغه است و جزء سوم

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، خلافت عباسی، خلفای عباسی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، مجلس شورای اسلامی، مجلس شورای ملی