پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، اسماعیلیان، زبان عربی

دانلود پایان نامه ارشد

سازد که آیا این نسخه از آثار سهروردی میباشد؟ چه مطابقتی با نُسَخ همعصر خود دارد؟
با وجود اینکه در انجام این پژوهش، عدم وجود پژوهشهای مشابه در مورد سهروردی و همچنین عدم امکان استفاده از منابع لاتین و عربی موانعی را ایجاد نمود، اما تلاش شد تا از میان اندک نوشتههای موجود راهی به شناخت بیشتر احوال و آثار سهروردی باز شود.
در ابتدا به بررسی شرایط سیاسی، فرهنگی و هنری ایران در دورهی مغول پرداخته شد و وضعیت هنر و نیز کتابآرایی در این دوره تشریح شد. در فصل سوّم شرایط تدوین نهجالبلاغه، احوال و آثار احمد بن السهروردی و ویژگی‏های نسخه مورد بررسی قرار گرفت و در فصل چهارم به بررسی و تحلیل ویژگی هنرهای کتابآرایی این نسخه پرداخته شد.

فصل اول: کلیات پژوهش

1 – 1 : بیان مساله :

از آغاز، هنر کتابآرایی نقشی مهم و تعیین کننده در قلمرو هنر اسلامی به عهده داشته است. هیچیک از دیگر هنرهای تزیینی به اندازهی هنرهای مربوط به کاغذ و کتاب مورد توجه هنرمندان نبوده است. بیشتر سفالگران، فلزکاران و دیگر هنرهای کاربردی، برای روشهای تزیینی خود از شیوههای هنر کتابآرایی استفاده کرده‎اند. و از این طریق نقوش تزیینی از هنر کتابآرایی به سایر هنرهای تزیینی انتقال یافته است. در طول تاریخ همواره ارتباطی مستقیم میان هنرهای تزیینی و نقاشان و مذهّبین و خوشنویسان برقرار بوده است.
دانش ما از هنر کتابآرایی دوران اولیه اسلامی معمولاَ بر اساس قرآنهایی است که از این دوران برجای مانده است. اگرچه تاکنون هیچ نسخهی مصوّری متعلق به پیش از قرن پنجم قمری یافت نشده است، اما در عوض نسخههایی با کیفیت از قرآن از این دوران در موزههای دنیا موجود است که مهمترین علت آن با وجود جنگها، ناامنی، آسیبهای طبیعی و نیز استفادههای ممتد، تقدّس قرآن و مراقبتهای ویژهای است که از آن صورت میگرفته است.
به جز قرآن، ادعیه و کتابهای مذهبی نمونهای دیگر از نوشتههایی بودند که مورد استنساخ قرار میگرفت. نهج البلاغه پس از قرآن دومین کتاب مقدس شیعیان میباشد که حاوی خطبهها، نامهها و اندرزهای حضرت علی (ع) امام اول شیعیان است و توسط سید رضی از علمای شیعهی قرن 4 قمری گردآوری شده است.
نهجالبلاغه پس از تدوین به دلایل مختلف از جمله حفظ قداست قرآن، عدم اقبال یافتن شیعیان در ترویج معارف این مذهب و نیز بخاطر گرایشاتی که حکام و فرمانروایان در نواحی مختلف ایران و عراق به اهل سنت داشتند، در مقایسه با قرآن کمتر مورد نسخه برداری قرار گرفته است. نسخهی شمارهی 64455 نهج البلاغه، موجود در کتابخانهی شمارهی یک مجلس شورای اسلامی در تهران، یکی از معدود نُسَخ نهج البلاغه است که توسط احمدبن السهروردی خوشنویس و کاتب مشهور قرن هفتم و هشتم قمری به خط نسخ و ثلث کتابت شده است و بهصورت سالم و با کمترین آسیب باقیمانده، که از نظر کتابآرایی در خور اهمیت و قابل بررسی میباشد.

1 – 2 : اهداف پژوهش :
بررسی و شناسایی نوع خطوط و کیفیت کتابت و هنرهای بکار رفته در آرایش این نسخه از قبیل: جلدسازی، کاغذسازی، طلاکاری، جدولکشی .
مقایسه نوع و کیفیت خطوط بکار گرفته شده در این نسخه با دیگر آثار رقمدار السهروردی و تأیید اصالت اثر .
تطبیق این نسخه با نُسَخ همعصر، و مقایسه با قرآننگاریها که عمده فعالیتهای کتابت متون مذهبی دینی در این دوره بودهاند.

1 – 3 : پرسشهای پژوهش :
دلایل اهمیت این اثر از نظر خوشنویسی و کتابآرایی کدام است؟
نسخه برداری از نهج البلاغه در چه وضعیتی از نظر سیاسی انجام گرفته است؟
این نسخه چه تأثیراتی از دیگر نُسَخ معاصر خود گرفته است؟

1 – 4 : فرضیههای پژوهش :
به نظر میرسد دلیل اهمیت این نسخه سادگی، عدم تکلف و روانی در خوشنویسی و بیپیرایگی در تزیینات میباشد.
به نظر میرسد هنرهای کتابآرایی در این نسخه از دیگر نُسخ معاصر خود تأثیر پذیرفته است.

1 – 5 : پیشینه و سابقهی پژوهش :
نهجالبلاغه و مؤلف آن موضوع تحقیقات بسیاری بوده است. اما دربارهی احمد بنالسهروردی و نسخهی نهجالبلاغهی کتابت شده توسط او، پژوهشهای اندکی انجام شده است وکتاب یا مقالهای که بهطور مستقل به بررسی احوال و آثار سهروردی پرداخته باشد، تاکنون منتشر نشده است.
با رجوع به فهرست معرفی کتابهای خطی کتابخانهی مجلس در مورد این نسخه، اطلاعاتی اندک و کلی یافت میشود. با بررسی و جستجوی کتابها و نوشتههای مرتبط با هنرهای اسلامی، خوشنویسی، کتابآرایی و … شواهدی از معرفی شدن این نسخه یافت نمیشود. همچنین با جستجو در سایتهای معتبر یا عمومی اینترنتی مشاهده میشود که سهروردی را بهطور مختصر معرفی کرده و تعدادی از آثار او را ذکر نموده اند و معمولا تأکید آنها براین مسأله است که وی شاگرد یاقوت بوده و دارای لقب یاقوت ثانی بوده است، که عمدتاَ برگرفته از منابعی تکراری بوده و اطلاعات چندانی به دست نمیدهند. اما هیچیک به بررسی نسخهی نهج البلاغه یا دیگر آثار او نپرداختهاند.
نگارنده تاکنون پژوهشهایی را که بهطور کلی و یا اختصاصی به سهروردی و احوال و آثار او پرداخته شده باشد، و یا آثار خوشنویسی او را معرفی نموده باشد، مشاهده ننموده است. تنها پژوهشی که تاکنون نگارنده مشاهده نموده و موفق به بررسی آن شده و به طور کلی با موضوع ارتباط دارد عبارت است از:
نوشتهای که به قلم آقای محمدحسن سمسار در کتاب ماه هنر وابسته به خانه کتاب ایران، شماره71-72 (مرداد و شهریور1383) به چاپ رسیده است و حاوی مطالبی مفید و تازه درباره احمد بن السهروردی میباشد. او با معرفی اجمالی سهروردی و تعدادی از آثار او، با ارائه دلایلی نتیجه میگیرد که احمدبن السهروردی شاگرد یاقوت نبوده است.

1 – 6 : روش پژوهش :
روش مطالعه و بررسی در این پژوهش بهصورت تاریخی، توصیفی و تحلیلی بوده و ابزار و شیوه های گرد آوری اطلاعات بصورت کتابخانهای و مشاهدهی مستقیم نسخه بوده است. درصورت نیاز از تطبیق این اثر با دیگر نسخهها و تجزیه و تحلیل بر پایهی تجربیات شخصی بهره گرفته شده است.

فصل دوم : فرهنگ و هنر ایران در عصر ایلخانان

2 – 1 : اوضاع سیاسی، اقتصادی و فرهنگی:

چنگیزخان در سال 624 قمری در حالی که یکی از قدرتهای جهان اسلام یعنی خوارزمشاهیان را فروپاشیده بود، مُرد. “اوگتای” -پسر و جانشینش- توجه خود را بیشتر به چین و خاور دور معطوف داشت. او پس از فتوحات چندی جای خود را به “منکو” سپرد. “قوبیلای” یکی از برادران “منکو” بود که شمال چین را گشود. برادر دیگر وی “هولاکو” با سپاهی انبوه -که از هر ناحیۀ تصرف شده توسط مغولان- گردآورده بود، راهی ایران گردید. او در سال 653 قمری فلات ایران را تصرف کرد.
“هولاکو” از سوی خان بزرگ مأمور شده بود که دو قدرت باقی‎ماندهی دیگر جهان اسلام یعنی خلافت عباسی و اسماعیلیان را از بین ببرد. اسماعیلیان با اینکه در قلعههای غیر قابل دسترسی بودند، لیکن عوامل مختلف که برخی در ارتباط با مسائل درونی خود آنها بود باعث گردید که آنها نتوانند در مقابل قوای مغولان مقاومت کرده و در نتیجه قدرت آنها در سال 654 قمری فرو پاشید.
“هولاکو” به پیشرفت خود بسوی غرب ادامه داد،”مستعصم” آخرین خلیفه عباسی(656-640ق) سیاست سست و مستأصلانهای در پیش گرفت. بغداد در 4 صفر 656 قمری گشوده شد و بهتصرف مغولان درآمد و مورد تاراج و غارت قرار گرفت. خلیفه پس از چند روز کشته شد و خلافت پانصد ساله عباسی به پایان رسید. ولی سایه‎ای از آن تا سال 923 قمری در مصر همچنان باقی ماند. (پطروشفسکی، 1366: مقدمه مترجم)
فتح بغداد در تاریخ اسلام اهمیت بسیار دارد زیرا با همهی ضعفی که از اوایل قرن چهارم قمری به بعد در دستگاه حکومت عباسیان راه یافته بود، ریاست روحانی غالب مسلمین با خلفا بود و بغداد همواره حکم مرکز واقعی ممالک اسلامی را داشت و همچنین مرکز ادبی و علمی نیز با آن شهر بود. (شفا، 2536: 183) از سوی دیگر با از بین رفتن مرکزیت علمی، دینی و سیاسی بغداد رابطهی ایرانیان با دیگر ملل اسلامی -که غالباً زبان عربی را پذیرفته بودند- تقریباً مقطوع شد و بسیاری از نویسندگان احتیاجی به تألیف به زبان عربی احساس نمی‎کردند و در نتیجه تألیف به زبان پارسی بیشتر معمول شد و رونق گرفت. (همان: 204)
استیلای مغولان در ایران همانند سایر سرزمینها نوعی از هم پاشیدگی و انهدام بی حد و حصر را در پی داشت. ظلم وستم، قلع و قمح شهروندان در بسیاری از شهرها و نابودی تمامی این نواحی ازجمله بلخ، مرو، نیشابور، هرات، ری، قزوین، همدان، مراغه و… نتیجهی این هجوم گسترده بود که به هدف انهدام عناصر مقاوم و مبارز و اعلام خطر به ساکنان شهرها و نیز تهیهی چراگاه برای چادر نشینان بود. (پطروشفسکی، همان: 5)
قوم مغول در لشکرکشیهای خود هرجا که میرفتند غالب اراضی مفتوح را ویران میکردند و مردم آنرا میکشتند و آنچه بدست آنان میافتاد به غارت میبردند و جز اهل حرفه و صنایع و جوانانی که لیاقت کار در اردوگاهها و لشکرکشیهایشان داشتند مابقی افراد را از بین میبردند. قتل عام مغول در ماوراءالنهر وخراسان به حدی شدید بود که به قول عطامَلِک جوینی در تاریخ جهانگشا: «اگر تا رستخیز توالد و تناسل شود، عدد مردم بدانچه کشته شدهاند نخواهد رسید». (شفا، همان: 180) همچنین حمداله مستوفی مورخ مشهور، حدود یک قرن پس از این هجوم در سال740 قمری می‎نویسد: «شک نیست که خرابی‎ای که در ظهور دولت مغول اتفاق افتاد و قتل عامی که در آن زمان رفت اگر تا هزار سال دیگر هیچ واقع نشدی هنوز تدارک پذیر نبودی». ( پطروشفسکی، همان: 5)
هولاکو پس از آن به تحکیم قدرت سیاسی و نظامی خود پرداخت او به کمک برخی از متفکرین و دیوان سالاران ایرانی توانست چهارچوب حکومت ایلخانان را بنیان‎گذاری کند.
وی بالاخره پس از یکپارچگی متصرفات خویش در سال 663 قمری در کنار رودخانه جغاتو -زرینه رود در مهاباد- مُرد و حکومت ایران را به بازماندگان خود واگذاشت. پس از هولاکو حکام مغولی متعددی بر سرزمین ایران حکم راندند و در خلال حکومت خود گرایشهای مختلفی در زمینه‎های سیاسی، مذهبی، اقتصادی و اجتماعی از خود بروز دادند.
در زمینه سیاست و حاکمیت از همان آغاز حکومت ایلخانان در ایران نوعی کشمکش بین عناصر دولتمدار ایرانی وعناصر حاکمه مغولی در گرفت. دیوا‎سالاران ایرانی هوادار حکومت متمرکزی بودند که از مدتها پیش در سرزمین ایران جریان داشت و ناظر بر کل امور کشوری و لشکری مملکت بود. از سوی دیگر مغولان طبق سرشت بیابانگردی و چادرنشینی خود معتقد به نوعی حکومت پراکنده و گریز از مرکز بودند و زیر بار حکومت متمرکز نمیرفتند. آنها دست به ییلاق و قشلاق میزدند و از نواحی مختلف سرزمینهای تحت تسلط خود را اداره میکردند. مغولان پس از آشنایی با فرهنگ اسلامی و روی آوردن به دین اسلام و در نهایت اخذ تمام وجوه حاکمیت ایرانی بالاخره حکومت متمرکز را پذیرفتند و بهکمک عناصر غیر مسلمان ایرانی دیوانسالاری متمرکزی را در سراسر امپراتوری خود ایجاد کردند.
در حیطه اقتصادی حملات پی در پی مغولان به سرزمینهای اسلامی وخاصه ایران نتیجه‎ای جز خرابی و ویرانی، کاهش جمعیت، فروپاشی کشاورزی و نیروهای مولد جامعه، زوال تجارت و فروریزی امور مالی و خطوط اقتصادی نداشت. آنانکه بیابانگردی بیش نبودند، تنها بدنبال مواشی (چارپایان) و دامهایی بودند که اقتصاد دامی خود را از پیش ببرند.
در حملات نخستین، تمام چراگاهها و چراخورها را اشغال کردند و به نابودی اراضی زیر کشت کشاورزی پرداختند. پس از سلطه بر سرزمینهای مختلف، همچنان بر شیوه بیابانگردی خود پای فشردند ولی گذشت زمان و آشنایی آنان با فنون حکومتی بالاخره آگاهشان ساخت که برای حکومت و سلطه بایستی از اصول و فنون خاصی پیروی کنند. ازینرو آنان و خصوصاً غازان‎خان با کمک دیوانسالاران ایرانی در صدد ترمیم ویرانیها در تمام سطوح مملکتی برآمدند و دست به اصلاحاتی زدند تا توازن قدرت را در امپراتوری حفظ نمایند. تمام سعی وکوشش غازان مصروف این مسأله ش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، هنرمندان ایرانی، کانون توجه Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد سلطان محمد، علمای شیعه، سیاست فرهنگی