پایان نامه ارشد رایگان درمورد عدالت جنسیتی، حقوق بشر، فقه اسلامی، اسناد بین‌الملل

دانلود پایان نامه ارشد

جهل و نادانی دست به گریبانند، با هم برابرند؟ فقط اندیشمندان تفاوت این دو گروه را درک می‌کنند و امتیاز آنان را بازمی‌یابند.5
وقتی علم در دیدگاه اسلام نور و بینایی است، دستیابی به آن بر هر مسلمانی فرض است. پسنمی‌توان گفت از منظر اسلام تنها بر مردان لازم است که از ظلمت خارج شوند و به روشنایی برسند، اما زنان چنین وظیفه‌ای ندارند و باید همچنان در ظلمت جهل و نادانی باقی بمانند.
برابری همه انسانها در بهرهمندی از حق آموزش و تعهد و التزام دولتها در این زمینه در قوانین اساسی کشورها مورد تأکید قرار گرفته است،در جمهوری اسلامی ایران نیز در اصل 30 قانون اساسی دولت را موظف به ایجاد امکانات آموزش رایگان تا پایان دوره متوسطه نموده است. (هاشمی، 1392)
در اسناد بین‌المللی حقوق بشر به آموزش به عنوان یک حق طبیعی و جهانشمول نگریسته می‌شود، از این رو تمایزی از لحاظ جنسیتی وجود ندارد و از آنجا که حق حیات و انسانیت هیچ انسانی اعم از زن و مرد قابل سلب نیست، حقوق طبیعی وی نیز از جمله حق بر آموزش بر اساس تمایز جنسیتی از زنان و دختران قابل سلب نیست، پس اسناد بین‌المللی حقوق بشر ایجاد‌گر حقوق بشر از جمله حق بر آموزش نیستند بلکه آن را به رسمیت شناخته و اعلام می‌کنند و در نتیجه این حق ذاتی انسان وارد قلمرو حقوق موضوعه می‌شود. از اینرو در این فصل عدالت جنسیتی در آموزش در حقوق اسلام که خود برگرفته از فقه اسلامی است و حقوق بشر خواهیم پرداخت.ابتدادرمبحث«عدالت جنسیتی در امر آموزش از دیدگاه حقوق اسلام» تحت عناوین؛ جایگاه عدالت جنسیتی در آموزش در آموزههای دینی و فقه اسلامی و عدالت جنسیتی در آموزش در حقوق موضوعه بررسی میشود سپس،برای تبیین جایگاه این حق در اسناد بینالمللی حقوق بشر در مبحث «عدالت جنسیتی در امر آموزش از دیدگاه حقوق بشر» به بررسی اصول عدالت جنسیتی در اسناد بینالمللی حقوق بشرپرداختهو درادامه،دلایل تبعیض در آموزش بر مبنای جنسیت و راهكارهاييجهتارتقاءورفعآنارائهخواهد شد.
مبحث اول: عدالت جنسیتی در امر آموزش از دیدگاه حقوق اسلام
گفتار اول: جایگاه عدالت جنسیتی در آموزش در آموزههای دینی و فقه اسلامی
به منظور پی بردنبهجايگاهآموزشزناندرمكتباسلاملازماستدريابيمكهآیادر آموزههايديني اسلام،امرآموزشجنسيتپذيراستيااينكهمربوطبهتماميافراد اعماززنومرداست؟ واگرزنان داراياينحقميباشدآياعلمآموزيبراي آنهامحدود بهعلومخاصياستيانه؟ ابتدابرخيازآياتورواياتدرزمينهعلمرابيانميكنيم،سپسسؤالاتمطرح شدهراپاسخداده میشود.
قَالَرسولُاللَّه (ص):«طَلَب الْعِلْمِفَرِيضَه علَىكُلّ مسلِم»:جستوجووتحصيلعلمبرهر مسلمانيواجباست. اينحديثازجملهاحاديثمسلمياستكهشيعهوسنيآنرا ازرسولاكرم(ص) نقلكردهاند.(كليني، 1407ق) دربرخياز كتب حديثي،اينروایترا بهصورت قَالَرسولالله (ص): «طَلَبُ الْعِلْمفَرِيضَه علَىكُل مسلِمٍومسلِمه» نيزنقلكردهاند (مجلسی، 1404ق) که خودميتواندمدركيبرحقآموزشزنانباشد.
امامعلي(ع): «أَيُّهَاالنَّاسُ اعلَمُواأَنَّكَمالَالدِّينِطَلَبُ الْعِلْمِوالْعملُ بِهِأَلَاوإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوجَبُ علَيكُم مِنْطَلَبِالْمال»:ايمردمبدانيدكهكمالدينطلبعلمو عملبهآناست؛ آگاهباشيدكههماناطلبعلمبرشماواجبترازطلبمالاست.
امام حسین (ع):«تَفقهوافيالدّينفإنهمنلميتفقهمِنكمفيالدّينفَهوأعرابي»:دردين آگاهيپيداكنيدهماناكسانيكهدردينتفقهنكننداعرابيهستند.اينحديثدرتأييد آيه 122،سورةتوبهميباشد: «فَلَولَانَفَرَمِنكلفِرْقَهمنهُمطَائفَه ليتَفَقَهوافىِالدِّينِ ولِينذِروا قَومَهُم إِذَارجعواإِلَيهِم لَعلَّهم يحْذَرون»:پسچراازهرگروهیازآنان (مؤمنان)،دستهاىكوچنمىكنندتادردينآگاهىپيداكنند وگروه خودرا-وقتىبهسوىآنانبازگشتند- بيمدهند؛باشدكهآنان [ازكيفرالهى] بترسند؟منظورازتفقهدردين،درکهمهمعارفدينىازاصولوفروعآناست،بهخصوص احكامعملى،كههماكنوندرلسانعلماىدين، كلمهفقه درخصوصاحكامعملياصطلاح شده،بهدليلاينكهمىفرمايد: «وليُنْذِرواقَومَهُم؛ و قومخودراانذاركنند»، ومعلوماست كهانذاربابيانفقهاصطلاحى،يعنىباگفتن،مسائلعملىصورتنمىگيرد،بلكهاحتياجبه بياناصولعقايددارد. (طباطبایی، 1417ق) اعرابي،عاميجاهلبهامردين است.اينافراددربيابانها سكونتدارندوجزبرايحاجاتدنيويبهشهرنميآيند. اين افرادهمانهايي هستندكهخداونددرقرآنفرمودهاست: «الْأَعرابُ أَشَدُّ كُفْراًونِفاقاًوأَجدَرُ أَلايَعلَمُوا حُدودَ ماأَنْزَلَاللَّهُ»:باديهنشينانعرب،دركفرونفاق (ازديگران) سختتر،وبه اينكه حدودآنچهراكهخدابرفرستادهاشنازلكرده،ندانندسزاوارترند.6درمقابل،اعرابيمهاجراستكهوطنشرابراياكتساببصيرتدردينوتعلم فقهو يقينتركميكند. (کاشانی، 1406ق)
رسول خدا (ص):«اُطْلُبواالْعِلْمَ ولَوبِالصِّينِ»: علم, و دانشراتحصيلكنيدولواينكهدرچينباشد.دراينحديث،علاوهبراينكهوجوبطلبعلمبرهمة افراد،بیانميكند،ايننكتهرانيزبيانميكندكهتحصيلعلمازلحاظمكان محدوديتندارد و حتياگرکسبآنمستلزممهاجرتبهدورتريننقاطمانندچين نيزباشدبايدآنرا تحصيل كرد. (مطهری، 1380)اينمطلبهمانمضمون آيه100،سوره نساءميباشد: «ومَنيخرُج مِنبيتهمهاجراًإلياللهورسولهثم يُدركْه الموتفقدوقعأجرُهعليالله»: وهركس[بهقصد] مهاجرتدرراهخداوپيامبراو،از خانهاشبهدرآيد،سپسمرگش دررسد،پاداشاوقطعاًبرخداست. منظورازاينآيه،مهاجرتبهسرزميناسلاماست؛ سرزمينيكهمسلماناندرآنجاميتوانندباكتابخدا وسنترسولخدا(ص) آشناشوند.(طبرسى،1429ق)
همچنین پیامبر اکرم (ص) میفرماید:«مَنْتَعَلَّمَ بَاباًمِنَالْعِلْمِكَانَأَفْضَلَمِنْأنْيُصَلِّيَ أَلْفَ رَكْعَه»: هركسبخشياز علمرابياموزد،ازخواندنهزارركعتنمازافضلاست. (حرّ عاملی، 1409ق)اينحديث،فضيلتعلمآموزيرابرهمةافراد، اعم از زن و مردروشنميكند.
امام سجاد(علیهالسلام):«قَالَلَويَعلَمُ النَّاسُ مَافِيطَلَبِالْعِلْمِلَطَلَبُوهُوَلَوبِسَفْكِ الْمُهَجِوَ خَوضِ اللُّجَج»: اگرمردمنتيجةطلبعلمراميدانستندحتماًبهدنبالآن ميرفتندولواينكه خونشاندراينراهريختهشوديابهخاطرعلم،مجبورباشند اقيانوسهارابپيمايند. (کلینی، 1407ق) اينحديث،فضيلتتحصيلعلمرابر عموممردمذكرميكند.خداوند درآية9سورهزمر،برايانسانعالِم،نسبتبهفرد جاهل،فضيلتوبرتريقائلميشود: «قُـلهليَستوِيالَّذينَيَعلمونوَالَّذينَ لايَعلَمونَ»:: آياكسانيكهميدانندوكسانيكهنميداننديكساناند؟ دراينآيه،علمداشتنونداشتنمطلقآمدهاست و مختص به جنس خاصی نشده؛امامرادازعلمدر آياتقرآن،بهمعنىدانستن دستهايازاصطلاحاتياروابطمادىدرمياناشيا،وبه اصطلاح «علومرسمى» نيست،بلكهمنظورازآنمعرفتوآگاهىخاصىاستكهانسانرابه قنوت،يعنى اطاعتپروردگار،وترسازدادگاهاوواميدبهرحمتخدادعوتمىكند؛ علوم رسمىنيزاگردرخدمتچنينمعرفتىباشدعلماست،واگرمايةغروروغفلتو ظلم وفساددرارضشودوازآن «كيفيتوحالى» حاصلنشود قيلوقالى بيش نيست. (مكارمشيرازي، 1374)
امام صادق(ع): «طَلَبُ الْعِلْمِ،فَرِيضَةٌفِيكُلِّحالٍ»: طلبعلمدرهرحالواجب است.(حرّ عاملى، 1409ق)اينحديثنيزمانندسايراحاديثعلاوهبرشمولآنبرهمةافراد، عدممحدوديتطلبعلمازلحاظزمانرانشانميدهد؛يعني تحصيلعلمدرهرزماني واجباست.
همچنین ایشان میفرمایند:«الْحِكْمَهضَالَّهالْمؤْمِنِفَحَيثُمَاوَجَدَأَحَدُكُمضَالَّتَهُفَلْيَأْخُذْهَا» :حكمت،گمشدة مومناست،هركسدرهرنقطهگمشدهاشرايافتبايدآنرابردارد. (مجلسی، 1404)
مشابهاينمضمون،درنهجالبلاغهنيزآمدهاست:«حضرتعلي(ع): الْحِكْمَهضَالَّه الْمؤْمِنِ فَخُذِالْحِكْمهَولَومِنْأَهلِالنِّفَاق: حكمتگمشدةمومناست،آنرابرگيريد، هرچنداز منافق».(موسوی، 1414ق)
ايندوحديثبهوجوبتعلّمبرهمةافراداعم از زن و مرداشارهميكند،اگرچهمستلزمآنباشدكهازاهل نفاقآموختهشود.
حكمتيعنيکلامومطلبمحكم،منطقيودرست؛يعنيدريافتحقيقت. هرقاعدهوقانونيكهباحقيقتموافقباشدوساختهتخيلاتنباشدحكمت است. (مطهری، 1380) درآية164،سورهآلعمران،خداونديكيازاهدافبعثت پيامبررا تعليمكتابوحكمتبهمؤمنانذكرميكند: «لقدمنَّاللهعليالمومنينإذ بَعَثَفيهم رسولاًمِنأنفسهميَتلُواعليهمآياتهويزكّيهمويُعلّمهمالكتابَ وَالحِكمه» :بهيقينخدابرمؤمنان،منتنهادكهپيامبريازخودشاندرميانآنهابرانگيخت،تاآياتخودرابرايشان بخواندوپاكشانگرداندوكتابوحكمتبهآنانبياموزد.
درتفسيراینآيه،مقصودازحكمت،قرآنوشريعتذكرشدهاست. (رازی، 1408ق) درآيه 5،سورهعلقنيزخداوندميفرمايد: «علَّمالإنسانَمالم يعلم»: (خداوند) آنچهراكهانساننميدانست (بهتدريج) بهاوآموخت. درتفسير اينآيه،آمده استكهمنظورازعلميكهخداوندبهانسانميآموزد،اموردينودنيا بهخلققواونصب دلايلوانزالآياتاست. (کاشانی، 1336ش)
2-1-1.جنسيتپذيريو ياعدمجنسيتپذيريامرآموزش
روایاتوآياتدرزمینهعلم و دانش،فراواناند. نظرمشهورفقهادررابطهباآنها،ايناستكه در اسلامنهفقطعلمبهعنوانحق،ازامتيازاتكسينيست،بلكهتحصيلآنبهعنوان تكليفو وظيفهبرهمهافراد،واجباست. اگرهماختلافنظريهستدرمعناومقصوداين آياتورواياتيامقدارعموموشمولآنهااست. صيغةجمعمذكر درآياتواحاديث،دال برايننيستكهفقطمردانمخاطبهستندبلكهدرلسان عرب،استعمالجمعمذكرميتواندهمزنانوهممردانرادربرگيرد. (نجفی، 1390)برايمثال،در آيه 164،سوره آل عمرانكهتزكيهوتعليم بهصيغةجمعمذكرآمده،آياميتوانگفت تزكيه،مختصمرداناست؟بديهياست كهخير؛پستعليمنيزمختصمرداننيست. (الهامی، 1374)
بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران دررابطهبارواياتيكهوجوبعلمرابيانميكنندميفرمايند:در اينكه مرادازاينروايات،وجوبتماميعلومبرهمهمردمنيست،شكوشبههاي وجودندارد، پسمنظورازآنهاوجوبفيالجملهاست.احتمالداردكهمنظوراز روايات،وجوبعلمبه اصولدينباشد. (موسوی الخمینی، 1391)
درمداركذکر شده،نهتنهاهيچقيدخاصيدررابطهبااختصاصحقآموزشبهزنيا مرد وجودندارد،بلكهتحصيلعلمرابرهمهواجبميداندوبرايآنفضيلتواجر بسياري قائلميشود.
دین اسلامدر14قرنپيش،زنومردرابرايكسبعلمومعرفتبرابرهمنمودواين حقرا بدونهيچگونهفشاروضرورتاجتماعي،نظيراعتصابوجنجال،بهزنانداده است؛ درحالي كه،اروپادرقروناخيرتحتقيامزنانوفشاروتهديدعواملمختلف اقتصاديو سياسي، ناگزيربهاعطاياينحقبهزنانشد. (نوری، 1347)
2-1-2. گسترةعلوميكهزنحقآموزشآنهارادارد
بیشترفقها،دررابطهبامحدودهعلوميكهزنحقاكتسابآنهارادارد برايننظر هستندكهحسنوبلكهوجوبكفايييادگيريوتعليموتعلمتماميعلوم ازاموراتمسلمه استوآياتورواياتوادلّهعقليّهوسيرههاىعمليّه،برحسن تعليموتعلمتمامىآنها دلالتدارد (جزدرمواردىكهبهصورتعلممحضاستو حقيقتىنداردوياملازمبا مفاسدوضررهاىديگرباشد)وبيانالهى«إِنَّمايَخْشَىاللَّهَ مِنْعِبادِهِالْعُلَماءُ»7 وآياتديگردربابعلموهمچنينظاهر روايات «طلبالعِلمفريضهعلىكلّ مسلم» و«اُطلبالعلموَلوبِالصّين»و دیگر روایات ذكرشدهواطلاقاينروايات،دلالتبر شمولاينحكمبرتمامىعلوماست. تربيت شاگردانىهمچونجابربنحيّان،استادوپدر علمشيمىدرمكتبامامصادق (ع)، دليلعملىبراينمدعىاست. ليكنودرعينحال، عاليترينوكاملترين؛ارزشو ثوابوتأكيدخداوندوبزرگاندرجهتفراگيرىعلوم شرعيهومعارفالهيهاستو بههماناندازهكهسعادتوسلامتروحوروانوسعادت آخرتبرسلامتجسمو سعادتدنيابرترىدارد،علومشرعيهومعارفدينيهبرسايرعلومدیگر، تقدموبرترىدارد. البته،اينبياندرموردغوروتخصصدرسايرعلوماست؛امااطلاعو آشنايى درپارهاىازعلوم(مانندحسابوهندسهورياضياتونجوموجغرافياو …) كه درعلومشرعيهواحكامدينيهمؤثراستبسيارنيكووبلكهلازماست،همانگونهكه بسيارى ازبزرگانگذشته،مانندعلّامهوشهيدينوامثالآنان،آشنایىكاملىبا بسيارىازاينعلوم داشتند. (نجقی، 1409ق)اينعلوم (مانندرياضيات، هندسه،طبابت، كشاورزيو بازرگاني) باعثميشودجامعهاسلاميباتمسكبهآيه «ولنيجعلاللهللكافرين علي المؤمنينسبيلاً: خداوندهرگزبر (زيان) مؤمنان،براي كافرانراه (تسلطي) قرارندادهاست.»8عزتواستقلالخودراحفظكندومتكيبهسایرین نباشد.
امامخميني(ره) ميفرمايند: «علوممطلقا،خصوصاعلوماسلامي،اختصاص به قشريدونقشرينداردوبانوانمحترمايران،درطولانقلابثابت كردندكههم دوش مردانميتواننددرفعاليتهاياجتماعيوسياسي،خدمات ارزشمنديبهاسلامنمايندو در تربيتوتعليمدرجامعهپيشتازباشند». (موسوی الخمینی، 1387)
دونكتةاساسيدررابطهباگسترةعلوميكهزنحقآموزشآنهارادارد:
الف) اذنپدرومادر:

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد آموزش و پرورش، زنان و دختران، آموزش زنان، مدارس جدید Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد آموزش و پرورش، دانشگاهها، سطح تحصیلات، قانون اساسی