پایان نامه ارشد رایگان درمورد اخلاقي، ارزيابي، ديدگاه

دانلود پایان نامه ارشد

کرول، اين جنبه نمي‌تواند سببي براي ارزيابي اخلاقي اثر شود، زيرا در اين ديدگاه به شرطي جنبه‌ي اخلاقي سببي براي شايستگي ارزيابي اخلاقي مي‌شود که از نظرگاه مخاطب اخلاقاً حساس پوشيده نماند. به نظر مي‌رسد اگر اين مخاطب اخلاقاً حساس عموم مردم اخلاقي جامعه باشند، اين امر پوشيده خواهد ماند و از اين رو سببيتي براي ارزيابي اخلاقي فيلم نخواهد داشت. اما اگر اين جنبه را پوشيده ندانيم و فرض کنيم که مخاطب آن را مي‌فهمد، از آن‌جايي که اين جنبه باعث جلب مخاطب اخلاقاً حساس به روايت مي‌شود و سبب آن مي‌شود که مخاطب پاسخ درخوري به اثر دهد، مي‌توان گفت اين جنبه سببيت براي ارزيابي اخلاقي فيلم دارد. از منظر گات با اين مشکل روبرو نيستيم و همين‌که اين جنبه‌ي اثر پاسخي اخلاقي توصيه مي‌کند، قابليت ارزيابي اخلاقي براي فيلم بيان‌گر اين جنبه نيز ثابت مي‌شود. اما مسأله‌ي مهم در باره‌ي اين جنبه مربوط به ديدگاه کي‌يران است، زيرا به نظر مي‌رسد نمي‌توان نوع بيان در باره‌ي آزادي اراده را به باورپذيري روايت ارتباط داد. اگر بخواهيم اين جنبه از فيلم را به صورت يک گزاره بنويسيم، به اين صورت مي‌شود که “آزادي اراده براي انسان ضرورت دارد و در صورت تخريب آن، انسان از انسان بودن خارج مي‌شود”. ممکن است گفته شود که اين گزاره (جنبه) در باورپذيري شخصيت الکس و موقعيت پيش آمده براي او قبل و بعد از انزجار درماني، نقش داشته باشد، اما به نظر مي‌رسد چنين نباشد. زيرا درک و فهم شخصيت الکس و موقعيت پيش آمده براي او قبل و بعد از انزجار درماني، به واسطه‌ي توجه به خود پروسه‌ي انزجاردرماني در روايت، صورت مي‌پذيرد و اگر مخاطب بداند که “آزادي اراده براي انسان ضرورت دارد و در صورت تخريب آن، انسان از انسان بودن خارج مي‌شود”، يا اين امر را نداند يا از اثر متوجه آن نشود، هيچ مشکلي براي او در باورپذيري اثر پيش نخواهد آمد. مگر اين‌که نقش اندک اين گزاره (جنبه) را عامل فهم براي بخشي از باورپذيري شخصيت الکس و موقعيت پيش آمده براي او قبل و بعد از انزجار درماني بدانيم که چنين چيزي ضرورت ندارد و توجه به روايت نقش آن را از بين مي‌برد. پس مي‌توان جنبه‌ي سوم اخلاقي فيلم (آزادي اراده) را اين ‌گونه جمع‌بندي کرد که اين مؤلفه:
1ـ يک ويژگي اخلاقي به شمار مي‌رود.
2ـ اين ويژگي در زمره‌ي حسن اخلاقي جاي مي‌گيرد.
3ـ تنها در ديدگاه “اصالت اخلاق”، اين ويژگي باعث قابليت ارزيابي اخلاقي براي اثر مي‌شود.
2ـ2ـ1ـ4ـ رفتار حکومت
جنبه‌ي ديگري که در فيلم حايز اهميت به نظر مي‌رسد، ديدگاه فيلم نسبت به رفتار حکومت در قبال الکس و جامعه است. اين جنبه از سوي برخي از منتقدان و خود کوبريک اشاره شده است.509 در فيلم شاهد آن هستيم که الکس پس از محکوم شدن و رفتن به زندان، خود براي انجام پروسه‌ي درمان داوطلب مي‌شود. در همين بخش داستان متوجه مي‌شويم که برخي از افراد دولتي همچون وزير کشور در اين امر نقش دارند و براي جلب محبوبيت سياسي اين روش که هنوز کارآمدي آن ثابت نشده را روي الکس امتحان مي‌کنند. همچنين پس از آن‌که الکس طي پروسه به يک ماشين کوکي تبديل مي‌شود و اين امر سبب حمله‌ي مطبوعات و رسانه‌ها به دولت مي‌گردد، وزير کشور بار ديگر براي رسيدن به اهداف سياسي و جلب رضايت عمومي مردم، پروسه‌ي وارونه‌اي را براي الکس مهيا مي‌سازد و از او با عنوان پيشنهاد کار و پول، براي مقاصد خود استفاده مي‌کند. در اين امر افراد ديگري نيز دخيل هستند. از سوي ديگر وضعيتي که از جامعه‌ي آينده تصوير مي‌شود، نشان‌گر بي‌کفايتي حکومت وقت در اداره‌ي بزه و مردم جامعه است. با آن‌که به نظر مي‌رسد اين جنبه از فيلم بيشتر بايد در زمينه‌اي سياسي بررسي شود، اما نقد حکومتي که برخورد نادرستي با مردم دارد، مي‌تواند جنبه‌ي اخلاقي نيز بيابد؛ به ويژه بخشي که به انتقاد از شيوه‌ي حکومت در برخورد با مسأله‌ي الکس دارد. روشن است که اگر اين جنبه به عنوان جنبه‌ي اخلاقي به شمار آيد، ذيل حسن اخلاقي قرار مي‌گيرد (پرسش نخست).
اين جنبه از فيلم نقش مهمي در رخدادهاي محوري دارد که در روايت براي الکس رخ مي‌دهد و جهت جريان داستان را تغيير مي‌دهد. بر اين اساس، روشن است که در ديدگاه کرول که مبتني بر پاسخ درخور و نقش داشتن در جذب مخاطب به سوي اثر است و ديدگاه گات که مبتني بر پاسخ درخور است و داشتن ديدگاهي که اخلاقي باشد، اين اثر مي‌تواند مورد ارزيابي اخلاقي قرار گيرد. همچنين فهم و درک شخصيت الکس و موقعيت‌هايي که براي او در زندان (پيش از درمان)‌ و در جامعه (پس از درمان) پيش مي‌آيد، منوط به درک شيوه‌ي رفتار حکومت است. از اين‌رو در ديدگاه کي‌يران نيز اين جنبه سبب مي‌شود اين فيلم را بتوان مورد ارزيابي اخلاقي قرار داد. از اين‌رو جنبه‌ي چهارم اخلاقي فيلم (رفتار حکومت) را مي‌توان اين ‌گونه جمع‌بندي کرد که اين مؤلفه:
1ـ يک ويژگي اخلاقي به شمار مي‌رود.
2ـ اين ويژگي در زمره‌ي حسن اخلاقي جاي مي‌گيرد.
3ـ در هر سه ديدگاه ميانه‌رو، اين ويژگي باعث قابليت ارزيابي اخلاقي براي اثر مي‌شود.

2ـ2ـ1ـ5ـ رفتار کليسا
يکي ديگر از جنبه‌هاي اين فيلم، رفتار کليسا است که در قالب رفتار کشيش در مواجهه با الکس بيان مي‌شود. برخي از مراکز سينمايي کاتوليک اين فيلم را به کلي محکوم کرده‌اند،510 با آن‌که بيشتر به نظر مي‌رسد دليل اين محکوميت، خشونت و اروتيسم در فيلم باشد، اما اين جنبه از فيلم نيز احتمالاً در اين ارزيابي موثر بوده است. به جز اين مورد، برخي صريحاً نسبت به همين مسأله انتقاد کرده‌اند و فيلم را بيان‌گر انتقاد به کشيشان سياسي خوانده‌اند.511 از سوي ديگر نيز برخي مشکلي در تصوير ارايه شده از کليسا و کشيش نديده‌اند. کوبريک اين انتقاد را مسخره مي‌داند و علاوه بر اين‌که نوشته‌ي فيتز جرالد512 در “کاتوليک نيوز”513 را نمونه‌اي براي ديدگاه مثبت کشيشان نسبت به اين فيلم نقل مي‌کند، بلکه کشيش فيلم را صداي اخلاقي فيلم مي‌داند.514
فيلم در اين باره موضع روشني دارد. درست است که کشيش در زندان و در پروسه‌ي انتخاب الکس نقش دارد، اما به اين معنا نيست که يک کشيش سياسي به معناي فاسد آن باشد، دست‌کم فيلم در اين باره اطلاعاتي نمي‌دهد و رويکرد مثبت به کشيش بيشتر با فيلم همخواني دارد. زيرا کشيش در برخورد با زندانيان و الکس به دنبال هدايت آن‌ها است و سعي مي‌کند در هر مشکلي که مي‌تواند به آن‌ها کمک کند و چنين پيشنهادي به الکس هم مي‌دهد. همچنين زماني که پروسه‌ي درمان الکس تمام مي‌شود نيز وقتي با فجايع اين درمان روبرو مي‌شود، به صورت علني در مقابل وزير مي‌ايستد و انتقاد مي‌کند. از اين‌رو اين ديدگاه را مي‌توان منصفانه دانست و فيلم از اين جهت داراي حسن اخلاقي است (پرسش نخست).
اين جنبه از فيلم نقش مهمي در رخدادهاي محوري ندارد، اما از اين جهت که در جذب مخاطب و پاسخ درخور به اثر نقش دارد، مي‌توان طبق ديدگاه اخلاق‌گرايي ميانه‌رو و اصالت اخلاق، اين فيلم را مورد ارزيابي اخلاقي قرار داد. اما اين جنبه را نمي‌توان داراي جايگاه و نقش در باورپذيري روايت دانست، زيرا فرض بگيريد اصلاً به کلي شخصيت کشيش را حذف کنيم. ممکن است بخشي از داستان دچار مشکلي شود، اما باورپذيري روايت هيچ مشکلي پيدا نخواهد کرد. وقتي بتوان اين جنبه را از فيلم حذف کرد، روشن است که در ديدگاه کي‌يران نمي‌توان اين جنبه را سببي براي ارزيابي اخلاقي فيلم در نظر گرفت. از اين‌رو جنبه‌ي چهارم اخلاقي فيلم (رفتار کليسا) را مي‌توان اين ‌گونه جمع‌بندي کرد که اين مؤلفه:
1ـ يک ويژگي اخلاقي به شمار مي‌رود.
2ـ اين ويژگي در زمره‌ي حسن اخلاقي جاي مي‌گيرد.
3ـ به جز کي‌يران، در دو ديدگاه ديگر اين ويژگي باعث قابليت ارزيابي اخلاقي براي اثر مي‌شود.

2ـ2ـ1ـ6ـ تبهکاري
آخرين جنبه از فيلم مربوط به جذاب نشان دادن تبهکاري است. “پرتقال کوکي” روايتي از شخصيت‌هايي است که تبهکار و بزه‌کار به شمار مي‌روند. آن‌چه براي ما در اين بخش اهيمت دارد نوع نگرش فيلم به اين مسأله است. اين جنبه در فيلم ارتباط نزديکي با همين جنبه در “گريز” دارد و همان دو امر اين‌جا نيز جاري است. نخست اين‌که شخصيت تبهکاران به صورتي جذاب مطرح مي‌شود که در جنبه‌ي خشونت اين فيلم تبيين شد. دوم اين‌که سرانجام الکس به عنوان تبهکار اصلي در فيلم با آن‌که با فراز و نشيب‌هايي همراه است، اما در نهايت به خوبي و خوشي براي او تمام مي‌شود. دوباره به حالت اول برمي‌گردد و در انتهاي فيلم هنگام تصورات فاسد خود مي‌گويد که به طور کامل درمان شده است. شغل و جايگاه مناسب پيدا مي‌کند که از سوي وزير به او پيشنهاد مي‌شود. خانواده‌ي او که در مدت زندان و پس از درمان از او دوري مي‌کردند، دوباره به سوي او مي‌آيند و همه‌ي شرايط در بهترين حالت خود قرار مي‌گيرد. مشابه اين شيوه‌ي روايت در “گريز” هم بود. بر همين اساس، اين جنبه در فيلم ذيل قبح اخلاقي قرار مي‌گيرد (پرسش نخست).
براي پاسخ به پرسش دوم بايد به همان تبييني بازگرديم که در “گريز” عنوان شد، طبق آن تبيين اين جنبه بر اساس هر سه ديدگاه ميانه‌رو، سبب شايستگي فيلم براي ارزيابي اخلاقي مي‌شود. از اين‌رو در جمع‌بندي نهايي مي‌توان گفت که جنبه‌ي آخر اخلاقي فيلم (تبهکاري):
1ـ يک ويژگي اخلاقي به شمار مي‌رود.
2ـ ذيل قبح اخلاقي جاي مي‌گيرد.
3ـ طبق هر سه منظر ميانه‌رو، اين ويژگي باعث قابليت ارزيابي اخلاقي براي اثر مي‌شود.
در مجموع اين شش جنبه با تبييني که ارايه شد، نشان مي‌دهند اين اثر، مورد مطالعاتي مناسبي براي ارزيابي اخلاقي از منظر ديدگاه‌هاي ميانه‌رو است. همچنين از آن‌جايي که به دنبال بررسي نسبت قبح اخلاقي با ارزش زيباشناختي فيلم هستيم، قبح مشهود در چهار مؤلفه بيان‌گر مناسب بودن اين فيلم براي تطبيق مباني نظري است.

2ـ2ـ2ـ تحليل بر اساس ديدگاه‌هاي ميانه‌رو
در بخش قبلي شش جنبه‌ي اخلاقي “پرتقال کوکي” تبيين شد. از اين شش جنبه، سه جنبه‌ي خشونت، اروتيسم و تبهکاري ذيل قبح اخلاقي قرار مي‌گيرد و به صورتي که بيان شد از هر سه منظر ميانه‌رو سبب شايستگي ارزيابي اخلاقي به شمار مي‌روند. اين فيلم برخلاف “گريز” فقط داراي قبح اخلاقي نيست و سه جنبه‌ي رفتار حکومت، آزادي اراده و رفتار کليسا در فيلم ذيل حسن اخلاقي قرار مي‌گيرد. در اين ميان تنها جنبه‌ي رفتار حکومت است که از هر سه منظر ميانه‌رو سببيت براي ارزيابي اخلاقي دارد. جنبه‌ي رفتار کليسا، تنها از منظر اخلاق‌گرايي ميانه‌رو و اصالت اخلاق سببيت براي ارزيابي اخلاقي دارد و جنبه‌ي آزادي اراده تنها از منظر اصالت اخلاق سببيت براي ارزيابي اخلاقي دارد و در ديدگاه کي‌يران اين دو جنبه نمي‌تواند شايستگي “پرتقال کوکي” براي ارزيابي اخلاقي را ثابت کند. با اين تفصيل مشخص است که اين فيلم نسبت به “گريز” با پيچيدگي بيشتري روبرو است، زيرا فيلم هم داراي حسن اخلاقي است و هم قبح اخلاقي دارد و يک جنبه از ديدگاه کرول و دو جنبه از ديدگاه کي‌يران سببيت ندارند.
از منظر “اخلاق‌گرايي ميانه‌رو”، در واقع با سه گونه پاسخ همراه هستيم. نوع اول، پاسخي است که نسبت به جنبه‌ي “آزادي اراده” بايد در نظر گرفت. همان‌طوري که پيش‌تر تبيين شد، اين جنبه ممکن است از ديد مخاطب اخلاقاً حساس پوشيده بماند و به اين صورت مورد ارزيابي اخلاقي قرار نمي‌گيرد. نوع دوم، پاسخ به جنبه‌هاي “خشونت”، “اروتيسم” و “تبهکاري” است که به دليل عيب اخلاقي آن‌ها، مخاطب نمي‌تواند پاسخ درخوري به اثر دهد و فيلم در طرح هنري‌اش با شکست روبرو مي‌شود. نوع سوم، پاسخ به جنبه‌هاي “رفتار حکومت” و “رفتار کليسا” است به دليل حسن اخلاقي آن‌ها، مخاطب پاسخ درخور به اثر مي‌دهد و باعث افزايش حسن زيباشناختي اثر مي‌شوند.
بر اساس ديدگاه اخلاق‌گرايي ميانه‌رو، فيلم “پرتقال کوکي” تا آن‌جا که داراي جنبه‌هاي “خشونت”، “اروتيسم” و “تبهکاري” است، داراي نقص زيباشناختي و شکست در طرح هنري است، زيرا مخاطب نمي‌تواند پاسخ درخوري به اين جنبه‌ها دهد. همچنين فيلم تا آن‌جا که داراي جنبه‌هاي “رفتار حکومت” و “رفتار کليسا” است، داراي حسن

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره دینامیکی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره دینامیکی