پایان نامه ارشد رایگان درمورد رحمت الهی، بهره مندی، سیر و سلوک، صدرالمتألهین

دانلود پایان نامه ارشد

منزلگاهی از منازل هواهاي نفسانی، عذرراه می طلبند تا آن جا که تنها عدّه اي اندك، رحمت رحیمیه ی خداوندی را شامل حال خود می کنند.﴿وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ ﴾465
بنابراین پرداختن وهمّت‌گمارى نفس و به كارگيرى قواى خويش در اين كارهاى مختلف دنيوى و مصروف داشتن آن ها در اين لذائذ ناقص، موجب صرف‌نظر كردن از عالم قدس و محل رحمت و كرامت و منبع افاضه‌ى خيرات مى‌گردد و سبب چسبندگى او به عالم پائين و چشمه‌سار وحشت و جدائى و آفت ها می گردد.466 امّا هر چه نفس ناطقهی انسان در مقام عمل، ملكه ی مبدأ اعمال خوب در او زيادتر گردد، درجات او در عالم مثال و لذات حاصل از اين ملكات، بيشتر و تنزّه نفس و روح، از وابستگی به عالم دنيا و مشتهيات نفسانى که موجب جذب نفس به سوى طبيعت است، تمام تر خواهد بود و در رحمت حق غوطه‌ ور می شوند و هر چه ملكات عالى بيش تر و راسخ‌تر باشد، تمكّن نفس در رحمت رحمانيه و رحيميه تمام‌تر خواهد بود و نفوس كامل در عالم دنيا، درجات جنان را مشاهده نموده و از طريق اتصال تام و از جانب فعليّت و شدّت اين فعليات، اطوار برزخيه كه بعث و اعاده و اتمام دايره ی وجود به حسب نزول و صعود به آن، قائم است را مشاهده نموده و به سرّ كلام الهى «لتركبنّ طبقا عن طبق» واقف مى‌گردند.467
با توجه به آن چه تا کنون بیان گردید، همه ارزش و اعتبار و كرامت و شرف انسان به آن است كه افق طلوع رحمت خاص و فضل و احسان حضرت حق شود و در غير اين صورت، طلوع رحمت عام كه در چهارچوب امور ظاهرى و مادى است و سبب طلوعش فقط و فقط، جنبه ظاهرى و عنصرى و بدنى و جسمى است و جز رشد مرحله حيوانى، ميوه ديگرى ندارد؛ مايه اعتبار و ارزش و قدر و قيمت انسان و زمينه قرب و منزلت او نیست.
 پس اگر انسان براى به دست آوردن فضل و رحمت خاص حق که به وسیله ی جلوه های آن و تدبّر و تفکّر در مورد آنها یعنی عالم آفرینش، دین اسلام و عمل به دستورات آن از طریق پیام آوران و کتاب آسمانی اش و دیگر مجراهای نزول رحمت حق بکوشد و به تلاش برخيزد، رحمت الهی را شامل حال خود کرده و نزدیک شدن به رحمت خاص الهی و امیدوار بودن به آن، انسان را در مسیر زندگی به پیش می برد و او را به خداوند نزدیک می کند وهم چنین انسان را به درجه اى می رساند كه در آخرت، لياقت همنشينى با پيامبران و صديقين و  شهداء و صالحان را پيدا كرده است468 و گوى سعادت و خوشبختى دنيا و آخرت را از ميدان حيات، برده و به کمال نهایی اش می رسد و تکامل خود را مشاهده می کند که همان بازگشت به سوی خداوند و فنای در ذات اوست.
انسان هم از خود خدا می‌آموزد469 و خدا نخستین معلم بشر است و او است که آیات آفاق و آیات انفسی را گسترده تا همه‌جا او را بیابیم؛ بنابراین در این جا به تبیین جلوه های رحمت الهی و تأثیر شناخت آن ها بر تکامل انسان، پرداخته می شود.
5-3-1-1. آفرینش
آفرینش، مرهون رحمت حق است؛ بنابراین یکی از مسائل مهم حیات آدمی است. هرچیزی که بهره ای از وجود دارد، رحمت است به این دلیل که «الوجود کله رحمه» و در تأیید آن، خداوند متعال فرموده است: «رحتم همه چیز را فرا گرفته است»؛470 پس هستى به نام خداوند رحمان‏ و رحيم به ظهورمى‏رسد.471 سراسر گيتى مشمول رحمانيت حق است وآن چه در عالم هستى وجود دارد، رحمت حق است.472
صدرالمتألهین در این باره می نویسد:
أن إدارة الأفلاك و تسيير الكواكب و جريان العالم على ما هو به إنما الغرض به أن يكون العالم كله خيرا و سعادة و أن أصل الإبداع و الإيجاد جود الباري و رحمته‏ و إيصال كل شي‏ء إلى كماله و منتهاه و تحريكه إلى غايته و مناه و إبلاغ السافل إلى العالي و تصوير كل مادة بصورتها اللائقة بها و تصيرها أفضل ما يتصور في حقها.473
غرض از چرخش افلاک و ستارگان و گردش جهان هستی به آن صورت (شکل) که اکنون وجو دارد، آن است که تمام جهان، خیر و سعادت است و اصل ایجاد، بخشش و رحمتی از جانب خداوند باری تعالی بوده است که هر شیء به سوی کمال و منتهای غایت خود از پایین ترین سطح به بالاترین سطح برسد و هر ماده با شایسته ترین صورت خود، به تصویر کشیده شود و به بالاترین و برترین تصویری که در حق آن می توان کرد، برسد.
خداوند حكيم، نظام آفرينش را با اتقان و زيبايي كامل آفريده و همان طور كه به نظام تكوین، عنايت فرموده است به نظام تشريع و تربيت آدميان نيز عنايت ويژه اي دارد. به عبارت ديگر مي توان گفت: نظام تكوين، مقدّمه اي است براي نظام تشريع و شريعت و رشد و تربيت انسان ها و براي اين كه انسان ها به هدف و غرض حكيمانه اي كه از آفرينش ايشان منظور بوده است، برسند.
انسان باید به تأمّل و تفکّر در آفرینش که پهنای آن، زمین و آسمان و … را در برگرفته است و جلوه ایی از رحمت او است و حق در آن ها تجلّی کرده است، بپردازد. اگر انسان به زمين که محل استقرار بدن است و پديده هاي موجود در آن يعني به كوه ها، ‌درياها و معدن تأمّل کند و بنگرد كه چگونه خداوند اطراف زمين را به وسيله ي كوه ها برافراشته و آب ها را در زیر آن قرار داده و نظر کندو در كوه ها و شگفتي هاي آن كه نخست از خاك پديد آمدند و سپس به معادن جواهر ارزشمندي تبديل شده اند. هم چنين اگر تأمّل كند به اصناف حيوانات كه چگونه به دنيا مي آيند و زاد و ولد مي كنند،‌ غذا مي خورند و رشد مي كنند و بنگرد به حيواناتي مانند زنبورعسل و عنكبوت كه چگونه خانه مي سازند و غذا ذخيره مي كنند؛ از جمله امور ديگر در زمين كه بيان گر رحمت الهی است، مانند تأمّل در چشمه سارها و درياها و رودخانه هاي بزرگ كه خداوند متعال فرموده است:
﴿وَالارضَ مَدَدنَاهَا ﴾474.
هم چنین زمين، بستري است تا انسان بر آن آرام بگیرد و بخوابد ونيز آن را گسترانيد تا بر آن راه برود و خداوند فرموده است:
﴿جَعَلَ لَكُمْ الْاَرْضَ فَراشاً﴾475 ،﴿واللهَ جَعَلَ لَکُمُ الارضَ بَساطاً لِتَسْكونوا مِنْها سَبْعاً فَجاجاً﴾476
هم چنین تأمّل در آفرینش آسمان، انسان را به تکامل می رساند؛ چون جلوه های رحمت او آسمان را نیز در برگرفته است. اگر انسان در آسمان و به حركات افلاك و كواكب تأمّل كند و به طلوع و غروب شان بنگرد و به فلکيات و حركات منظّم آن ها كه مصالح و منافع موجودات مادون را تأمين مي كند كه يكي از اين مصالح، تابان نشدن همه فلكيّات است و هم چنين در كثرت ستارگان و چگونگي شكل هاي آن ها و اين كه آسمان را به ستارگان زينت بخشيده است و حق تعالي در اين مورد مي فرمايد :
﴿و زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِمَصابيحِ ﴾477، ﴿و جَعَلَ القَمَرَ فيهنَّ نوراً ﴾478، ﴿وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً ﴾479.
تأمّل و تفکّر در سراسرآفرینش، انسان را به شناخت خداوند نزدیک می کند و به صفت رحمانیت او پی می برد و موجب می گردد که همه ي كارهاي خود را براساس رضاي او انجام دهد و در اسماء و صفات به او شبیه می گردد و لايق و شايستهی رحمت خاصهی حق می شود و از آن طریق به سوی او گام بر می دارد و مسیر کمال و ترقّی را طی می کند و در او فانی می شود و چیزی جز ذات حق مشاهده نمی کند.
در واقع ازآن چه که بیان گردید می توان به این نتیجه رسید که هدف از به وجود آمدن کائنات و نتیجه وجود ممکنات، جز شناخت حق تعالی و معرفت به او نیست که عقل و نقل بر این معنی گواه اند480 و تا انسان ها حق تعالی و صفات او را بشناسند و اگر حق تعالی را نشناسند و معرفت به او نداشته باشد، عشق و محبّت و الطاف او را هم نمی شناسد و سلوک به سوی او هم ناممکن است481 و اگر به شناخت حق نایل شد، حرکت او به سوی حق تعالی تند تر و بهره مندی او از دیدار محبوب شدیدتر خواهد بود.482 بنابراین پس از آن که انسان، معبود خویش را شناخت و پی برد که هر جمال و کمالی از او ناشی می گردد و او منبع بی پایان همه ی کمالات است و هر چه جمال و کمال در غیر او مشاهده می شود، نیز از او است و آن هم، رشحه و بارقه ای از کمال اوست، متوجّه می گردد که محبّت اصیل و راستین، تنها شایسته ی او است و غیر او نیز، تنها به این جهت که سایه های وجود او هستند، سزاوار محبّت اند. وقتی چنین محبّتی در دل انسان جای گرفت، روشن است که او دیگر برای غیر معبود، کاری نخواهد کرد؛ چرا که همّ و غم دلداده ای واقعی، کسب رضایت معبود است. پس بر اساس این، عاشق خدا می شود و همه چیز را در خدا می ببیند و محو در خدا می شود و به مقام فنای فی الله می رسد که این کمال انسان است.483
5-3-1-2. دین اسلام
آيين مقدس اسلام، دينى كامل و نعمتى تمام است كه از آن به عنوان جهان تشريع نيز ياد مى‌كنند. انسان براى بقاى ظاهر خود بايد از سفره ی نعمت مادّى حق، سهمش را از طريق مشروع، مصرف كند و براى بقا و برای رشد و كمال باطن خويش بايد عملاً به مقررات الهى گردن نهد. انسان باید براى تأمين خير دنيا و آخرت خود، دستى در سفرهی تكوين و دستى در سفرهی تشريع داشته باشد تا با كمك گرفتن از نعمت ظاهرى و نعمت معنوى به كمال لايق مربوط به خود برسد. انسان بايد بداند كه پروردگار بزرگ و مهربان، از باب احسان و لطف و رأفت و رحمت، عنايت ويژه‌اى به او نموده و احكام و مقررات و معارفى را به زبان قرآن و زبان پيامبراکرم(صلى الله عليه و آله و سلم) و زبان امامان معصوم (عليهم السّلام) براي او بيان فرموده است، تا او را از فرومايگى حيوانى تعالى بخشد و وى را از تاريكى جهل و غفلت و نسيان به نور ايمان و معرفت و محبّت و قرب خويش، هدايت نمايد و در پناه ولايت خود، او را در تمام مراحل حيات دنيا و آخرت با كامل‌ترين برنامهی زندگى به عالى‌ترين درجات سعادت مادى و معنوى برساند.484
بنابراین خداوند به اقتضاى رحمت و رأفتش انسان را به راه مستقيم هدايت مى‌كند و پيامبران و امامان معصوم را در خيمهی حيات بشر، چون مشعل‌هاى نور مى‌فرستد و قرآن را به عنوان قانون سعادت نازل مى‌كند و اين، انسان است كه بايد با اختيار و اراده ی خود راه سعادت را با بندگى و طاعت و خدمت به خلق طی کند و از آن طريق، خود را لايق و شايستهی رحمت خاصهی حق كند و زمينهی آمرزش و ورود در بهشت را نسبت به خود فراهم آورد و از ناسپاسى در برابر دين بپرهيزد كه ناسپاسى در برابر دين، بلايى عظيم و مصيبتى سنگين است كه هر كس دچار آن شود، از رحمت ويژهی حق و آمرزش حضرت محبوب و ورود در بهشت محروم مى‌گردد. خداوند با ارائهی دين كامل، راه رسيدن به خوشبختى را براى انسان ترسيم كرد ولى انسان‌ها در برابر اين راه به دو گروه تقسيم شدند، گروهى عقل و انصاف به خرج داده اند و راه خدا را انتخاب كردند و گروهى بر اثر كبر و لج‌بازى وعناد جاهلانه به ناسپاسى نسبت به اين نعمت عظيم برخاستند و به دست خود، مايه ی بدبختى و تيره‌روزى را براى خود فراهم آوردند؛485چنان چه خداوند می فرماید:
﴿ إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا ﴾486
حضرت حق، اوامر و نواهى را كه بر اساس سعادت دنيا و آخرت انسان، نظام داده شده به وسيله ی كتاب‌هاى آسمانى؛ چون «صحف» ابراهيم (عليه السّلام) و « زبور» داود (عليه السّلام) و «تورات» موسى (عليه السّلام) و «انجيل» عيسى (عليه السّلام) فرستاد و همه ی آنها را در قرآن مجيد بر پايه ی نياز انسان تا قيامت كامل كرد. از این رو شيرازه ی دين در همهی دوره‌ها بر اساس توحيد و معاد و حقايق اعتقادي پايه‌گذارى شده است و تنها كيفيت برنامه‌ها وعبادت‌ها در هر عصرى متناسب با مردم همان روزگار بوده و روز به روز تطور تكاملى داشته است تا به صورت قرآن و روايات پيامبراکرم(صلى الله عليه و آله و سلم) و اهل بيت (عليهم السّلام) كه تا روز قيامت، پاسخگوى نيازهاى مادى و معنوى انسان است جلوه كرده و رخ نموده است.487
بنابراین شرط بهره‌مندى از اين رحمت ويژه، آن است كه انسان به اختيار و اراده ی خود دين خدا را انتخاب نمايد و به آن ایمان داسته باشد و با عمل صالح، همهی امور زندگى‌اش را با آن هماهنگ سازد تا در مسیر بهره مندی از آن، مراتب عقل عملی یعنی تجلیه، تخلیه، تحلیه را طی کندو به فنای فی الله برسد که نهایت عقل عملی و مرتبه ی نهایی سیر و سلوک به جانب

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد رحمت الهی، صدرالمتألهین، انسان کامل، قرآن کریم Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درمورد رحمت الهی، صدرالمتألهین، قرآن کریم، نظام احسن