پایان نامه ارشد رایگان درباره کتابهای درسی، کتاب درسی، پردازش اطلاعات، ادراک دیداری

دانلود پایان نامه ارشد

برای دانشآموزان توضیح داد، حتی دانشآموزانی که حتی یک بار هم آتشفشان را ندیدهاند.
چهار نظریه پردازش اطلاعات76، رمزگردانی دوگانه، ادراک دیداری77 و چند رسانهای78 از وجود تصویر در متن کتابهای درسی پشتیبانی میکنند. «نظزیه پردازش اطلاعات توسط اتکینسون و شیفرین79 (1968) ارایه شده است. پردازش اطلاعات فرایندی است که طی آن اطلاعات دریافت و از حافظه کوتاه مدت به بلند مدت منتقل میشوند» (سیف، 1383، ص306). نظریه رمزگردانی دوگانه را پایویو80 در سال 1990 مطرح ساخت. برطبق این نطریه دو سیتم شناختی متمایز ولی مرتبط در زمینه پردازش و ذخیرهسازی اطلاعات تصویری و کلامی وجود دارد.
نظریه ادراک دیداری بیان میکند یادگیرندگان معنی را از آنچه که میبینند بر اساس تفسیر شخصی خودشان استنتاج میکنند (باری و رونیان81، 1995). در نهایت در نظریه چندرسانهای مایر82 (2003) بیان میکند که تصویرها و واژهها به همراه یکدیگر به یادگیرنده در انتخاب،سازماندهی و ترکیب اطلاعات کمک میکند.
لوی و لیتنز83 (1982) پژوهشی را در زمینه بررسی نقش تصویرها بر یادگیری دانشجویان برنامه ریزی اجرا نمودند. دراین پژوهش دادههای 155 مطالعه دیگر مورد فراتحلیل84 قرار گرفت. در این مطالعه دانشجویان با کتابهای حاوی تصاویر و بدون تصویر آموزش دیده بودند. نتایج این فراتحلیل نشان داد استفاده از تصاویر برای شرح دقیق متن درس میتواند به یادگیرنده در درک و یادآوری مطالب کمک کند.
تصویرهای آموزشی نقش مهمی را در انتقال پیام در کتاب درسی بازی میکنند. برخی معتقدند که تصویرهای آموزشی باید به طبیعت وفادار باشند و مانند آینه عمل کنند.بر مبنای نظریه ادراک دیداری، واقعگرایی در تصویرهای آموزشی به مفهوم رونوشتبرداری از از شکل واقعی اشیا و افراد در طبیعت نیست. طراحان کتابهای درسی باید به جای دقت در درجه واقعگرایی تصویررها، بر روی دریافت عمق و تاثیرهای روانشناختی آنها بر مخاطبان متمرکز شوند. (توبیاس85، 2005).

جدول 1-2. بنیانهای نظری بهرهگیری از تصویر در کتاب درسی
نظریه
فرضیهها
شواهد
پردازش اطلاعات
یادگیر زمانی اتفاق میافتد که اطلاعات دریافتی از تمام مراحل (حافظه حسی و کوتاه مدت) را طی کند و وارد حافظه بلندمدت شود.
یادآوری به دو صورت بازشناسی و بازخوانی انجام میگیرد. بازشناسی یعنی این که تشخیص دهیم که موردی یا مطلبی را میشناسیم یا خیر؟ و بازخوانی به این معنی است که مطلب مورد نظر را کاملأ از حافظه فراخوانیم.
بهرهگیری از تصویر به یادسپاری اطلاعات و همچنین فراخوانی آنها از حافظه بلند مدت کمک میکند. یک تصویر میتواند سرنخهای دیداری لازم را در اختیار مخاطب قرار دهد.
شواهد مختلفی در مورد شباهت فرایند پردازس اطلاعات در انسان با فرایند پردازش اطلاعات در رایانه ارایه شده است. برخی روانشناسان (از جمله میلر، گالانتر و پربیرام، 1960) رفتارهای شناختی از جمله حل مساله را بیشتر به کار رایانه شبیه دانسته اند.
رمزگردانی دوگانه
دو نوع بازنمایی مختلف در حافظه برای اطلاعات کلامی و تصویری وجود دارد. ارتباطهای بین ایشان، راه دوگانهای را برای بازیابی اطلاعات فراهم میکند.
بازیابیهای دیداری به صوزرت همزمان سازماندهی و هم پردازش میشوند، این در حالی است که بازیابی کلامی در حافظه به صورت سلسله مراتبی سازماندهی و جزبهجز پردازش میشوند
پژوهش علم عصبشناسی شواهدی را جهت اثبات وجود بازنماییهای حافظه دیداری فراهم کرده است.
پژوهش در زمینه نظریه رمزگردانی دوگانه شواهدی در زمینه فرضیه دوم، که بازنمایهای دیداری به طور مؤثرتری نسبت به بازنماییهای کلامی صورت میگیرد وجود ندارد.
ادراک دیداری
به دلیل خصیصههای فضایی-دیداری، نگارههای گرافیکی و عکسها و نقاشیها به طور کارآمدی جستجو و محاسبه میشوند.
نگارههای گرافیکی که با استفاده از اصول سازماندهی ادراکی گشتالت طراحی شدهاند، از متنها در روابط، گرایشها و الگوهای داده مؤثرتر هستند.
چند رسانهایها
دانشجویان از ترکیب واژهها، گرافیکها و تصویرها نسبت به واژهها بهتنهایی بهتر یاد میگیرند.
دانشجویان زمانی بهتر یادگیرند که واژهها و تصویرهای مربوط در صفحه نزدیک یکدیگر به نمایش درآیند تا این که از یکدیگر دور باشند.
مایر (2000) بر اساس شواهد تجربی به دست آمده از پژوهشهای مداوم بر روی چندرسانهایها و یادگیری حقیقی این اصول را مطرح کرده است.
برگرفته از: (وکری 2002، ص 263، سیف، 1383، صص320-298 و اندرسون و الومی86، 1385، ص234)
نقش تصویر در کتابهای درسی
تصویرها در کتابهای درسی به طورمستقیم به توضیح و روشنسازی مفاهیمی که بیانشان به وسیله واژهها، دشوار و یا غیر ممکن است میپردازند. تصویر چه به صورت عکس، چارت، نمودار، نقاشی، دیاگرام و … با افزوده شدن به متن نقش مهمی را در یادگیری بازی میکند. دچستل و وکر87 (1979) هفت نقش را برای تصویرها در کتابهای درسی برشمردهاند:
نقش توصیفی88: در کتابهای درسی نقش توصیفی تصویرها از اهمیت زیادی برخوردار است. آنها به سادگی میتوانند ساختار اشیا و موجودها را نشان دهند، مسایل مختلف را توصیف کند و آنچه را که دانشآموزان نمیتوانند در ذهنشان تصور کنند به ایشان نشان دهند.
نقش اشارهگر89: تصویرها در کتاب درسی گاه نقش اشارهگر را بازی میکنند. در این نوع از تصویرها، دانشآموزان میتوانند به آسانی نتیجه یک حادثه، فرایند و یا آزمایش را ببینند. تصویر میتواند فرایندها و روابط بین اجزای یک سیستم را به خوبی نشان دهد و دانشآموز را در درک مسائل مختلف یاری کند.
نقش ریاضی ـ منطقی90: تصویرها میتوانند برای نمایش روابط عددی در کتابهای درسی مورد استفاده قرار گیرند. نمودارهای خطی به راحتی میتوانند ارتباط متغیرهای عددی را نشان
دهند.همچنین ماتریسها به آسانی الگوهای اعداد را روشن میسازند.
نقش دادهنمایی91: جدولها و نمودارها برای نمایش دادهها در کتابهای درسی مورد استفاده قرارمیگیرند. تصویرها با اجرای نقش دادهنمایی، امکان دسترسی آسان به دادهها را فراهم میکنند. همچنین در قالب جدولها و نمودارها، مخاطب قادر است به مقایسه بین دادهها بپردازد.
نقش الگوریتمی92: اگر، وقتی، مگر و پس93، شرطهای پیچیدهای هستند که میتوانند از طریق طراحی تصویرها ساده شوند. تصویر وقتی نقش الگوریتمی دارد که کل سیر و فرایند عمل را با در نظر گرفتن احتمالات نشان دهد.برای نشان دادن مراحل تکثیر سلولی میتوان از یک فلوچارت استفاده نمود. در فلوچارت تمامی مراحل و احتمالهای ممکن نشان داده میشود. همچنین الگوهای مفهومی یا روندنما نیز میتوانند مراحل را در قالب شکلهای هندسی و پیکانها نشان دهند.
نقش کارکردی94: بخش وسیعی از کتابهای درسی مربوط به آموزش سازمان سیستمها و فرایندها میباشد. اغلب این سیستمها و فرایندها ناملموس هستند و توضیح آنها از طریق واژهها بسیار دشوار میباشد. برای مثال، میتوز به عنوان یک تقسیم سلولی به راحتی از طریق تصویر قابل نمایش است، در حالی که یادگیرندگان حتی قادر بهتصور آن از طریق واژها در ذهنشان نیستند.
نقش ساختارنما: تصویرها میتوانند آناتومی (کالبدشکافی) یک مفهوم را از طریق به نمایش درآوردن اینکه چگونه هر یک از عناصر به هم متصل شدهاند و یک کل را تشکیل دادهاند آشکار سازند. همچنین با تصویر از جمله نقشهها به آسانی میتوان ساختار اشیا را به نمایش درآورد.
هارتلی (2005) نیز پنج نقش را برای تصویر در کتابهای درسی در نظر میگیرد:
نقش عاطفی95: تصویرها باعث ارتقا علاقه و انگیزه د فراگیر میشوند
نقش جلب توجه96: تصویرها باعث جلب توجه فراگیر شده و یادگیری را تسهیل میکنند.
نقش حمایتی97: تصویرها حس دیداری فراگیر را فعال میکنند و باعث افزایش یادگیری در فراگیران کمتوان میشوند.
نقش آموزشی98: تصویرها انتقال بعضی مفاهیم را که از طریق کلمهها دشوار است تسهیل میکنند.
نقش یادسپاری99: استفاده از تصویر در کتابهای درسی، یادسپاری و بازیابی مطالب حافظهی بلندمدت را تسهیل میکند(ص344).

طراحی تصویرهای آموزشی مؤثر
هافمن و رابرت100 (2001) اصولی را برای طراحی مؤثر تصویرها در کتاب درسی پیشنهاد کردهاند. براین مبنا، طراحان باید به ترکیب تصویرها اهمیت دهند. ترکیب تصویر، یک نمود مثبت یا منفی از آن ارایه میکند. استفاده از قوانین و اصول زیر میتواند به ترسیم تصویرهای درخشان در کتاب درسی منجر شود :
بلندی بالای تصویر: اگر بلندی بالای تصویرزیاد باشد فرد یا شی در آن به صورت ضعیف دیده میشود.
مرکز تصویر: سوژه101 مورد نظر بهتر است در مرکز تصویر قرار داده شود. اگر در تصویر چند سوژه وجود دارد نقطه میان آنها را باید به عنوان مرکز تصویر در نظر گرفت.
برش تصویر: در برش، توجه به مفصلبندی افرادضروری میباشد. هرگز نباید برش تصویر را از گردن، آرنج، کمر یا زانو صورت گیرد. همیشه باید محل برش بالاتر یا پایینتر از این مفصلها باشد.
توجه به سوژه اصلی: در تصویر آموزشی باید تأکید بر روی سوژه اصلی باشد و از بزرگ کردن دیگر عناصر خودداری شود.
پسزمینه خلوت: هدف تصویر درون کتابهای درسی، آموزش است. بنابراین، برخلاف تصویرهای هنری، زیبایی در مرحله دوم مورد توجه است. پس زمینه تصویرهای آموزسی باید تا حد امکان ساده و به دور از عناصر اضافی باشد.
تانوم (2005) در زمینه طراحی تصویرهای آموزشی مؤثر در کتابهای درسی، اصول زیر را توصیه میکند:
اندازه: تصویرهای بزرگ توجه خواننده را به طور مؤثرتری نسبت به تصاویر کوچک، جلب میکند و فراخوانی حقایق افزایش میدهد. یک تصویر بزرگ 18 % تا 26% فضای صفحه را در برمیگیرد. عکسهای بزرگ میتوانند جزئیات بیشتری را نسبت به عکسهای کوچک به نمایش درآورند.
رنگ: تصویرهای رنگی نسبت به تصویرهای سیاه و سفید مفیدتر هستند. تصویرهای سیاه و سفید، قادر به نشان دادن بخش از جنبههای اطلاعات نیستند. به علاوه، رنگ توجه یادگیرندگان را جلب میکند و انگیزه آنها را برای مطالعه کتاب افزایش میدهد.
محتوای تصویر: محتوای تصویر میتواند به ادراک محتوای درس کمک زیادی بکند. برای نمونه تصویر ادراک را افزایش میدهد زمانی که:
اطلاعات اصلی متن را نشان دهد؛
اهمیت اطلاعات جدید را در سراسر پیامهای آموزشی که ارایه میشوند ترسیم کنند؛
به شرح روابط ساختاری ارایه شده توسط متن کمک کنند؛
معانی بیشتری را به متن اضافه نمایند.
عنوانها: تصویرها میتوانند به گونههای مختلفی توسط مخاطبان تفسیر شوند. بدون وجود عنوان یا متن توصیف، خواننده ممکن است اطلاعاتی را که تصویر تلاش دارد ارایه کند به دشواری درک نماید.

مبانی نظری
رمزگردانی دوگانه
واضع این نظریه پايويو بیان می دارد که حافظه دراز مدت انسان از دو حافظه متمايز تشکيل ميشود که يکي از آن دو اطلاعات کلامي و ديگري تصاوير ذهني را در خود ذخيره مي کنند. به عنوان مثال , اشيا يا رويدادهاي عيني مانند گربه، گوسفند، تجارب تعطيلات نوروزي، ديدار از يک موزه به صورت تصاوير ذهني ذخيره ميشوند. امور انتزاعي مانند حقيقت، عدالت و از اين قبيل به صورت کلامي ذخيره مي شوند. همچنين بعضي امور که داراي هر دو ويژگي عيني و انتزاعي هستند, مانند خانه , احتمالا به هر دو صورت تصويري و کلامي در حافظه ذخيره مي شوند، اما در اين صورت يکي از دو رمز ممکن است بر ديگري غالب باشد. بنا به نظريه رمز دوگانه، اطلاعاتي که قابل رمز گرداني به هردو صورت تصويري و کلامي در حافظه ذخيره ميشوند، اما در اين صورت يکي از دو رمز ممکن است بر ديگري غالب باشد. بنابه نظريه رمز دوگانه, اطلاعاتي که قابل رمز گرداني به هر دو صورت تصويري و کلامي هستند آسان تر آموخته مي شوند. نظریه رمز گردانی دوگانه بیان می کند که دو سیستم شناختی متمایز ولی مرتبط در زمینه پردازش و ذخیرهسازی اطلاعات تصویری و کلامی وجود دارد. این دو سیستم از نظر وظیفه و ساختار متمایز هستند. آنها از لحاظ وظیفه متمایزند زیرا یکی مخصوص اطلاعات کلامی و دیگری مربوط به اطلاعات تصویری می باشد. از نظر ساختار هر کدام از آنها اطلاعات را در واحدهای بازنمایی ویژهای ذخیره می کنند.
اختلاف ساختاری دیگر بین دو سیستم به نوع

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره کتابهای درسی، کتاب درسی، دستور زبان، اصول طراحی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره کتابهای درسی، سلسله مراتب، برجسته سازی، سلسله مراتبی