پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان

دانلود پایان نامه ارشد

اسماعيلية الموت و خلافت عباسي بغداد، در زمرة برجسته ترين پيامدهاي يورش مغولان به قلمروي اسلامي محسوب مي شوند. تكاپوهاي نظامي- سياسي اين مهاجمان موجبات شكل گيري حكومت مغولي ايلخانان را در چارچوب مرزهاي ايران فراهم ساخت. با به قدرت رسيدن منگوقاآن فرزند تولوي، امپراتوري مغول دستخوش تحولاتي بنيادين و چشمگير گرديد. متعاقب آن ايران نيز از اين تغييرات در امان نماند، زيرا دستيابي به ايران راه را براي فتوحات آيندة مغولان آماده مي كرد. از طرفي، هنوز برخي از مناطق خوارزمشاهي به طور كامل تصرف نشده و قدرت مغولان به طور تمام و كمال استحكام نيافته بود.
بنابراين به دستور منگوقاآن در قوريلتاي سال 651 هجري / 1253 ميلادي، برادر وي هلاكوخان با توجه به لزوم از سرگيري فتوحات، به ايران و سرزمين هاي غربي اعزام شد. هلاكوخان مي بايست قلاع اسماعيليه و مركزيّت بغداد را به عنوان دو كانون خطرساز سياسي، نظامي و مذهبي عليه حاكميت مغولان، تصرف كند. البته وي در ادامة مأموريت خود به شمال بين النهرين و مناطق شام و مصر هم نظر داشت و به دنبال دستيابي به آن نواحي نيز بود. هلاكوخان با از ميان برداشتن اسماعيلية الموت در 654 ه / 1256 م، و خلافت عباسي بغداد در 656 ه / 1258 م، به دو هدف اساسي از پيش تعيين شدة خود دست يافت.
هلاكوخان در ادامة فتوحات خود رو به منطقة شام نهاد، و شهرهاي حلب و دمشق را تصرف نمود. در اين هنگام خبر فوت ناگهاني منگوقاآن و بروز اختلاف جهت جانشيني ميان قوبيلاي و اريغ بوكا، باعث شد كه هلاكوخان به ناچار به مقّر حكومتي خويش در آذربايجان مراجعت نمايد. كتبوقانويان فرماندهي سپاهيان مغول را در زمان نبود هلاكو به عهده گرفت، و در سال 658 ه / 1260 م در محلي به نام عين جالوت از سپاهيان مماليك شكست سختي خورد.
برآيند نهايي اين فرايند پر فراز و نشيب چندين ساله، تشكيل حكومت ايلخاني و تثبيت آن در چارچوب مرزهاي سياسي _ تاريخي ايران بود. دولت تازه تأسيس ايلخانان طي مدت هشتاد و اندي سال موجب بروز تحولات عميق و شگرف در معادلات منطقه اي و مناسبات بين المللي ( فرامنطقه اي ) گرديد.

با استقرار ايلخانان در ايران، مرزهاي اين قدرت تازه تأسيس با همسايگانش اعم از مغول و غير مغول، عرصة بروز كشمكش و درگيري هاي متداوم در طول ساليان دراز بود. مهّم ترين، متشنّج ترين و در عين حال پيچيده ترين روابط خارجي ايلخانان، در سرحدات غربي آنان دنبال مي شد. مهّم و متشنّج از آن جهت كه مملوكان مصر در سرحدّات خود نسبت به كمترين پيشروي ايلخانان واكنش نشان مي دادند.
به علاوه وجود قدرت هايي نظير سلجوقيان روم، امپراتوري بيزانس، حكومت ارمنستان صغير، امراي شام و قبايل پراكندة عرب ( بني فضل و بني خفاجه ) در صحراي ميان شام و عراق، اوضاع پيچيده اي را در روابط ايلخانان و مماليك به وجود آورده بود. اتّحاد ايلخانان با سلاجقة روم و ارمنستان صغير و از طرفي پيوند مماليك با امراي شام و برخي از امراي تركمان آسياي صغير و قبايل عرب بني فضل و بني خفاجه، دو جبهة مقابل را شكل داده بود، و هر يك از اين نيروها مي توانستند به عنوان متحد نظامي، طرفين مخاصمه را حمايت كنند.
به هر شكل، بعد از استقرار هلاكوخان در ايران و شكست سهمگين مغولان در عين جالوت، و مقاومت سرسختانة مماليك در برابر اقدامات توسعه طلبانة ايلخانان، طولاني ترين روابط خصمانه بين طرفين به وجود آمد. بطوريكه باعث استقرار و تداوم وضعيت جنگي بين دو حكومت به مدّت 60 سال گرديد. علاوه بر لشكركشي هاي گسترده، كينة ايلخانان نسبت به مماليك مصر و بالعكس به اشكال مختلف از جمله زد و خوردهاي محدود مرزي، ارسال نامه هاي تهديد آميز، اعزام جاسوس، رد و بدل كردن سفرا، تلاش جهت ايجاد اتحادية نظامي عليه رقيب و به ويژه پناه دادن به فراريان و پناهندگان تداوم يافت.
طرفين متخاصم از پناهندگان و فراريان به خوبي استقبال مي كردند و حتّي در مقاطعي نيز با دادن امتيازات ويژه و قابل توجه، سعي در جلب نظر اين افراد و گروه ها داشتند. اين نمايندگان از جنبه هاي مختلف نظامي، سياسي، حكومتي، اطلاعاتي، تجاري، صنعتي، هنري و … نزد حاكمان جديد خود تأثير گذار بودند.
توجه به نقش افراد و گروه هاي فراري و پناهنده، روزنه اي جديد در مناسبات ميان ايلخانان و مماليك مي گشايد. مناسباتي تؤامان با خصومت دو طرف، كه در نهايت با تحويل و بازگرداندن آخرين

پناهنده از جانب مماليك به ايلخانان به پايان رسيد و مقدمات انعقاد قرار داد صلح ميان طرفين به سال 723 ه / 1323 م را فراهم ساخت.
تبيين مراحل مختلف روابط ايلخانان و مماليك، متأثر از نقش پناهندگان و فراريان، تبيين و تحليل جايگاه و نقش آنان در بروز تداوم روابط خصمانه ميان ايران و مصر، از موضوعات اساسي مورد بررسي رسالة حاضر مي باشد.

1. بيان مسئله :
يكي از جنبه هاي برجسته و در عين حال مغفول در مناسبات پيچيده و پر فراز و نشيب ايلخانان و مماليك، فرار و پناهندگي بسياري از پناهجويان مغول، ترك، كرد و مسلمانان بومي به دولت مماليك مي باشد. از سوي ديگر فرايند پناهندگي، از جانب وابستگان دولت مماليك به قلمروي ايلخانان نيز شكل گرفت. نظير اين جريان نه تنها در ادوار گذشتة تاريخي ايران، بلكه در دوره هاي بعد از ايلخانان هم كمتر به چشم مي خورد.
مسئله اساسي اينست كه، چرا نيروهاي فراري و پناهجوي مغول كه در منابع عربي از آنان به عنوان ” وافدين ” و” مستأمنين ” ياد شده است، به دشمن خود پناهنده مي شدند؟ اين كه چرا دولت مماليك از حضور آنان در قلمروي خود استقبال نموده، و آنان را وارد صفوف نيروي خود مي كردند؟ همچنين واكاوي اين جريان كه چرا پناهندگي از جانب نيروهاي مماليك به دولت مغول نيز به طور متقابل انجام مي شد؟ چرا ايلخانان از آنان استقبال كرده، و بعضاً به آنان در نظام حكومتي خود مناصبي نيز اعطا مي كردند؟ و سرانجام اين كه پناهندگان و فراريان چه نقشي در تحريك طرف مقابل جهت حمله به قلمروي ديگري داشتند؟ در زمرة سؤالاتي است كه پاسخ به آنها از اهداف اين رساله مي باشد.
هدف اصلي اين پژوهش، بررسي تحليلي رخدادهاي سياسي و نظامي در مناسبات ايلخانان و مماليك، و نقش پناهندگان در تكوين و تداوم مناسبات خصمانة دو طرف مي باشد. همچنين تبيين امواج افراد و گروه هاي فراري و پناهنده، علل اين تحركات و تأثير آن در تداوم روابط خصمانة دو حكومت تا زمان انعقاد قرار داد صلح در سال 723 ه / 1323 م، و به طور دقيق تر تا پايان حكومت ايلخاني از 657 – 736 ه / 1259 – 1336 م، نيز مد نظر است.

2. پيشينة تحقيق :
در رابطه با تحولات دوران ايلخاني تاكنون پژوهش هاي علمي _ تحقيقي متعدد و سودمندي توسط محققان ايراني و خارجي به صورت كتاب، رساله و يا مقاله تدوين شده است. بررسي تحولات سياسي، بيان اوضاع و احوال اجتماعي، نگاه به تغييرات قابل توجه اداري، مذهبي و فرهنگي، تشريح روابط خارجي و به طور كلي پژوهش در باب جنبه هاي مختلف دولت ايلخانان، از موضوعات مورد بررسي اين نوشته ها مي باشد.
البته اين تحقيقات هيچكدام به طور مستقل به موضوع مورد مطالعة اين رساله نپرداخته اند. بلكه به طور پراكنده و گذرا و در لابه لاي مطالب و نوشته هاي خود به طور محدودي به آن اشاره كرده اند. به استناد قلّت مطالب موجود در اين زمينه شايد بتوان ادعا كرد، كه تاكنون هيچ گونه تحقيق و پژوهشي مستقل در خصوص موضوع اين رساله به زبان فارسي تدوين نشده است.
در بين محققان اروپايي و در برخي از پژوهش هاي جديد به صورت پراكنده به موضوع مورد بحث اشاره شده است. در يك مقاله به زبان انگليسي موضوع رسالة حاضر، به شكلي خاص مورد بررسي قرار گرفته است. اين پژوهش در سال 1951 ميلادي، توسط ديويد آيالون در مجلة فرهنگ اسلامي(مجلد 25 )، چاپ حيدر آباد هند، تحت عنوان ” وافديه در قلمروي پادشاهي مملوكان” به چاپ رسيده است. اين مقاله به عنوان نوشته اي قابل توجه و ممتاز در اين موضوع، حائز اهميّت مي باشد. البته آيالون منابع فارسي را مورد اعتنا قرار نداده، و بيشتر از روايات و مطالب منابع عربي به عنوان سند استفاده كرده است. حال اينكه نگارنده در پژوهش حاضر با تكيه بر منابع فارسي و عربي، به تحقيق دررابطه با نقش و جايگاه پناهندگان و فراريان در روابط ايلخانان و مماليك پرداخته است. ضمن اينكه آيالون به صورت بسيار محدود و گذرا گروه هاي فراري و پناهندة دورة ايلخانان را ذكر كرده است و بيشتر به امواج فراري پيش از تشكيل دولت ايلخانان ( وافدية خوارزمشاهي ) پرداخته است.
آميتاي پرايس نيز در كتاب خود تحت عنوان “مغولان و مماليك ( نبرد مماليك و ايلخانان بين سال هاي 1260 – 1281″( به معرفي افراد و گروه هاي فراري و پناهنده پرداخته است. همچنين در كتابي تحت عنوان” خاور ميانه در قرون وسطي نوشتة رابرت ايروين تأثيرات وسيع و گستردة گروه هاي فراري و پناهنده، از جنبه هاي مختلف مورد بررسي قرار گرفته است. نوشته هاي محققان اروپايي، در انتخاب موضوع اين رساله تأثيري بسزا داشته است.
منابع عربي نيز به سبب سالشماري وقايع و رويدادها به ترتيب وقوع و ذكر توالي ايام در خصوص حوادث، از اهميّت زيادي برخوردار هستند. ضمن اينكه اطّلاعات پراكنده و در عين حال دقيقي در خصوص موضوع رساله در اختيار قرار مي دهند.
بديع و بي سابقه بودن اين موضوع، بي اعتنايي مورخين ايراني به ثبت و ذكر دقيق تمامي افراد و گروه هاي فراري و پناهنده، عميق نبودن تحقيقات پيشين دربارة اين موضوع، انتشار مواد و منابع پژوهشي جديد و ضرورت انجام يك پژوهش همه سويه و مستقل جهت روشن ساختن زواياي ناشناختة اين موضوع، باعث شد تا نگارنده در وادي اين پژوهش گام نهد.

3. سؤال هاي تحقيق :
جهت پژوهش در خصوص اين موضوع نخست به طرح چندين پرسش پرداخته، و سپس براي هر كدام از سؤالات فرضيه اي در نظر گرفته شده است. اصلي ترين و قابل توجه ترين پرسش هاي قابل طرح در اين خصوص عبارتند از :
1- علل و عوامل فرار و پناهندگي نيروهاي مغول به قلمروي مماليك و بالعكس چه بوده است؟
2- گريختگان و فراريان دو طرف به كدام يك از طبقات و اقشار جامعه تعلق داشتند؟
3- برخورد دولت هاي ايلخاني و مماليك با اين پناهندگان چگونه بوده است؟
4- آيا به كارگيري اين گروه هاي فراري در نظام حكومتي دشمن عملي بوده است؟ اگر پاسخ مثبت باشد، افراد و گروه هاي فراري در چه زمينه و جنبه هايي در نزد طرف مقابل اثر گذار بوده اند؟
5- آيا گرايش هاي مذهبي و تغيير كيش سلاطين ايلخاني در كميّت و كيفيّت فرايند پناهندگي افراد دخالت داشته است؟
6- آيا تحريكات الوس جوجي ( اردوي زرين ) و اتّحاد آنان با مماليك در حركت فراريان به سمت مرزهاي دولت مماليك مؤثر بوده است؟
7- آيا امواج پي در پي فراريان در تحريك طرفين جهت يورش به قلمروي طرف مقابل تأثير داشته اند؟

4. فرضيات تحقيق :
براي يافتن پاسخ اين سؤالات، فرضياتي طرح شده كه مهم ترين آن ها عبارتند از :
– فرار و پناهندگي هر دو گروه به يكديگر به خاطر درگيري هاي داخلي بر سر قدرت و استقلال طلبي امراء نواحي گوناگون بوده است، و اين امر منجر به جستجوي اين گروه ها براي اتحاد نظامي با دشمن و پناهندگي شده است. از سوي ديگر دلايل اقتصادي (مانند خراج و…)، فشارهاي اجتماعي، منازعات سلاطين با گروه هاي مخالف و ترس آنان از انتقام سلطان و به قتل رسيدن توسط وي، برخي تحريكات خارجي و چندين عامل ديگر نيز، در انجام و تسريع اين فرايند نقشي بسزا داشته است.
– احتمالاً، بيشتر گروه هاي جامعه در بين پناهندگان و فراريان حضور داشته اند. ممكن است اين افراد شامل عامة مردم (مردم عادي)، امرا و وابستگان ايشان، لشكريان و سربازان، علما، صنعتگران، تجّار و بازرگانان، هنرمندان و ..

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان، غازان خان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان، غازان خان، منابع معتبر