پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان

دانلود پایان نامه ارشد

كه به احتمال زياد مقريزي به منابع ديگري مانند اسناد ديواني دسترسي داشته است.
اهميت اين كتاب در تحقيق حاضر بيشتر بواسطة اطلاعات قابل توجه آن دربارة وافدية الوس جوچي، وافدية سال 661 و 662 ه ، فراريان شيراز، بغداد و برخي ديگر از گروه هاي فراري و پناهنده مي باشد.
3. نهايه الأرب في فنون الأدب تأليف النويري نيز از منابع اساسي و قابل توجه در خصوص نقش فراريان و پناهندگان در شكل گيري خصومت ميان ايلخانان و مماليك مي باشد. مطالب اين منبع مكرراً در قسمت هاي مختلف رسالة حاضر مورد استناد قرار گرفته است. برخي از مطالب ذكر شده در نهايه الأرب منحصر به فرد است و در ساير منابع عربي ذكر نشده است.
از جمله مهمترين مطالبي كه در تحقيق حاضر با تكيه بر اين كتاب آورده شده است مي توان به وافدية الوس جوچي، فراريان و پناهندگان در سال هاي 661 و 662 هجري اشاره كرد. علاوه بر اين دربارة وافدية روم به سال 674 ه ، فراريان اويرات، پناهخواهي شيخ علي و … نيز گزارشات دقيقي توسط نويري ارائه شده است.

4. يكي ديگر از منابع عربي موجود در خصوص وقايع و مناسبات ميان ايلخانان و مماليك كتاب عقد الجمان في تاريخ اهل الزمان تأليف بدرالدين العيني مي باشد. عقد الجمان حاوي اطلاعات نسبتاً خوبي در خصوص وقايع عصر ايلخانان و مماليك است.
بدرالدين عيني نيز همانند ديگر منابع عربي، بيشتر وقايع مربوط به فراريان و پناهندگان الوس جوچي، وافدية سال هاي 661 و 662 هجري و فراريان شيراز را ذكر كرده و در اين باره مطالب قابل توجهي را بيان مي كند.

بخش اول :
بررسي اصطلاح وافديه، حكومت مماليك و فراريان
(در زمان سلطنت هلاكوخان و قطز)

فصل اول
معني و مفهوم اصطلاح وافديه و شكل گيري حكومت مماليك

1. تعريف واژة وافديه
در دورة ايلخانان و مملوكان باتوجه به روابط سياسي توأمان با جنگ و صلح از جانب طرفين، در مراحل مختلف شاهد حضور افراد و امواج گروه هاي فراري و پناهنده مي باشيم. در منابع عربي از اين امواج تحت عنوان “وافدين، وافدون يا وافديه” و” مستأمنين” يا “تتر المستأمنه”، به معناي گروه هاي فراري و پناهنده ياد شده است. نقش بسزاي وافديه و مستأمنين در تيرگي روابط ميان دو قدرت تازه تأسيس، قابل توجه و داراي اهميّتي وافر است.
به نظر مي رسد با تأمل در مناسبات ايلخانان و مملوكان، نمي توان پيامدهاي برجسته و به تعبيري متأثر شدن طرفين از حضور اين افراد وگروه ها را كتمان كرد. اطاعت و انقياد اين گروه ها و گسسته شدن پيوند آنها با هم پيمانان سلف خويش، به قيمت درگيري هاي متداوم و بروز خصومت و كينة ديرينه ميان دو جبهه تمام شد. ليكن بررسي موضع گيري هاي خاص سياسي و نظامي طرفين، نياز مبرمي به تعريف و بررسي نقش اين امواج و عناصر و تأثيرات آنان دارد.
وافديه به سطوح وسيع سواره نظام ترك، كرد يا مغول الاصل اطلاق مي شود، كه از ايران، عراق، آسياي صغير و مكان هاي ديگر به قلمروي مماليك مهاجرت كرده و خواهان حمايت و بكارگيري از جانب سلطان مصر بودند.1 اين نيروهاي گسترده، اعضاي قبايل مغول، سپاهيان بومي مسلمان، امراي سلاجقة روم و اطرافيان آنها، ايوبيان جزيره، تركمن ها، اعراب بدوي ( باديه نشين )،2 فرارياني از بغداد، سلجوقيان روم و قلمروي پيشين خوارزمشاهيان بودند.3
فرارياني كه از قلمروي تحت سلطة مغول ها به سمت مماليك مصر مي گريختند،4 تمايل داشتند كه به عنوان پناهنده، به صورت سرباز و امير، در واحدهاي نظامي مملوكان به كارگرفته شوند.5
واژة “وافديه”، اسم فاعل از ريشة “وفد” است و به گروهي كه دسته جمعي در شهرها گردش مي كنند و يا گروهي كه به عنوان فرستاده نزد حكام مي روند گفته مي شود.6 احتمالاً، كاربرد كلمة وافديه در منابع عربي براي اين دسته هاي فراري و پناهنده، بيشتر به خاطر حركت گروهي و جا به جايي دسته جمعي آنان مي باشد. ضمن اينكه حركت امواج وافديه و عصيان و سركشي اين دسته هاي تحت تسلط ايلخانان به شكل گروهي، تا حّد زيادي موجبات شگفتي منابع عربي را فراهم آورده است.
همچنين لغت “مستأمنين” نيز از ريشه “أمن”، به معني امان خواستن [طلب كردن امان و پناه خواهي]، و يا آرامش و امنيت يافتن است.7 به همين سبب، به گروه هاي فراري از سرحدّات ايلخانان، كه خواستارامنيت يافتن و پذيرفته شدن نزد مماليك به عنوان پناهنده بودند، در منابع عربي “مستأمنين” يا پناه خواهندگان و يا پناهندگان8 اطلاق شده است.
وافديه و مستأمنين در پژوهش هاي محققان اروپايي، عيناً با همان تلفّظ “Wafidiyya ” يا ” wafidun ” و “Mustaminun” يا “Mustamina”، آمده است. ضمن اينكه در تعريف و توصيف اين گروه ها، از واژگان معادل “refugees ” و “immigrants ” استفاده شده است. واژة refugees به چند معني از جمله؛ فراريان، پناهندگان سياسي و آوارگان9 اشاره دارد. واژة immigrantsنيز به معني مهاجران10 است.
با توجه به اين تعاريف به نظر مي رسد، بكار گيري واژة “وافديه” تنها به دسته هايي اشاره دارد كه از قلمروي ايلخانان به سمت مملوكان مصر فرار كرده و پناهنده شده اند. در حالي كه گريختگان از سرزمين تحت سيطرة مملوكان مصر و امان يافته در نزد ايلخانان با عناوين ديگري شناخته شده اند.
ديويد آيالون در مورد فراريان و پناهندگان به قلمروي ايلخانان آورده است:
” تنها جريان امنيّت يافتن و پناهندگي مغولان فراري نزد سلطنت مملوكان مصر وجود نداشت، بلكه در جهت عكس و مقابل هم، يك حركت مشابه، امّا در مقياس كوچكتر به وجود آمده بود. امراي مملوك به قلمروي ايلخانان مي گريختند و موجبات مزاحمت، آزار دادن و نگران كردن سلاطين مملوك را فراهم مي كردند. آنها تحت عنوان [ Muqaffizun ] ناميده مي شدند “.11
منابع فارسي نيز همانند مورخان عربي كه از اصطلاحات خاص و ويژه در قبال فراريان و پناهندگان ايلخاني به قلمروي مملوكان مصر استفاده كرده اند، دسته هاي فراري به حكومت ايلخانان را با عبارت هايي خاص معرفي نموده اند. امواج دسته جمعي كه به ايلي در آمدند [مطيع و فرمانبردار شدند و يا به ايلي رسيدند] و دسته هايي كه مطاوعت نمودند [اظهار اطاعت كردند]، گروه هايي كه سيورغاميشي يافتند [ مورد رحمت، بخشش و نوازش قرار گرفتند ]، فراريان، پناهندگان و گريختگان از جملة اين اصطلاحات مي باشد.
اين گروه ها بر خلاف وافديه در مقياس و ابعاد كوچكتري شكل گرفته بود و اين نكته با بررسي منابع به وضوح يافت مي شود. ضمن اينكه، همانگونه كه در فصول بعدي به آن پرداخته شده است، عصيان و سركشي امواج و دسته هاي فراري از قلمروي مماليك، بيشتر در نيمة دوم حاكميت ايلخانان شكل گرفته است.
با توجه به شكل گيري بحثهاي دامنه دار در خصوص خصومت هاي ناشي از تحركات پناهندگان و فراريان بين ايلخانان و مماليك، شناسايي موقعيت دولت مماليك در آستانة يورش هلاكوخان به شام و مصر، و بررسي چگونگي تشكيل اين دودمان ضروري به نظر مي رسد.
2. حكومت مماليك مصر و شام ( 648 – 923 هجري / 1250 – 1517 ميلادي )
مناقشات سياسي _ نظامي گسترده در بلاد مختلف خلافت اسلامي، مقارن با يورش هلاكوخان مغول به اين سرزمين ها، پيامدهاي جديدي را در تحولات منطقه به وجود آورد. در اين مقطع قدرتي نضج گرفت كه از پذيرش اقتدار و زمامداري مغولان و انديشة جهانگيري و جهانداري آنان خودداري ورزيد. پايه هاي نخستين اين حاكميت تازه تأسيس، در ميانه سدة هفتم هجري با منقرض كردن دولت ايوبيان “بني ايوب” ( 567 – 648 ه / 1171 – 1250 م )، در مصر بر پا شد.
حكومت جديد از سوي مورخان تحت عنوان “مماليك” ناميده شد. سلاطين مماليك بحري همچون سدي استوار در مرزهاي غربي ايلخانان، برابر اقدامات توسعه طلبانه مهاجمان مغول ايستادگي كردند، و اقتدار نظامي خويش را به منصة ظهور رساندند. حكومت آنان در مجموع حدود دويست و هفتاد و پنج سال ( 648 – 923 ه / 1250 – 1517 م) دوام يافت، و سرانجام عثماني ها در سال 923 ه / 1517 م آن را منقرض كردند.12
برجستگي و در عين حال اهمّيت فوق العاده مماليك مصر در تحولات داخلي و خارجي، و مناسبات آنان با ايلخانان، خصوصـاً نقد و بررسي نقش گروه هاي فراري و پناهنده در بروز تحولات مابين طرفين و ساير قدرت هاي موجود در منطقه مانند سلاجقة روم، ارمنستان صغير و قبايل عرب قابل توجه و در خور اعتنا است. به سبب همين تأثيرات جدي و مهّم مماليك در قلمروي اسلامي، معرفي و چگونگي شكل گيري و گسترش قدرت آنان در مصر و شام، اجتناب ناپذير مي نمايد.

الف. ريشه و نژاد و پيشينة ورود مماليك به مصر :
“مماليك” جمع كلمه “مملوك” است، به معناي “وابسته” و “از آن ديگري”13، همچنين به برده اي كه به اسارت درآمده و پدر و مادرش برده نبوده اند، اطلاق مي شود.14 از زمان خلافت مأمون عباسي مملوك صرفاً به گروهي از بردگان سفيد اطلاق مي شد كه خلفا، فرماندهان و واليان برجستة دستگاه خلافت عباسي، آنان را از بازار خريد و فروش بردگان سفيد مي خريدند، و در گروه هاي نظامي ويژه به كار مي گرفتند.15 شهرهاي بخارا، سمرقند، فرغانه، اشروسنه، شاش و خوارزم به عنوان مراكز اساسي صادر كننده بردگان سفيد ترك نژاد معروف بودند، زيرا تركان در اين شهرها بصورت اسير، بنده يا بجاي جزيه خريد و فروش شده، و به ممالك اسلامي وارد و سپس به عنوان مماليك در سراي خلفاء و بزرگان بخدمت گماشته مي شدند.16
به هر حال به كارگيري بردگان در نظام حكومتي عباسيان در دولت ايوبيان نيز به شدّت دنبال شد. مماليك در اصل بردگان و غلاماني بودند، كه بر اثر سياست نظامي ايوبيان در سپاه به كار گرفته شدند. رخنة بيش از حد اين بردگان در امور مختلف كشوري و لشكري، موقعيتي فوق العاده براي تغيير شأن و جايگاه آنان به وجود آورد. اين بردگان به مرور زمان به وجاهت و منزلتي خاص نائل آمدند، و بدون هيچ واهمه اي در صدد ترميم و تثبيت كامل اقتدار خويش، راه را از وجود مخالفان هموار كردند.
ابن خلدون در خصوص نژاد مماليك آورده است: ” الملك الصالح نجم الدين ايوب بن الملك الكامل بن الملك العادل بسياري بردگان ترك داشت. اينان جمعي تركمان بودند و جمعي ارمن و رومي و چركس و غير ايشان…”.17 در واقع ريشة مماليك به بردگان آسيايي ترك و چركس باز مي گردد. موطن اصلي آنان سرزمين قبچاق و اطراف رود ولگا در شمال درياي سياه و قفقاز بود. جايي كه قبايل مختلف ترك، چركس، روس، مجار و آلان در آن مي زيستند و تاجران برده آنان را از راه اسارت در جنگ ها، يا ربودن و خريدن از خانواده هايشان بدست مي آوردند.18 ضمن اينكه باقيماندة قشون سلطان جلال الدين خوارزمشاهي بنام “خوارزميه” كه بعد از حملة مغول و قتل آن پادشاه در الجزيره و شام سرگردان و با اين و آن در زد و خورد بودند، به سمت غرب آمده و به عنوان بخشي از نيروهاي تشكيل دهندة مماليك فعاليت مي كردند.19
همانطور كه بيان شد، در فرآيندي چندين ساله گروه هاي مختلف قومي و جمعيتي به قلمروي دولت ايوبيان وارد شدند كه شامل؛ تركان قبچاق، چركس هاي قفقازي و خوارزميان بودند. آنان پايه هاي اصلي و اساسي دولت مماليك را به وجود آوردند. با گذشت زمان و سپري شدن تحولات گوناگون سياسي و نظامي مملوك ها در بيشتر نقاط سرزمين هاي اسلامي قدرت مستحكمي ايجاد كردند و با تكيه بر توانايي و نفوذ خود، حكومت هاي مستقلي را به وجود آوردند.

ب. چگونگي تأسيس حكومت مماليك بحري (648 – 784 ه / 1250 – 1382 م) :
رشد فزايندة غلامان ترك در دولت ايوبي و در نتيجة آن تشكيل حكومت مماليك مصر، به چند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان، غازان خان، منابع معتبر Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان، عزل و نصب