پایان نامه ارشد رایگان درباره نقش برجسته، منطق الطیر، فلسفه اولی

دانلود پایان نامه ارشد

سیمرغ را نماد خورشید دانسته که چشم جهان بینان را نابینا می کند “در سیمرغ آن خاصیت است که اگر آیینه ای یا مثل آن در برابر سیمرغ بدارند هر دیده که در آیینه نگرد خیره شود” (سهروردی،1380 :243).
“تصویری که شهاب الدین سهروردی در صفیر سیمرغ و عقل سرخ از سیمرغ به دست داده، گویای آن است که آن را چیزی در حد جلوه حق دانسته است ،مولانا نیز او را نماینده عالم بالا و مرغ خدا و مظهر عالی ترین پروازهای روح و انسان کامل شناخته است که به دلیل نا پیدا بودن آن،مثال تجرد و آیینه کمال نیز تواند بود و بالاخره مرشد مولوی شمس تبریزی او رانقطه کمالی یافته است که دیگر مرغان به سوی او می روندو به دیدار قاف خرسند می شوند “(یاحقی،1386: 267-268). سیمرغ این دو معنی را در خود جمع کرده است: از سویی انسان است :انسانی ارجمند و روحانی و یاری دهنده آورنده دین بهی و از سوی دیگر مرغی که بر فراز محور عالم در اقیانوس آغازین که زهدان هستی است آشیانه دارد (ستاری،1386: 133-134). این دو سو گرایی سیمرغ در عقل سرخ سهروردی نیز تجلی یافته است “آن که نداند چنین پندارد (که گویی در جهان همان یک سیمرغ بوده است) و گرنه هر زمان سیمرغی از درخت طوبی به زمین آید و این که در زمین بود منعدم شود :معاً معاً چنان که هر زمان سیمرغی بیاید این چه باشد نماند” (سهروردی،1388: 234).
سهروردی در این جا، بر استعداد انسان برای رسیدن به وحدت وجود و تبدیل شدن به سیمرغ یعنی همان چیزی که عطار در منطق الطیر به زیبایی و کمال بدان پرداخته است، تاکید می کند. سابقه حضور سیمرغ، این مرغ اساطیری در فرهنگ ایرانی به پیش از اسلام می رسد.آن چه از اوستا و آثار پهلوی بر می آید، می توان دریافت که سیمرغ، مرغی است فراخ بال که بر درختی درمان بخش به نام “ویسپوبیش” یا “هرویسپ تخمک” که در بردارنده تخمه همه گیاهان است، آشیان دارد کلمه سیمرغ در اوستا به صورت “مرغ سئن” آمده که جزء نخستین آن به معنای “مرغ” است و جزء دوم آن با اندکی دگرگونی در پهلوی به صورت “سین” و در فارسی دری “سی” خوانده شده است و به هیچ وجه نماینده ی عدد 30 نیست؛ بلکه معنای آن همان کلمه ی “شاهین” می شود. شاید مقصود از این کلمه (سی) بیان صفت روحانیت آن مرغ بوده است. سیمرغ بعد از اسلام نه تنها در حماسه های پهلوانی بلکه در آثار عرفانی حضور می یابد. سیمرغ در شاهنامه ی فردوسی دو چهره ی متفاوت یزدانی (در داستان زال) و اهریمنی (در هفت خوان اسفندیار) دارد؛ زیرا همه موجودات ماوراء طبیعت نزد ثنویان (دوگانه پرستان) دو قلوی متضاد هستند. سیمرغ اهریمنی بیشتر یک مرغ اژدهاست؛ او استعدادهای قدسی سیمرغ یزدانی را ندارد و به دست اسفندیار در خوان پنجمش کشته می شود. ورود سیمرغ یزدانی به شاهنامه با تولد “زال” آغاز می شود.
اگرچه در شاهنامه سیمرغ به منزله موجودی مادی تصویر می شود، اما صفات و خصوصیات فوق طبیعی دارد. ارتباط او با این جهان تنها از طریق زال است. سیمرغ به یکی از امشاسپندان یا ایزدان یا فرشتگان می ماند که ارتباط گه گاهشان با این جهان، دلیل تعلق آن ها با جهان مادی نیست.
سیمرغ در ادبیات ما گاهی رمزی از وجود آفتاب که همان ذات حق است، نیز می شود. ناپیدایی و بی همتا بودن سیمرغ، دستاویزی است که او را مثالی برای ذات خداوند قرار می دهد. سیمرغ در نظرگاه ادیبان و شاعران ِعارف ما نمادی از «عالم غیب الغیوب » است. عالمی که تجلیاتش را در عالم اسما و صفات و از آنجا عالم مثال و عالم ترکیب شاهدیم؛ اما کسی نمی تواند به ماهیت آن پی ببرد. همچون سیمرغ که اگرچه نامش همه جا برده می شود ولی کسی آن را ندیده و نخواهد دید. چنین است که برخی از محققان سیمرغ را نماد زیبایی، دانایی و نیکویی مطلق می دانند که در بارگاهش فقر و نیاز نیست: “مرغی با شوق می پرسد: اکنون که به شهر جانان و قصر سلطان می شویم با خود چه ارمغان ببریم و کدام کالا نقد بازار جان کنیم؟ هدهد می گوید تنها یک متاع است که در بارگاه سیمرغ نیست و آن فقر و نیاز است. تو نیاز بر که بی نیاز، نیاز دوست دارد. زیرا غنا و احسان و فیض، که از اوصاف سیمرغ است، تنها در آینه فقر و نیاز آشکار می شود”.(همان،255)
در نقش برجسته هاي ادوار پیش از اسلام، نماد فروهر (با سیماي مردانه) در قالب خورشید بالدار نیز رؤیت شده است. سیمرغ و جنسیت آن هم به خورشید مرتبط است.سیمرغ نر و ماده هنگامی که واقعه ی شگفت انگیزي براي خورشید اتفاق می افتد ظاهر می شوند.
آن چنان که در اساطیر آمده است سیمرغ نر سمبل خورشید و سیمرغ ماده سمبل ماه است خورشید بالدار (قرص بالدار/ دیسک بالدار) که سمبل مصریان، آشوریان و بابلیان است نیز از پرنده سیمرغ به نام« پرنده ي خورشید » الهام گرفته است. درقالی های ایران سیمرغ اغلب درقالب نقش گرفت و گیر و در تقابل با جانوران مظهر نیروی اهریمنی و شر همچون اژ دها (نبرد خیر و شر )تصویر شده است. “سیمرغ از جمله پرندگان افسانه ای است که نقش آن در کنار اژدها طراحی شده است در این نقش سیمرغ در حال ستیز با پلیدی های اژدها است” (بصام، 1382: 29).
14-7-3 سگ
“نماد پیچیده سگ در نظر اول وابسته به عناصر سه گانه خاک، آب و ماه است که همانا دارای مفاهیم پنهانی و زنانه است به این معنا که هم نباتی و جنسی ،هم پیشگویانه و بنیادین،هم به معنای نیمه آگاه و خودآگاه است اولین کاربرد اسطوره ای سگ که در جهان شناخته شده است همانا وظیفه راهنمایی ارواح است یعنی پس از آن که در زندگی همراه انسان بوده در شب مرگ نیز ره بلد اوست در ایران همراه هدایت کننده مردگان به سوی آسمان یا جهنم بوده است آنان میانجی این دنیا و دنیای دیگر هستند.
به طور کلی سگ شامل نمادهای متناقضی است چرا که از یک سو نماد قدرت جنسی، بقای نسل، عالم به دنیای بعد از مرگ، نشانه ی قوه حیات، و از سوی دیگر نماد فریبندگی و وسوسه گری ،پیوند نامشروع و به ویژه در اسلام در کنار اعتقاد به وفاداری و صبوری او معنای متناقض شکمبارگی ،ولع و جنون که اغلب با سگ سیاه ظاهر می شود نیز وجود دارد”(گربران،1383،ج3: 54).
خانم «آکرمن» جایی دیگر درباره تازی ها می گوید: چنین می نماید که این ها تازی ای ملکوتی و کنایه ای ازابرهای بارانی باشند، تازی های دونده که در آن دوران یکی ازتجسم های ثانوی ماه بوده و نشانه حرکت اجسام سماوی «و شاید هم باد». لازم به ذکر است که هم چنین سگ جزء چها رحیوانی است که درآیین مهر هنگام قربانی کردن گاو به دست مهر حضور دارد.

15-7-3 کبوتر
نماد عشق، بهار، سادگی و خلوص، صلح، هماهنگی، امید و خوشبختی است. کبوتر را نشان گوهر زوال ناپذیری و روح دانسته اند. اغلب این پرنده به جهت زیبایی ،سفیدی و آهنگ خوش آن ،استعاره از زن دانسته اند “(شوالیه،گربران،1383،ج3: 542). “کبوتر در این نقش ها شاید نماد آشتی بزرگ بین مردمان باشد که همانا هدف دین مهر بوده و یا نماینده فرسو شیانس باشد فرسو شیانس در غالب مرغ نیز در داستان تعمید عیسی توسط یحیی در رود اردن آمده است که حتی استفاده از نقش کبوتر را می توان در نقاشی های مسیحیت نیز مشاهده کرد که دلالت بر حضور آیین مهر و تأثیر گذاری آن بر دین مسیحیت بوده است”(مقدم،1380: 37).

16-7-3 درختان
1-16-7-3 درخت و آیین ها
نقش درخت یكی از اصلی ترین نقوش رایج ایرانی است كه به گونه های مختلف یا به صورت نقش اصلی یا در متن اثربه كار می رود. این نقش از جمله نقوش اساطیری مهمی است كه راز و رمز به كارگیری آن توسط اسطوره پردازان بزرگ تحریر شده است. از جمله الیاده در این باره چنین می گوید:” ” نماد پردازی درخت جهان به معنای نماد پردازی كل كیهان است. قلمرو این درخت در ناخودآگاه و زندگی ژرف تر ماست. در كار برد این نقش فعالیت روانی و ذهن یكپارچه می شود. این نماد در اساطیر و ادیان به معنای نوزایی، بی پایانی، تجدید دوره، منبع زندگی و سر چشمه جوانی و واقعیت است. چنین اسطوره ای بیانگر حقیقت است چون تاریخ مقدسی را بیان می كند و بدین وسیله تكرار پذیر می شود.
اعتقاد به درخت به عنوان نشانه اى از حیات جاویدان از تمدن سومریان به بعد رایج شد. در تمام ادیان باستانى رسم بر این بود تا جهت شکرگزارى از نعماتى که خدایان به آن ها ارزانى داشته اند محصول و دسترنج خود را که انگور، انجیر، انار و زیتون بود با خود به معابد مى بردند و پس از انجام مراسم نیایش در پاى خدایانى که مظهر درختان و گیاهان بوده اند میان مردم تقسیم مى کردند.
زرتشتیان به چنین مراسمى، با همان فلسفه اولیه هنوز هم وفادار هستند و جالب آن که در بین آن ها درخت انار و انگور برترى دارد؛ چون معتقدند انار نماد زیاد شدن نسل بشر است. زندگی اسرار آمیز درختان، عظمت، دیر زیستى، بازآفرینی، بارورى و بسیارى از ویژگى هاى درختان باعث شده تا درختان نقشى خداى گونه در تصور انسان ها داشته باشند و همین امر سبب ستایش درختان شده است.
2-16-7-3 درخت حیات و درخت معرفت
درختانی هستند که در بهشت جای دارند. درخت حیات یا درخت زندگی که در تصاویر و نقوش،میان دو راهب و کاهن و یا دو جانور افسانه‌ای(بز وحشی، شیر، شیردال… ) قرار دارد که نگاهبانش به شمار می‌روند.
خداوند در قرآن مجید و در سوره ی بقره در باره درخت معرفت آمده است: ﴿وگفتیم ای آدم تو با جفت خود دربهشت جایگزین ودرآنجا از هر نعمت  که بخواهید بی هیچ زحمت ورنج برخوردارشوید ولی به این درخت (گندم یاسیب) نزدیک نشوید که از ستمکاران خواهید بود﴾ (سوره بقره، آیه 36).

3-16-7-3 درخت طوبی
درخت زندگی درختی است که به علت طول عمر و زیبایی و سودمندیشان مقدس شمرده می شوند، از قبیل درخت سدر که چوبش گرانبهاست، نخل که خرما می دهد و … درخت زندگی به شمار آمده اند. سهروردی در رساله عقل سرخ درخت طوبی را از عجایب هفتگانه شمرده و می نویسد: درخت طوبی در بهشت در یک کوه قرار دارد و همه میوه های این جهان را داراست. آشیانه سیمرغ روی درخت طوبی ست. روز پر بر زمین می گستراند. از اثر پر او میوه بر درخت پدید می آید و نبات بر زمین.
در اوستا هم چنين‌ از آفرينش‌ « كيومرث‌ » به‌ عنوان‌ نخستين‌ انسان‌ فاني‌ يا الگوي‌ انسان‌ فاني‌ و گاو به‌ عنوان‌ نخستين‌ حيوان‌ يا الگوي‌ حيوان‌ و هم چنين‌ از گياه‌ سخن‌ رفته‌ است‌. اهريمن‌ بر عليه‌ كيومرث‌ توطئه‌ كرد تا او را به‌ نيستي‌ بكشاند. سروش‌ اَهورايي‌ او را از خطر آگاهاند ولي‌ اهريمن‌ كار خود را كرد و كيومرث‌ كشته‌ شد. نطفه‌هاي‌ كيومرث‌ توسط‌ خورشيد، پاك‌ و نگاهداري‌ و سپس‌ به‌ زمين‌ برگردانده‌ شد. از تخم‌ كيومرث‌ دو گياه‌ (يك‌ كرفس‌ دو شاخه‌) چسبيده‌ از زمين‌ روييده‌ و به‌ زودي‌ درختي‌ تنومند شد. دو. شاخه‌ درخت‌ تبديل‌ به‌ دو انسان‌، يكي‌ زن‌ و يكي‌ مرد، شد كه‌ به‌ نام‌ مَشيَ و مَشيانه‌ خوانده‌ شده‌اند. از تنه‌ تنومند درخت‌، نژادهاي‌ گوناگون‌ پديد آمد.
4-16-7-3 چنار مقدس
چنار عظیم ترین و از پرعمرترین درختان نجد ایران است . گسترش شاخه های چنار کهن به هر سو چنان است که پهنه ای بزرگ را در زیر سایه خود می گیرد و چنان بلند و افراشته است که از دوردست دیده می شود . اما تنها عظمت ، سترگی و پرعمری چنار نیست که باعث تقدس چنارهای کهن شده است ؛ این نوجوان شدن هر ساله چنار نیز هست که به آن حالتی جادویی و ستایش انگیز می بخشد . چنار هرساله پوست می افکند و شاخه های تنومند آن رنگ سبز روشنی به خود می گیرد و این جوان شدن هر ساله چنار ، مانند همیشه سبز ماندن سرو ، بدان تقدسی می بخشد ؛ زیرا حفظ قدرت جوانی یکی از شرایط لازم برای باروری است و آن را مظهر برکت و نعمت بخشیدن ابدی خدایان و ارواح می سازد .
در تاریخ ایران باستان نیز اشاراتی به چنار رفته است که تقدس و کار ویژه آن را بیشتر مشخص می کند. سامویل. ک. ادی کتابی درباره آیین شهریاری در شرق فراهم آورده است که «ادی» در این کتاب ، مسایل بسیار جالب توجهی را درباره سنت های شهریاری در شرق مطرح می کند و ، از آن جمله ، درباره ارتباط شهریاران دوران مادی و هخامنشی با درخت و بخصوص درخت چنار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره بین النهرین، عالم ماده، عالم مثال Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره هخامنشیان، اساطیر ایران، نظام پادشاهی