پایان نامه ارشد رایگان درباره نظریه پیچیدگی، برنامه درسی، تعلیم و تربیت، مبانی نظری

دانلود پایان نامه ارشد

ز متخصصان و صاحب‏نظران این عرصه، به ویژه در اروپا، امریکای لاتین و آسیای شرقی، در نوشته‌های خود به نظریه پیچیدگی توجه نموده‌اند و از آن به عنوان نظریه‌ای یاد می‌کنند که اشارات بسیاری برای تعلیم و تربیت و جنبه‌های مختلف آن از جمله برنامه درسی دربردارد. در حال حاضر نظریه پیچیدگی در قلمرو آموزش، در برخی از کشورها به عنوان نظریه‌ای مهم مورد توجه است و مراکز و موسسات و انجمن‌هایی تحت همین عنوان تشکیل گردیده است.
در واقع بنا به گفته ساندرز53 (۲۰۰۳: 2) چالش‌هایی که ما امروز و در آینده نیز با آن‌ها مواجهیم، مستلزم شیوه‌های نوین اندیشه در باره فهم دنیای پیچیده، در‏هم‏تنیده و به سرعت متغیری است که در آن زندگی و فعالیت می‌کنیم، و بینش‌هایی که از مطالعه سیستم‌های پیچیده ناشی می‌گردد در گسترش و بسط تفکرمان در روش‌های نوین به ما یاری می‌دهد. همان‎گونه که سیلی‎یرز مطرح می‏نماید اکنون ما در مرحله‏ای وارد می‏شویم که نیازمند ارزیابی منتقدانه بینش‏هایی از پیچیدگی، و بکارگرفتن بینش‏های حاصل برای بهبود ادراک‏هایمان در دنیا هستیم. در واقع ما هیچ انتخابی نداریم، اذعان می‏کنیم که باید پیچیدگی را جدی بگیریم، حتی اگر راه حل‏های تمام و کمال را تضمین نمی‏کند (اسبرگ و بیستا،2010: مقدمه).
از این رو، در رساله حاضر تلاش می‏شود تا با نظریه پیچیدگی که یکی از جدیدترین نظریه‌های مطرح در عصر حاضر و موضوع برخی از گفتمان‌ها و کنفرانس‌های جهانی در رشته‌های مختلف است، آشنا شده و آن را مورد تحلیل و بررسی قرار ‌داد.

1-3- اهداف پژوهش
– تبیین استلزامات مبانی فلسفی (هستی‏شناسی و شناخت‎شناسی و روش‎شناسی) نظریه پیچیدگی در برنامه درسی و عناصر آن
– بررسی نقش استلزامات نظریه پیچیدگی در حل برخی مشکلات و بهبود حوزه برنامه درسی و عناصر آن

1-4- سوالات پژوهش
– مبانی فلسفی (هستی‏شناسی و شناخت‎شناسی و روش‎شناسی) نظریه پیچیدگی دربردارنده چه استلزاماتی در برنامه درسی و عناصر آن است؟
– چگونه استلزامات نظریه پیچیدگی قادر به حل برخی مشکلات و بهبود حوزه برنامه درسی و عناصر آن می‎باشد؟

1-5- محدویت‏های پژوهش
این پژوهش همانند سایر پژوهش‏ها با محدودیت‏هایی مواجه است.
– نخستین محدودیت، عدم امکان دسترسی کامل به برخی کتب و مقالات لاتین مورد نیاز برای پژوهش است.
– از آن جا که نظریه پیچیدگی رویکردی نو می‏باشد که بیش از چند دهه از طرح کلی آن در حوزه‎های مختلف به ویژه تعلیم و تربیت و برنامه درسی نمی‎گذرد، تبیین و تحلیل آن با دشواری همراه خواهد بود.
– محدودیت دیگر، کمبود منابع فارسی در ارتباط با نظریه پیچیدگی می‎باشد. در ارتباط با بازتاب و پیامد این نظریه در برخی حوزه‏ها مانند پزشکی، پرستاری، و اقتصاد، مطالب اندکی تحریر شده است. در رابطه با دلالت‏های این نظریه در حوزه عام تعلیم و تربیت تعداد انگشت‎شماری مقاله، رساله‏ و پایان‏نامه نوشته شده، اما هیچ کتابی به زبان فارسی تحریر نشده، و تنها یک کتاب‏ لاتین مرتبط با موضوع پژوهش به فارسی ترجمه شده است. از این رو دستیابی و ترجمه کتب و مقالات مستلزم صرف وقت بسیار می‏باشد.

1-6- مفاهیم کلیدی
1-6-1- تبیین54
تبیین فرایندی است عقلی ـ پژوهشی (معرفتی) که بر اساس دلیل و برهان و به شیوه‏ای منسجم و منطقی، به بررسی جنبه یا جنبه‏های گوناگون یک مسئله پرداخته و از پیدایش مسئله مجهول یا امر مبهم به وجود می‏آید (جمشیدی، 1369: 70).

1-6-2- هستی‎شناسی55
هستی‎شناسی قلمرویی از دانش فلسفی است که موضوع اصلی آن تبیین چیستی و چرایی واقعیت است. به گفته گوتک (1390: 6) باورهای ما در باره ماهیت واقعیت، تعیین‎کننده چگونگی درک ما از روابط‎مان با جهان و جامعه انسانی است. این باورها هم مهم‎ترین پرسش‎های ما را مطرح می‎کنند.

1-6-3- شناخت‎شناسی56
شناخت‎شناسی به این ارتباط دارد که دانش چیست و در باره کالبد دانش، چه چیز تحت عنوان حقیقت باور شده است (جیم پارسونز57 و لاری بوشامپ58، 2012: 6). مباحث معرفت شناسی، به پرسش از نسبتِ معرفت و علم با معروف و معلوم، و چگونگی حکایت علم از عالم خارج، و همچنین به محدوده، میزان و توان دانش بشری و مسائلی از این قبیل می‏پردازد (پارسانیا،1379). به گفته سالمون59 (1380: 64) پرسش اصلی معرفت شناختی این است که آیا ما می‏توانیم به اشیای غیرقابل مشاهده معرفت داشته باشیم یا نه. به عبارت دیگر شناخت‏شناسی قلمرویی از دانش فلسفی است که پرسش‏هایی مانند امکان و ماهیت شناخت، حدود شناخت، ارزش شناخت، انواع و ابزار شناخت و ملاک صدق قضایا محور اصلی آن را تشکیل می‏دهند.

1-6-4- روش‎شناسی60
روش‎شناسی، نظریه (مجموعه‎ای از ایده‏ها در ارتباط با رابطه میان پدیده‎ها) در خصوص چگونگی و چرایی اکتساب معرفت به وسیله پژوهشگران در زمینه‏ای پژوهشی است (اسکات61 و موریسون، 2006). به گفته نیومن62 (2000) روش‎شناسی پژوهش به جای تمرکز بر فنون خاص جمع‎آوری و بررسی داده‎ها، با موضوع چگونگی دانستن دانش سروکار دارد (صادق‎زاده، 1386: 144).

1-6-5- نظریه پیچیدگی
نظریه پیچیدگی اصطلاحی است که برای شماری از نظریه‏‌ها، ایده‏‌ها و برنامه‏های پژوهشی بکار می‌‏رود که از رشته‏های مختلف در علوم طبیعی گرفته شده‌اند (رسچر63 ، ۱۹۹۶). نظریه پیچیدگی نتیجه تعامل چندین رشته شامل فیزیک، ریاضی، زیست‎شناسی، اقتصاد، مهندسی، و علوم کامپیوتر می‏باشد (وایرمان64). از منظر مارک تیلور65 (۲۰۰۱) نظریه پیچیدگی برای شناخت ویژگی‏های مشترکِ سیستم‏های پیچیده و تعیین اصول و قوانین از طریق عملکرد آن‏‌ها تلاش می‌‏کند. محققان پیچیدگی توافق نظر دارند که سیستم‏های مورد مطالعه آن‎ها، به پدیده‏های طبیعی محدود نمی‌‏شوند، بلکه در زندگی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی نیز مشهود هستند (روو66 ،۲۰۰۷: ۱۹۰‏).
کوهن67 و همکاران (۲۰۰7: 34) به نقل از (سانتوناس68، ۱۹۹۸) نظریه پیچیدگی را چنین توصیف می‎کنند: “نظریه پیچیدگی از شیوه‏ایی به دنیا می‌‏نگرد که در آن مدل‏های ساده‏ی علت و معلول، قابل‏پیش‎بینی، خطی و رویکرد مجزا به درک پدیده‏‌ها، تعدیل گردیده، و با رویکردهای ارگانیک، غیرخطی و کل‎گرا جایگزین می‌‏گردد”.

1-6-6- استلزامات69:
استلزام به معنای دلالت‎های ضمنی و یا اشارات تلویحی است که از یک ایده استنباط می‎گردد که شامل حقایق و اظهاراتی مرتبط با آن می‏باشد (وبستر)70. کاوش به منظور یافتن استلزامات یک ایده، تلاشی در جهت برقراری پیوند بین نظریه و عمل می‏باشد. به سبب رابطه تنگاتنگ میان نظریه و عمل، همواره گرایشی جدی برای کشف مبانی نظری عمل از سویی، و تاثیرات عمل بر ترمیم و تکمیل نظریه از سوی دیگر وجود داشته است. کوشش‏هایی که در این راستا در حوزه آموزش و پرورش صورت می‏گیرد، می‏تواند به تنظیم فلسفه‎ای تربیتی و به تبع آن برنامه آموزشی مناسب کمک کند. به گفته پاک سرشت( 1386: 127 ) نظریه‏های تعلیم و تربیت زمینه‎ فعالیت‏های عملی تعلیم و تربیت را فراهم می‎سازند، و به فرایند تعلیم و تربیت نظم، انسجام و جهت می‏بخشند.

1-6-7- برنامه درسی 71
بسیاری از محققان متناسب با این که برنامه درسی را یک نقشه، یک برنامه آموزشی، تجربه‌های یادگیری، وقایع حقیقی، اثرات یا چیزهای دیگر بدانند، تعاریف مختلفی برای آن ارائه داده‌اند. در زمینه آموزش، آشکار‌ترین تعریف این واژه، نگریستن به آن تحت عنوان مسیری برای یادگیری است. تعریف بسیار کوتاه آن تحت عنوان «برنامه برای یادگیری» توسط هیلدا تابا در ۱۹۶۲ بکار برده شد، که کاملاً مناسب به نظر می‌رسد (اکر و تیجس72، 2009: 9). اگرچه تعاریف متنوعی از برنامه درسی ارائه شده، اما در پژوهش حاضر تمرکز اصلی بر تعریف فوق می‎باشد و محوریت یادگیری در برنامه درسی در کانون توجه است. به گفته مهرمحمدی (1393: 1) برخی یک برنامه درسی را از دریچه مولفه‏های تشکیل‏دهنده برنامه درسی، و برخی از منظری کلان‏تر می‏نگرند. در پژوهش حاضر به برنامه درسی از دریچه عناصر تشکیل‏دهنده برنامه درسی نگریسته شده است.

فصل دوم

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

در فصل اول، نخست بر اهمیت و ضرورت مواجهه با رویکرد نوین پیچیدگی به عنوان واقعیتی که پیش روی ما قرار دارد، تاکید شد. سپس توضیح داده شد که چگونه در چند دهه اخیر، نظریه نوین پیچیدگی با طرح مفاهیمی متفاوت، نظریه‎های خطی، کاهش‌گرا و جزء‌نگر را به چالش خوانده است. پس از آن مطرح گردید که به دلیل دغدغه‎های مشترک نظریه پیچیدگی و تعلیم و تربیت در ارتباط با انسان و ارتباط او با هستی و جهان، به نظر می‎رسد این نظریه می‏تواند دلالت‎های مهمی برای عرصه‏های مختلف تربیتی از جمله برنامه درسی داشته باشد.
در فصل حاضر به منظور آشنایی با مبانی نظری و پیشینه پژوهش، در بخش نخست، واژه و مفهوم پیچیدگی تحلیل شده، سپس خاستگاه این نظریه مطرح می‏گردد، و پس از بیان برخی نظریه‏های تاثیرگذار بر نظریه پیچیدگی، نخست مفاهیم نظریه پیچیدگی و سپس مبانی هستی‏شناسی، شناخت‏شناسی، و روش‎شناسی نظریه پیچیدگی بررسی و تحلیل می‏شوند. در ادامه فصل، به دلیل طیف گسترده ایده‏های نظریه‎پردازان پیچیدگی، به برخی تعابیر متفاوت از نظریه اشاره می‎شود. در بخش دوم نیز، مفهوم برنامه درسی و نیز الگوهای مختلف بررسی عناصر برنامه درسی مطرح می‎گردد. در انتها نیز پیشینه داخلی و خارجی پژوهش ارائه می‏گردد.
2-1- مفهوم پیچیدگی
واژه “پیچیدگی” از لحاظ واژه شناسی ریشه لاتینی دارد و مشتق از واژه complectere است که آن خود از ریشه plectere به معنای بافتن و به هم پیوستنِ سر و ته رشته‎های حصیر و به شکل دایره درآوردن آن‎ها در کار حصیربافی است. وجود پیشوند com در این واژه معنای دوگانگیِ دو عنصری را می‎دهد که در برابر یکدیگر قرار می‎گیرند، در‏هم‎پیچانده می‏شوند بی‏آن‎که دوگانگی آن‏ها از بین برود. در زبان فرانسوی واژه “پیچیده” complexe در قرن چهاردهم پیدا شد؛ این واژه از واژه لاتینی می‏آید به معنای آن که در آغوش می‎گیرد (مورن و همکاران،۱۳۸۸: 52).
در زبان انگلیسی، کاربرد این واژه از معنای «دربرگرفتن یا فراگرفتن عناصر متعدد» به معنای «درهم پیچیدن و درهم بافته شدن» میل کرده است. واژه «پیچیده»، با اشاره به اشیاء و ایده‌هایی که «شامل اجزای گوناگون مرتبط یا متصل به یکدیگر» یا «حاصل ترکیبی از عناصر متفاوت» هستند، اغلب مترادف با واژه‌های مرکب و مخلوط، یا بغرنج و غامض تلقی می‌شود. واژه «پیچیده»، به‌عنوان اسم، به «مفهومی کلی دارای اجزای متعدد»، به‌ویژه مفاهیمی به‌هم‌پیوسته، اشاره دارد. این واژه ابتدا در فیزیولوژی مورد استفاده قرار گرفت (قرن ۱۸)، پس از آن به اقتصاد، شیمی، زیست‌شناسی و هندسه راه یافت و در اوایل قرن بیستم، در روان‌کاوی، روان‌شناسی (نظریه گشتالت)73 و پزشکی ظاهر شد. اصطلاحات «پیچیده» و «پیچیدگی» معمولاً در تقابل با سادگی مورد استفاده قرار می‌گیرند (الهادف – جونز74 ، 1392: ۹۸-۹۹).
واژه‎ای که به کرات معادل پیچیدگی در نطر گرفته می‎شود، واژه «درهم‏تنیده»75 است. مورن (1379: 77) تاکید دارد که نباید پیچیدگی را با درهم‎تنیدگی یکی گرفت. درهم‏تنیدگی که درهمی بسیار زیاد واکنش‏های متقابل است، جنبه‏ای از پیچیدگی و یکی از عنصرهای آن است. پیچیدگی و درهم‎تنیدگی دو داده متناقض نیستند و نمی‏توان آن‏ها را به یکدیگر فروکاست. درهم‏تنیدگی یکی از اجزاء پیچیدگی است. واژه دیگری که گاه معادل پیچیدگی تصور می‏شود، ترکیب است. آگازی یادآور می‌شود که چون پیچیدگی مخالف سادگی است، برخی به اشتباه، پیچیدگی و ترکیب را معادل هم در نظر می‌گیرند. در ترکیب ما تعدادی از عناصر را داریم، اما دغدغه ارتباط آن‌ها را نداریم، در حالی که پیچیده، ترکیبی است که در آن ارتباط میان عناصر مهم است (آگازی76 و مونتسکو77، ۲۰۰۱: ۱۳۲).
از دیدگاه مورن (1379: 130) واژه‎ پیچیدگی به معنای “آن چه با هم بافته می‎شود، هم‏بافت” است. اندیشه پیچیده ” complex” اندیشه‎ای است که هم در پی متمایز کردن است

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، تعلیم و تربیت، میان رشته Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره جنگ جهانی دوم، تولید دانش، نهادینه شدن، خودسازماندهی