پایان نامه ارشد رایگان درباره منبع کنترل، یادگیری اجتماعی، عوامل بیرونی، عوامل درونی

دانلود پایان نامه ارشد

چندگانه بر سلامت شخصی را در بر می گیرد. الگوی محیطی بر وضعیت‌ها و شرایط خارج از فرد که بر سلامت او تأثیر می گذارد، متمرکز است. این شرایط مشتمل است بر آب و هوا، شرایط زندگی، در معرض مواد مضر قرار گرفتن، شرایط اقتصادی- اجتماعی، روابط اجتماعی و نظام مراقبت از سلامت. از برخی جهات دیدگاه الگوی محیطی درباره سلامت شبیه نظریه‌های فلسفی است که سلامت را به تعاملات موزون با همنوعان و محیط مرتبط می داند – وقتی محیط تغییر می کند، تعامل فرد با آن نیز باید تغییر یابد تا این نظام باقی بماند- بر اساس این رویکرد بیماری و عدم سلامت یعنی ناموزونی انسان با تعاملات محیطی(ادلین، 1999؛ به نقل از باباپور،1381).
پ) الگوی کلی نگر88: این الگو سلامت را بر حسب کلیت شخص، و نه بر اساس بخش بیماری از بدن، تعریف می کند. الگوی کلی نگر، جنبه‌های فیزیولوژیک، روانی، اجتماعی، معنوی و محیطی افراد و جوامع را شامل می شود و بر سلامت بهینه، پیشگیری از بیماری و حالت‌های روانی و هیجانی مثبت متمرکز است. الگوی کلی نگر، سلامت معنوی را نیز در بر می گیرد که الگوی پزشکی فاقد این بعد می باشد. این الگو سلامت را حالت بهینه و یا رفتارهای مثبت می داند. این الگو معتقد است که سلامتی ایستا نیست بلکه فرآیند پویایی است که تمام تصمیماتی را که روزانه می گیریم در نظر می گیرد. بنابراین تمام تصمیمات ما بر سلامت و تندرستی مان اثر می گذارد(همان منبع).

تاریخچه منبع کنترل
مفهوم منبع کنترل به عنوان یک ویژگی شخصیتی به شکل‌های مختلف در سراسر تاریخ بشر عنوان شده است. در مکاتب مختلف، خصوصا مکاتب الهی همواره به این بحث دامن زده شده است. برخی مکاتب، افراد را مجبور مطلق و برخی آزاد مطلقريال برخی دیگر امر بین الامرین را مطرح کرده اند که این همان دیدگاه اسلام است. در تراژدی‌های یونان باستان، عقاید بسیاری در مورد درماندگی انسان به واسطه قضا و قدر به چشم می خورد. شکسپیر در نمایشنامه‌های خود به فلسفه جبرگرایی، عاشقان بدشانس و هم اراده آزاد توجه داشته است. فلاسفه مفهوم منبع کنترل را به شکل جبر و اختیار بیان کردند(صفاری مقدم، 1385).
در مباحث جامعه شناسی، مفهوم منبع کنترل به صورت خودمختاری در مقابل از خود بیگانگی مطرح می شود. روان کاوان با نگرش خاص خود به دوران رشد و تکیه بر نقش پنج سال اول زندگی در واقع نگاهی جبرگرایانه به رفتارهای بشر دارند و او را اسیر غرایز می دانند و عوامل بیرونی را در تعیین سرنوشت خود، صاحب نقش اصلی و اساسی می دانند. رفتارگرایان هیچ ارجاعی به حالتهای درونی نظیر اضطراب، سایق‌ها یا مکانیزم‌های دفاعی نمی کنند و شخصیت را چیزی بیش از مجموعه پاسخ‌های یادگرفته شده به محرک‌های بیرونی و نظام‌های عادت نمی دانند. آنها هم نوعی نگرش جبرگرایانه نسبت به انسان دارند. انسان گرایان بر خلاف این دیدگاه، انسان را حاکم بر سرنوشت خود می دانند و بر نیروها و آرزوهای انسان، اراده آزاد و تحقق امکانات و استعدادهای انسان تأکید می ورزند و او را موجودی خلاق و در حال رشد و شکوفایی می دانند که می داند چه می کند و کاملا بر رفتارهای خود کنترل دارد(شولتز89، 1999؛ ترجمه سید محمدی، 1381 ).
تعریف منبع کنترل
سازه منبع کنترل ریشه در نظریه یادگیری اجتماعی دارد که توسط راتر در سال 1996 مطرح گردید. منبع کنترل اعتقاد و باور فرد در مورد توانایی اش در کنترل رویدادها است (چنگ90، 2009). به عبارت دیگر منبع کنترل نظامی از اعتقادات است که بر اساس آن، فرد موفقیت‌ها و شکست‌ها را بر حسب توانایی‌ها و ناتوانی‌های خود ارزیابی می کند. جهت گیری منبع کنترل افراد به گونه ای تعریف می شود که فرد موفقیت‌ها یا شکست‌های خود را به عوامل بیرونی یا درونی نسبت می دهد. افراد با منبع کنترل درونی معتقدند که موفقیت‌ها یا ناکامی‌هایشان توسط خودشان ایجاد شده است یا از بین می رود، در حالی که افراد با منبع کنترل بیرونی معتقدند که موفقیت یا شکست‌های آنها توسط عوامل بیرونی مانند سرنوشت، شانس، افراد قدرتمند و نیروهای غیر قابل کنترل پیش بینی و اداره می شود.(ایمهولم91، 2007 به نقل از افضلی، 1385).
راتر معتقد است که ما از خود تصویری به صورت موجوداتی آگاه داریم و برای زندگی خود تصمیم
می گیریم. اگرچه تقویت بیرونی نقش دارد اما اثر بخشی تقویت بستگی به عوامل شناختی درونی دارد. ما نسبت به پیامدهای رفتارمان و نسبت به تقویتی که به دنبال رفتارمان خواهد آمد دارای انتظاراتی ذهنی هستیم و این احتمال را که رفتار کردن به طریق معینی منجر به تقویت مشخصی خواهد شد تخمین می زنیم و رفتار خود را بر طبق آن تنظیم می کنیم. به عبارتی منبع کنترل همان انتظارات تعمیم یافته فرد است(اسمیت92 و مارتین93، 2007 به نقل از افضلی، 1385).

نظریه‌های مختلف در خصوص منبع کنترل
نظریه اسناد94
نظریه اسناد دارای سابقه طولانی و غنی در زمینه روان شناسی اجتماعی است که توسط فریتز –‌هایدر95 در سال 1985 بنیان گذاشته شده است. اصطلاح اسناد به علت‌هایی که فرد برای رویدادها و نتایج اعمالشان برمی گزیند اشاره می کند و این اسنادها جنبه استنباط شخصی دارند. نظریه اسنادی بیانگر این واقعیت است که افراد چگونه به علل رفتارهای خود و دیگران می نگرند. در این نظریه فرض بر این است که انسان گرایش دارد از راه توسل به اسناد یا نسبت دادن امور به افراد یا اشیاء اطلاعاتی فراهم آورد. این گونه اطلاعات به وسیله یک رشته قواعد به دست می آیند. نقش مهم این تئوری در ارتباط با فرآیندهای شناختی افراد و در ارتباط بین افراد است. تئوری‌های اسناد در فرضیه‌های کلی مشترکاتی به قرار زیر دارند : 1) ما برای معنا و مفهوم بخشیدن به دنیای اطرافیان تحقیق و بررسی می کنیم. 2) رفتار افراد را به عوامل داخلی یا خارجی اسناد می کنیم. 3) و این اسنادها را از راه‌های مختلفی انجام می‌دهیم (مایر96، 1990؛ به نقل از صفاری مقدم، 1385).
نظریه توازن‌هایدر
یکی دیگر از نظریه‌های اجتماعی نظریه توازن است که به وسیله‌هایدر، روان شناس اجتماعی طرح و پیشنهاد گردید.‌هایدر نظریه خود را تحلیل عمل ناآشنا97 می نامد. این نظریه بیانگر آن است که افراد عادی آدمی چگونه به علل رویدادهای مهم زندگی خود می نگرند. به اعتقاد وی این علل به عوامل درونی و بیرونی نسبت داده می شوند. او این عوامل را به ترتیب نیروی موثرشخصی98و نیروی موثرمحیطی99 می شناسد که پیامدهای این چنین به دنبال دارد :
پیامد= نیروی شخصی + نیروی محیطی
قدرت و محیط بر روی هم عامل توان را تشکیل می دهند که با عامل کوشش ترکیب می شوند و پیامد را به وجود می آورند. قدرت یا توانمندی انسان وابسته به محیط است(پارسا، 1374؛ به نقل از صفاری مقدم، 1385).

نظریه اسنادی واینر100
واینر و همکارانش یک رشته بررسی‌های علمی برای تشریح نظریه اسنادی درباره رفتار موفقیت آمیز انجام دادند. این بررسی‌ها بیشتر بر اساس اندیشه‌های‌هایدر بود و نتیجه بدست آمده این بود که موفقیت‌ها و ناکامی‌های تحصیلی شاگردان به طور عمده چهار عامل توانمندی، کوشش، دشواری موضوع و شانس یا بخت و اقبال وابسته اند که که وزنه‌هایی در تعیین رفتار به شمار می آیند و در هر پیامد رفتاری یک یا دو مورد در آنها دخالت دارند. چنانچه بعضی‌ها نمره خوب خود را به واسطه منصفانه بودن آزمون یا کوشش و فعالیتشان و بعضی دیگر نمره بد را نتیجه دشواری آزمون یا به شانس می دانند. البته منظور واینر و همکاران او دلیل بر این نیست که فقط این عوامل چهارگانه در توضیح رفتار مؤثرند. بررسی‌های بعدی آنها نشان می دهند که عوامل دیگری مانند معلمان، شاگردان، حوصله، خستگی، بیماری، شخصیت و صورت ظاهر فرد نیز در کامیابی و ناکامی درسی مؤثرند و در چهار عامل اصلی عامل شانس دارای کمترین تأثیر است(همان منبع).

نظریه یادگیری اجتماعی
نظریه یادگیری اجتماعی راتر همسازی یا ترکیبی از یادگیری و چشم اندازهای شخصیت است. این نظریه در اصل اجتماعی است، زیرا از محتوای آن بر می آید که امور اجتماعی آنچنان با نیازها پیوند ناگسستنی دارند که بدون میانجگری دیگران نمی توان به ارضاء آنها دست یافت. نظریه یادگیری اجتماعی راتر چهار سازه را در بر می گیرد: توان رفتار، انتظار، ارزش تقویتی و موقعیت روانی. توان (p) وقوع یک رفتار(B) در یک موقعیت معین تابعی است از انتظار (E) و ارزش(V) تقویتی (R) در آن موقعیت که راتر به این صورت نشان داده است:
BP= ERV + PS
توان رفتار به آن گونه احتمالی اشاره دارد که فرد در رابطه با رفتارهای دیگری بتواند به نحو خاصی عمل کند. ممکن است انسان در موقعیت مشخصی به اعمال مختلفی اشتغال داشته باشد. توان رفتار امکانات را بر حسب احتمال وقوعشان سازمان می دهد. از دیدگاه راتر رفتار اعمال مشهود و نامشهود را شامل می شود، مانند طرح ریزی و اندیشیدن که غالبا به صورت رفتار ظاهر می شوند. انتظار اعتقادی است که احتمال وقوع تقویت معینی را به عنوان نتیجه خاصی در موجود آدمی پدید می آورد. انسان ممکن است اعتقاد پیدا کند که هر عملی دارای نتایج و پیامدهایی است. انتظار امری مجرد و انتزاعی است و امکان دارد که رابطه بسیار کمی با حقیقت داشته باشد. به اعتقاد راتر تقویت می تواند هم دارای جنبه درونی(عامل تقویتی برای فرد) و هم برونی باشد(عامل تقویتی برای جامعه یا فرهنگی که فرد به آن تعلق دارد)(کریمی، 1380).
ارزش تقویتی بیانگر آن است که ارزشهای معین پیامد خاصی در رابطه با پیامدهای توانمند دیگر تا چه اندازه است. انتظار و ارزش تقویتی به یکدیگر وابستگی ندارند. از چند پیامد توانمند رفتار ممکن است یکی از احتمال پذیرترین آنها نسبت به پیامدهای دیگر کم و بیش مطلوب انسان واقع شو(همان منبع).
موقعیت روانی، روشنگر این واقعیت است که بافت و مضمون رفتار مهم است. شیوه نگریستن به اوضاع و موقعیتها می تواند هم در ارزش تقویتی و هم در انتظار تأثیر داشته باشد، چنانچه در موقعیتهای ناگوار ممکن است انسان همه پیامدهای مؤثر و توانمند را منفی ببیند. بنابراین، هر چه در موقعیتها کمتر اثر منفی وجود داشته باشد اوضاع و احوال مطلوبتر جلوه می کنند.راتر معتقد است که در افراد آدمی بر اثر تجربه با دیگران انتظاراتی درباره احتمال پیامدهای رفتاری به وجود می آیند که بنا به چشم داشت‌ها و انتظارات خود و ارزشی را که آنها برای پیامدهای مؤثر قائلند عمل می کنند(همان منبع).
نظریه جایگاه مهار سلامت
ساختار اولیه جایگاه مهار سلامت از نظریه یادگیری اجتماعی راتر در سال 1966 اقتباس شده است. در این تئوری گفته می شود که یادگیری در فرد بر پایه تقویت‌های گذشته انجام می شود و طی آن افراد انتظارات خاص و عمومی را در خود شکل می دهند (والستون، 1978).
در سال 1976 کنت والتسون، باربارا والتسون، گوردون کاپلان101 و شرلی مایدز102 با بهره گیری از نظریه یادگیری اجتماعی و مکان کنترل راتر، جایگاه مهار سلامت را ارائه دادند. این افراد متوجه شدند که در پیش بینی رفتار بهداشتی به خصوص از انتظارات عمومی مانند مقیاسI-E 103راتر مشکل وجود دارد. محققان مشاهده کردند که بیماران دیابتی تازه تشخیص داده شده و خانواده‌هایشان – از نظر کارمندان بیمارستان و کادر پزشکی- نقش فعال بیماران را در مراقبتهای سلامتی- پزشکی مهم تلقی می کنند. مشخص شد که متخصصان در تلاشند تا بیماران را به امر جایگاه کنترل درونی سازگار سازند. این علاقه در مسئولین مربوطه بوجود آمد که جایگاه کنترل می تواند برای مؤسسات مراقبت سلامت حائز اهمیت باشد جایگاه مهار سلامت باور فرد به این امر است که سلامت وی تا چه حد تحت کنترل عوامل درونی(خود) و یا بیرونی (افراد مؤثر یا با نفوذ و بخت و اقبال) می باشد (مشکی، 1389).
حاتملوی سعدآباد (1390) در پژوهش خود تحت عنوان “نقش کانون کنترل سلامت در رفتارهای خودمراقبتی افراد مبتلا به دیابت نوع 2” نشان داد که بین رفتار خود مراقبتی با

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره کیفیت زناشویی، رضایت زناشویی، رضامندی زناشویی، تغییر نگرش Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره منبع کنترل، ایماگوتراپی، منبع کنترل درونی، بهداشت و سلامت