پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، پناهندگان

دانلود پایان نامه ارشد

682 ه / 1283 م )
آيالون به شكلي بسيار كوتاه و مختصر دومين گروه وافديه در زمان سلطان احمد تكودار را به اين صورت ذكر مي كند كه، در سال 682 ه ، نوزده / 19 سواره نظام به همراه خانواده هايشان وارد مصر شدند.243 چگونگي آمدن اين گروه به مصر و علت آن نيز ذكر نشده است.

4. به پادشاهي رسيدن ارغون خان بن آباقا

بعد از به قتل رسيدن سلطان احمد تكودار، در روز هفتم جمادي الاول سال 683 ه / 1284 م ارغون خان بن آباقا به پادشاهي رسيد.244 دورة هفت سالة سلطنت ارغون خان در ايران مقارن با سلطنت ملك منصور سيف الدين قلاوون ( 678 – 689 ه / 1280 – 1291م ) و پسرش ملك اشرف صلاح الدين خليل ( 689 – 692 ه / 1291 – 1294 م ) بود. بدين صورت كه در سال 690 ه / 1292 م ملك منصور سيف الدين قلاون معروف به الفي پس از هجده سال پادشاهي وفات يافت و پسرش ملك اشرف ( صلاح الدين خليل ملقب به الملك الاشرف ) به جاي او به تخت نشست.245
سياست خارجي ارغون همانند اسلافش، اتحاد با اروپاي غربي عليه مماليك مصر و شام و نيز مخالفت با خانات اردوي زرين بود. ارغون مايل بود جنگ عليه مماليك را از سر گيرد، لذا تلاش هايي در جهت مقابله با مماليك صورت داد. براي اين منظور، سياست مذاكره و گسترش مناسبات سياسي _ نظامي با دولت هاي اروپايي را در پيش گرفت و چندين هيأت سفارت به غرب اعزام كرد.
آن طور كه از بررسي منابع در خصوص دورة سلطنت ارغون خان بر مي آيد، به نظر مي رسد كه گروه هاي وافديه و فراري و پناهجو در محدودة زماني حكومت ايلخان جديد هيچ گونه تحرك و موجوديتي نداشته اند. نگارنده معتقد است كه در اين دوره تحركات مرزي قابل توجهي ميان ايلخانان و مماليك صورت نپذيرفته است. به همين جهت منابع اشارة خاصي به افراد يا گروه هاي فراري در اين دوره نكرده اند. تقريباً اين جريان در دورة كوتاه مدت سلطنت گيخاتوخان نيز به وقوع پيوست، زيرا افراد و امواج فراري در زمان گيخاتوخان نيز فعاليت بسيار محدودي داشته اند.

5. بررسي تأثيرات گروه هاي فراري و پناهنده در دوران
آباقاخان و احمد تكودار – سيف الدين قلاوون الفي

با به سلطنت رسيدن سيف الدين قلاوون معروف به الفي، تحركات گروه هاي وافديه نسبت به دوران پيش از آن تا حد قابل توجهي كاهش يافت. در محدودة زماني حكومت قلاوون تنها سه موج از وافدية ايلخاني نزد مماليك پناهنده شدند، اين در حالي است كه اين تعداد در خصوص فراريان مماليك به سوي ايلخانان، به بيشتر از دو گروه تجاوز نمي كند.
با توجه به آنچه كه منابع دربارة امواج وافدية پناهجو نزد مماليك ذكر مي كنند، به نظر مي رسد كه شمار اين پناهجويان حاضر در مصر در زمان سيف الدين قلاوون چندان زياد نبوده است. نگارنده براساس مطالبي كه از منابع دريافته و بر پاية نتيجه گيري كه نسبت به تحركات گروه هاي فراري و پناهخواه نزد مماليك به دست آورده است، احتمال مي دهد كه اكثريت تعداد وافدية وارد شده به سرزمين مصر در دوران سلطنت الفي بيشتر از 500 يا 1000 نفر نباشند.
ممكن است كه شمار گروه هاي فراري و پناهنده نزد ايلخانان از اين تعداد نيز كمتر باشد. سكوت معني دار منابع و مآخذ در خصوص نتايج تحركات پناهندگان و فراريان در اين زمان برخلاف دوران ملك ظاهر بيبرس نيز مي تواند ناشي از همين امر، يعني جمعيت كم اين گروه ها باشد.
با اين وجود نمي توان ورود امواج فراري و پناهنده به قلمروي طرفين را بدون رهاوردي خاص و جالب توجه رها كرد. به نظر مي رسد در اين خصوص برخي تأثيرات مذهبي از جانب وافدية مغول مانند پناهنده شدن شيخ علي كه ظاهراً گرايشات صوفيانه نيز داشته است داراي اهميت وافري باشد. زيرا بنا به گفتة نويري سر زدن برخي اعمال از جانب شيخ علي، عامل زنداني شدن وي و برخي از اطرافيان و همراهانش شد. بنابراين ممكن است سلطان مسلمان مملوكان از تأثير گذاري اين گروه از فراريان به لحاظ عقايد و نظرات خاص مذهبيشان نگران شده و تصميم به مقابله با آنان گرفته باشد.
از سوي ديگر وارد شدن نوزده سواره نظام مغول به مصر همانند دوران ملك ظاهر، مي تواند به عنوان عاملي الهام بخش در تغييرات نظامي مد نظر قرار بگيرد. تا جايي كه نتايج آن در امور اداري و حكومتي نيز تأثيرگذار باشد.
به نظر مي رسد دسته هاي فراري كه از سمت مصر به قلمروي ايلخانان وارد شدند، تأثيرات چندان ماندگاري را بر ايران عصر مغولان نگذاشتند. اين امر مي تواند ناشي از عوامل مختلف از جمله، نماندن و سكونت كوتاه مدت آنان نزد مغولان باشد.

6. به سلطنت رسيدن گيخاتوخان بن آباقا

پس از مرگ ارغون خان، گيخاتوخان بن آباقا در 24 رجب سال 690 ه / 1291 م به سلطنت رسيد.246 همزمان با دوران پادشاهي گيخاتوخان در ايران و در ادامة تغيير و تحولات به وجود آمده در مصر، ملك اشرف خليل در سال 693 ه / 1294 م از سلطنت خلع مي شود و ملك الناصر محمد بن قلاوون به پادشاهي مصر مي رسد.
وقايع و رويدادهاي دورة سلطنت گيخاتوخان در منابع فارسي و عربي مورد كم توجهي و غفلت قرار گرفته است. تمامي مورخان تحولات اين دوران را بويژه تحولات سياسي _ نظامي مرزهاي غربي را به صورت مختصر و موجز بيان كرده اند. با وجود اين بر پاية اطلاعات پراكندة منابع تاريخي مي توان دريافت كه برخلاف دورة ارغون خان كه مرزهاي غربي از آرامش نسبي برخوردار بود، تكاپوهاي مماليك مصر در سرحدات غربي قلمروي ايلخاني باعث ايجاد تنش ميان دو حكومت گرديده است.
اگر نسبت به اشارة آيالون در خصوص تنها موج از وافدية مغول در دوران سلطنت گيخاتوخان بي اعتنا باشيم، مي توان زمان سلطنت ايلخان جديد را نيز همانند زمان ارغون خان به عنوان دورة ايستايي و توقف در حركت امواج وافديه و فراريان نام برد.
مؤلف البدايه و النهايه ، از يك موج وافديه مشتمل بر 300 سواره نظام در سال 691 ه نام مي برد.247 زمان دقيق، چگونگي و علت مخالفت اين گروه نيز بيان نشده است. نكتة جالب اينجا است كه نگارنده با توجه به بررسي بيشتر منابع مربوط به اين دوره، نتوانست اطلاعات دقيق تري در خصوص اين گروه از فراريان به دست آورد. ابن كثير نيز جز اشاره اي كوتاه به اين موج از فراريان، گزارش قابل توجه ديگري را ارائه نمي كند.

7. به سلطنت رسيدن بايدو بن طراغاي بن هلاكوخان

در پي تحركات برخي امراء و گروه ها، بايدو بن طراغاي بن هلاكوخان با به قتل رساندن گيخاتوخان، در جمادي الاولي از سال 694 ه / 1295 م به سلطنت رسيد.248 حكومت چند ماهة بايدوخان پسر طراغاي نوادة هلاكوخان نيز بسيار كوتاهتر از آن بود كه به ايجاد وضعيت تازه اي در روابط ايلخانان و مماليك بينجامد. در دوران كوتاه مدت سلطنت بايدوخان تحول و اتفاق خاصي در مرز غربي ايلخانان رخ نداد تا اينكه غازان خان به قدرت رسيد.
يكي از مهمترين تحولات سياسي در فاصلة به قتل رساندن گيخاتو و به تخت نشستن بايدو، همكاري برخي امراء مانند طراغاي پسر هلاكوخان با بايدو در كشتن گيخاتو بود. اين ماجرا باعث شد تا موج وسيعي از مغولان در دوران سلطنت غازان خان از ترس انتقام وي به سمت مصر فرار كنند. در واقع پادشاهي چند ماهة بايدو بدون نشانه هايي از تحركات امواج وافديه به پايان رسيد. اما مقدمات حركت وسيع و گستردة فراريان و پناهجويان در دوران غازان خان را فراهم كرد.
در محدودة زماني سلطنت بايدوخان نيز همانند دوران ارغون خان و تا حدودي گيخاتوخان، تحركات خاصي از افراد و گروه هاي فراري مشاهده نمي شود. اما با به سلطنت رسيدن غازان خان تحولات منطقه اي و روابط ميان ايلخانان و مماليك تحت تأثير امواج افراد و گروه هاي فراري و پناهنده شكل جديدي به خود گرفت. تحولات ناشي از حضور فراريان و پناهندگان در دوران غازان خان و مناسبات وي با مماليك و بالعكس، مبحث قابل توجه بعدي است كه به آن پرداخته شده است.

بخش سوم :
بررسي نقش وافديه، فراريان و پناهندگان در زمان غازان خان

فصل اول
تحركات وافديه و مستأمنين در زمان جلوس غازان خان
با به قتل رسيدن بايدو، غازان خان پسر ارغون خان در ذي الحجة سال 694 ه / 1295 م به سلطنت رسيد.249 از زمان مرگ آباقاخان تا به روي كار آمدن غازان خان، جز در برخي موارد خاص، سكوتي معني دار در حركت گروه هاي وافديه و پناهخواه به وجود آمده بود. اما دوران چندين سالة سلطنت غازان خان، مملو از حضور گروه هاي مختلف فراري و پناهنده در مناسبات ميان ايلخانان و مماليك بود.
به هر ترتيب همزمان با به تخت نشستن غازان خان در ايران و تغيير و تحولات به وجود آمده در مصر، يكي از امراي مملوك به نام زين الدين كتبوقا ( كتبغا )، محمد بن قلاوون برادر ملك اشرف خليل را كه كودكي نه ساله بود به سلطنت برگزيد و لقب ملك ناصر به وي داد. كتبوقا به نيابت سلطنت منصوب شد، اما قدرت واقعي در دست او و ساير امراي مملوك بود و ملك ناصر فقط اسماً پادشاه بود. پس از مدتي امراي طرفدار كتبغا، ملك ناصر را از سلطنت خلع و كتبغا را با لقب ملك العادل زين الدين كتبغا250 ( 694 – 696 ه / 1295 – 1297 م ) بر تخت سلطنت نشاندند.251
همزمان با دورة سلطنت غازان خان در ايران، كتبغا از سلطنت عزل شد و ملك المنصور حسام الدين لاچين ( 696 – 698 ه / 1297 – 1299 م ) به سلطنت مماليك مصر دست يافت.252 بعد از سلطنت لاچين، الملك ناصر محمد بن قلاوون براي بار دوم ( 698 – 708 ه / 1299 – 1309 م ) به تخت پادشاهي مملوكان رسيد.253
فرار و پناهخواهي امواج وسيع فراريان و پناهندگان مغول به سمت مماليك مصر و بالعكس، در زمان سلطنت غازان خان در ايران، و ملك العادل، لاچين و ملك ناصر در مصر، همچنان ادامه يافت.254
1. وافدية اويراتيه ( 695 ه / 1296 م )
در زمان سلطنت غازان خان شاهد تحولي شگرف در حركت وافديه و مستأمنين مغول بود. يك موج خاص از اين گروه ها در طول سلطنت غازان خان، در اواخر قرن هفتم هجري / سيزدهم ميلادي از قلمروي ايلخانان به سمت مرزهاي قلمروي مماليك مصر گريختند. اين دستة اخير از موارد نادر فراريان و پناهجويان مغول به دربار مماليك هستند، زيرا آنان جزء وسيع ترين و در عين حال جالب توجه ترين امواج وافدية مغول محسوب مي شوند.
چگونگي شكل گيري اين موج از وافديه به اين صورت بود كه گروهي موسوم به طايفة اويراتيه ( اربدانيه )? با فرماندهي طرغاي (طرغيه يا طوقاي گوركان، شوهر دختر منكو تيمور پسر هلاكوخان ) به سمت مصر فرار كردند و به سلطان زين الدين كتبغا پناهنده شدند.255 ورود اين گروه از مغولان به شام در منابع عربي تحت عنوان ” الوافدين العويراتيه ” ذكر شده است.256 منوچهر مرتضوي اين واقعه را تحت عنوان مشتعل گشتن آتش زير خاكستر، كه همان خصومت ديرينة ميان دولت ايلخاني و سلاطين مصر و شام مي باشد، بيان كرده است.257
هر چند كه در گذشته برخي گروه هاي فراري و پناهجو به صورت خانوادگي و با خاندان خويش اقدام به عصيان و سركشي مي كردند، اما اين گروه اخير يكي از برجسته ترين امواجي است كه به شكل طايفه اي و در مقياس بسيار وسيع جمعيتي اقدام به فرار كرده است.

الف. چگونگي فرار اويرات ها به قلمروي مماليك
طايفة اويرات به رهبري طرغاي قلمروي ايلخانان را به سمت سرزمين مصر ترك كردند. بنا به گفتة ابن خلدون، طراغاي هنگامي كه ميان بغداد و موصل بود، ” نزد كتبوغا كس فرستاد و اجازت خواست تا به او بپيوندد “.258 سلطان كتبغا نيز همانند سلاطين پيشين مماليك، از شنيدن خبر مخالفت اين گروه با ايلخانان و حضور آنان در مصر خوشحال شد و خود را براي استقبال از آنها آماده كرد.
در هنگامة مكاتبات طرغاي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره پناهندگان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان