پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، روش بازار

دانلود پایان نامه ارشد

شهرها منع شده بودند، تا جايي كه براي خريد و فروش بازارها را به سوي آنها مي بردند،282 و فروشندگان به بيرون از شهر نزد آنان مي رفتند.
با توجه به موارد فوق، ذكر چند نكته دربارة نحوة سكونت اين گروه ها ضروري مي نمايد. اول اين كه به نظر مي رسد افراد عادي و عامة ايل را در مناطقي دور از مراكز اصلي مانند شام و دمشق اسكان مي دادند تا خطر ساز نشوند. در درجة دوم به خاطر تعداد زياد اين گروه از وافديه اگر قرار بود تمامي آنها در داخل شهر ساكن شوند، حتي يك شورش خرد و كوچك هم باعث به وجود آمدن دردسري جدي براي مماليك مي شد. از اين رو مماليك سعي كردند تا حد امكان مغولان را دور از شهرهاي اصلي سكونت دهند.
سوم اين كه مصريان، هر كس از آنها را كه باقي مانده بود در سپاه به كار گرفتند و در سرزمين هاي اسلامي پراكنده مي كردند.283 شايد پراكندگي اين گروه ها در سرتاسر قلمروي مصر و حتي سواحل شام نيز نشان از ترس مماليك به خاطر عصيان و مخالفت احتمالي آنان و تأييدي بر كثرت تعداد شان باشد.

ه . نفوذ اويرات ها در دولت مملوكان مصر
با ورود اين گروه از پناه خواهان، همانند آنچه كه در خصوص دسته هاي پيشين وافديه نيز اتفاق افتاد، دو نكتة اصلي برجستگي بيشتري پيدا مي كرد. يكي اينكه ايلخانان به شدت با كمبود نيرو و اميران و سربازان ارتشي مواجه مي گشتند. دوم اينكه در جهت عكس اين قضيه، مماليك به لحاظ نيروي نظامي و سپاهي به خوبي تقويت مي شدند.
بنا به گفتة ابن خلدون مغولان اين گروه، كم كم در دولت مملوكان نفوذ كردند و ” تركان با ايشان در آميختند، اسلام آوردند، فرزندانشان را در امور دولتي استخدام كردند و به ايشان زن دادند و از ايشان زن گرفتند “.284 در همين جملة كوتاه ابن خلدون، تأثيرات وسيع امواج وافدية اويراتيه به خوبي مشخص مي شود. اسلام پذيري اين گروه، به كارگيري فرزندان آنان در امور دولتي مصر و به وجود آمدن پيوندهاي سببي ميان طرفين، نشان از مخلوط شدن عميق امواج وافديه در ميان مماليك مصر دارد.
نويري نيز در خصوص به كارگيري اين گروه ها ذكر مي كند كه ” امراء فرزندان جوان آنها را براي خدمت كردن در اختيار گرفتند. آنان از زيباترين مردم بودند و سربازان با دختران آنها ازدواج كردند و بقية آنها براي مماليك خدمت مي كردند “.285 بنابراين گروهي از آنها نيز علاوه بر خدمت در سپاه و ارتش و مقام هاي مختلف، به عنوان خدمت گذار در ديگر جاها مشغول به فعاليت شدند.
نكتة آخر در خصوص وافدية اويرات اين است كه به احتمال زياد آنان باعث سقوط كتبغا ملك العادل از سلطنت شدند. كتبغا كه مملوك مغول الاصل قلاوون بود، خود را به عنوان عضو كوچك، نمايندة ذينفع وافديه و ناراضي هاي الظاهريه معرفي كرد و همين امر باعث شد تا رقيب او لاچين حمايت نخبگان و برگزيدگان مملوكان را جهت مقابله با نفوذ وافديه بدست آورد.286

2. پناهندگي سولامش امير الامراي روم و برادرش قطقطو به مماليك مصر( 697 ه / 1298 م )

تنها دو سال پس از حركت وسيع و غافلگير كنندة وافدية اويرات، ضربة سخت ديگري بر پيكرة حكومت ايلخانان وارد گشت. اين بار در سال 697 ه / 1298 م اميري از ناحية روم به نام سولامش ( سلامش / سولميش ) علم طغيان برافراشت و جهت سركوبي غازان خان با مماليك مصر متحد گشته و به لاچين سلطان مصر پناهنده شد.
منابع در خصوص شورش سولامش ذكر كرده اند كه، ” سلامش بن أفاك بن بيجو287 اميري در بلاد روم بود و يك تومان ( ده هزار نفر ) لشكري و سپاهي در خدمت داشت. از غازان خان بيمناك شده بود و نزد لاچين كس فرستاد و از او خواست كه بدو بپيوندد “.288 سلاميش پيش از اين توسط غازان خان به آسياي صغير فرستاده شده بود تا از آن سمت به مصر و شام يورش برد، ولي وقتي وارد منطقه شد و اوضاع را ناآرام ديد، بهره جست و از مماليك استمداد طلبيد.
در واقع حركت استقلال طلبانة سولاميش به اين صورت آغاز شد كه وي با استفاده از اوضاع نا آرام منطقه و برف سنگيني كه موجب بسته شدن راه ها شده بود، احوال اردوي ايلخانان را دگرگون ديد و ” بنابراين مقدمه با اقبال و طاشتمور و جمعي اتفاق كرد و ناگاه باينجار و بوجقور ( نمايندگان ايلخان ) را بگرفت و بكشت و مخالفت آغاز نهاد “.289
امير الامراي روم براي نابودي غازان خان و در جهت رسيدن به اهداف استقلال طلبانة خويش، از اطراف شام گروه هاي مختلف را دعوت كرد و لشكري فراهم آورد، بدين صورت كه ” اوباش بي قياس را گرد كرد تا قرب پنجاه هزار سوار كار بر وي جمع شدند و شاميان بمدد بيست هزار متقبل شدند “.290
ايلخان براي دفع اين طغيان، امير چوپان و قتلغشاه و سوتاي را به همراه سپاهياني اعزام كرد و در بيست و چهارم رجب سال 698 ه / 1299 م، دو لشكر در صحراي ارزنجان با يكديگر روبرو گشته و درگير شدند. در نهايت سولميش شكست خورد و منهزم به جانب ديار شام بيرون رفت.291
بنا به گزارش ابن خلدون و نويري، سلامش بعد از شكست خوردن در برابر مغولان و پراكنده شدن سپاهيانش، زن و فرزند خود را رها كرد و به سمت مصر گريخت و پادشاه مصر لاچين نيز لشكري را در اختيار او گذاشت تا برگشته و زن و بچة خود را بياورد. اما هنگامي كه به سيس (مركز ارمنستان صغير متحد ايلخانان) رسيد سپاهيان مغول طي نبردي او را شكست دادند و سلامش به يكي از دژها پناه برد. ” او را از آن دژ فرود آوردند و فردي را نزد غازان خان فرستادند و زماني كه ايلخان بر سلامش دست يافت او را به همراه امراء روم و يك امير مصري كه با وي متحد گشته بودند به قتل آورد “.292
اما برادر سلامش، قطقطو با همة لشكرياني كه با او بودند در مصر ماندند و در زمرة سپاهيان مماليك قرار گرفتند و به آنها اقطاع داده شد.293
همان طور كه ذكر شد علت فرار سلامش به مصر، به خاطر اوضاع متشنّج آسياي صغير و عدم دسترسي غازان خان به آن مناطق [ به خاطر بسته شدن راه ها در نتيجة بارش زياد برف ] بود. ضمن اينكه به نظر مي رسد استقبال گرم مماليك از امواج گستردة وافدية اويرات نيز به عنوان عاملي محرك در فرار سلامش و پناهندگي وي به مصر مؤثر باشد. علاوه بر اين ادعاي استقلال طلبي سلامش نيز مورد توجه است.
به نظر مي رسد كه با عصيان سلامش به عنوان فرماندة ده هزار سپاهي مغول و اظهار مخالفت وي، ايلخانان با معضل جدي كمبود نيرو مواجه شده باشند. در نهايت ذكر اين نكته ضروري است كه با پذيرفته شدن سلامش نزد لاچين كينة ايلخانان و مماليك نسبت به يكديگر بيشتر گرديد و بنا به گفتة منابع ” سبب شد كه ميان غازان و مصريان فتنه ها پديدار شود “.294

فصل دوم
فرار امراي شام به نزد غازان خان

1. فراريان به رياست سيف الدين قبچاق منصوري( 697 – 698 ه / 1298 – 1299 م )
در سال هاي پاياني قرن هفتم هجري / سيزدهم ميلادي يك گروه از امراي مصر و شام در مخالفت با سلطان مصر لاچين، به سمت ايلخانان فرار كردند. گروش اين گروه از فراريان به غازان خان و پناه خواهي ايشان، در آينده اي نه چندان دور موجب بروز نبردي جدي ميان ايلخانان و مماليك شد.
به نظر مي رسد كه در كنار ديگر منابع، نويري واضح ترين گزارش را در خصوص وصول اين گروه نزد غازان خان مي دهد. بدين صورت كه:
” در ماه ربيع الآخر سال 697 ه / 1298 م امير سيف الدين قبچاق / قفچق منصوري نائب السلطنة شام295 و امير سيف الدين بكتمر سلاح دار، يكي از پيش قراولان لشكر ملك منصور در مصر و امير فارس بكي ساقي نائب السلطنة سرزمين صفديه و امير سيف الدين بزلار و امير سيف الدين عزار صالحي، به همراه سيصد سوار به سمت سرزمين تاتارها فرار كردند و به پادشاه آن غازان محمود ملحق شدند “.296
امراء و مقامات شام و مصر به غازان خان رسيدند و نزد وي پناهنده شدند. به احتمال زياد غازان خان از وصول اين گروه فراري به مرزهاي دولت ايلخاني بسيار خشنود شده است. زيرا وصول اين گروه از پناه جويان تا حد زيادي بار خيانت وافدية اويراتيه را از دوش ايلخان كم كرده و غازان خان فرار آنان را به عنوان پاسخي نه چندان كوبنده، اما قابل توجه در مقابله با فراريان تاتار قلمداد مي كرد.
به هر ترتيب قبچاق و ديگر امراء از فرات عبور كردند و خود را به بغداد نزد غازان خان رساندند.297 ” سلطان قبچاق را اكرام كرد و او را بنواخت و نعمت داد و فرمود تا به او و يارانش، اموال و جامه و اسب و اشتر بدهند “. 298
با ورود اين گروه از فراريان به دربار ايلخانان، غازان خان آنان را مورد توجه خاص خويش قرار داد. به گفتة رشيد الدين فضل الله ” بيگتيمور و ايلبگي را كه ببندگي آمده بودند، به كاري مناسب نصب فرمود “.299 ضمن اينكه غازان خان، قبچاق را به عنوان سردار سپاهيان خود در نبرد با شاميان قرار داد.300 علاوه بر اين ابن فوطي معتقد است: ” قبچاق در جملة امراء بلاد جبل گرديد “.301
اين گروه غازان خان را براي حمله به شام تحريك كردند.302 علاوه بر اين، قبچاق حمله به شام را نزد سلطان تحسين كرد و ضعف و ناتواني شاميان در رويارويي با او را آشكار ساخت.303

الف. نقش اويراتيه در شكست مماليك در نبرد مجمع المروج ( وادي الخزاندار )
وافدية اويراتيه كه پيش از اين به رهبري طرغاي وارد مصر شده بودند، در جنگ مماليك و مغولان كه به تحريك امراي فراري شام شكل گرفته بود دست به شورش زدند. آنان در آستانة اين نبرد كه مجمع المروج نام گرفت بر ضد ملك ناصر عمل كردند و تا حدي موجبات پيروزي ايلخانان را فراهم آوردند.
مغولان اويراتيه كه از ترقي يك قسمت از سپاهيان مملوك راضي نبودند، موقع حركت از مصر به شام، در بندر غزه مصمم شدند كه ملك ناصر را به قتل برسانند و بار ديگر امير كتبغا را كه از مقامش بركنار شده بود به جاي او مستقر سازند.304 هر چند كه توطئة آنها كشف شد و عده اي از آنها كشته شدند و برخي به زندان كرك افتادند، اما اين باعث نفاق در ميان مماليك شد و از سوي ديگر وصول اين اخبار به اردوي غازان خان اسباب تقويت كار او گرديد و غازان به ضعف لشكر مصر در مقايسه با دوران قدوز و بيبرس پي برد.305
بنابراين مشخص مي شود كه آمدن امواج وافديه نزد مماليك، هميشه همراه با سود و منفعت نبوده است، بلكه در برخي اوقات همانند نبرد مجمع المروج نارضايتي اين گروه ها در داخل مصر باعث تضعيف نيروهاي مماليك و شكست آنها در مقابل ايلخانان شده است.

ب. نقش امراي شام در نبرد مجمع المروج ( وادي الخزاندار )
به هر ترتيب دو سال پس از ورود اين گروه از فراريان به قلمروي ايلخانان و در نتيجة تحريكات و دشمني هاي آنان بر ضد مماليك مصر و شام، غازان خان حملة خود را در سال 699 ه / 1300 م، به سرزمين شام آغاز كرد. نتيجة اين جنگ كه به عنوان ” نبرد مجمع المروج “306 معروف شد، پيروزي ايلخانان و شكست مماليك مصر بود.307 اين نبرد اولين و آخرين جنگي بود كه مغولان در آن بر مماليك پيروز شدند.
علاوه بر اهميت فوق العادة دخالت امراء فراري شام و مصر در تحريك غازان براي حمله به مماليك، نقش آنان در نبرد مجمع المروج نيز بسيار حائز اهميت است. زيرا در اين جنگ مغولان در آستانة شكست و انهزام قرار داشتند، ولي با اسرار قبچاق براي حمله و تحريك كردن مغولان جهت مقاومت سرسختانه در مقابل مماليك،308 ايلخانان نبرد را با موفقيت پشت سر گذاشتند. ضمن اينكه راهنمايي احتمالي سيصد نفر فراري كه به همراه امراء شام و مصر به دربار ايلخانان آمده بودند، در خصوص راه ها، امكانات و نيروهاي مماليك نيز مي تواند در برتري مغولان تأثير گذار باشد.
از ديگر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، پناهندگان