پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان

دانلود پایان نامه ارشد

و سلطان كتبغا، ايلخان قدرتمند و تازه به تخت نشسته در ايران نيز بيكار ننشست. غازان خان براي دستگيري طرغاي و بزرگان قبيلة اويرات، هشتاد سوار را به فرماندهي يكي از سرداران خويش به نام قطغو به تعقيب آنان فرستاد.259 طرغاي با امرايي كه همراه وي بودند [ الوص، ككباي ] متحّد گشته و قطغو و همراهيان او را كشتند و از كنار فرات به سمت شام حركت كردند.260 بعد از اين ماجرا مغولان از ديار بكر به تعقيب اين گروه از فراريان پرداختند ولي با حمله اي كه از سوي مخالفان انجام گرفت منهزم شدند.261
با پيروزي موفقيت آميز فراريان در مقابل مغولاني كه از جانب غازان خان گسيل شده بودند، راه از وجود مخالفان آنان هموار گرديد و تمهيدات وصول اين گروه براي رسيدن به مصر فراهم شد. ملك عادل كتبغا كه اهميت زيادي به كار اين گروه از فراريان مي داد، به نايب السلطنة دمشق، امير علم الدين سنجر الدواداري ( دواتدار ) و همچنين به امير شمس الدين سنقر الأعسر و امير شمس الدين قراسنقر منصوري در مصر و امير سيف الدين حاج بهادر حاجب نوشت كه براي ملاقات آنها آماده شوند.262 به هر ترتيب:
” در روز دوشنبه 23 ربيع الاول سال 695 ه / 1296 م، اين گروه پناهخواه به سرپرستي طرغاي و به همراهي بزرگاني چون الوص و ككباي و همچنين بزرگان طايفة اويراتيه كه در مجموع 113 نفر بودند263، به دمشق رسيدند و در آنجا توقف نمودند. نايب السلطنه سنجر دواتدار و اميران با آنها ملاقات كردند و به خاطر رسيدن آنان جشن بزرگي برپا كردند. امير شمس الدين قراسنقر به پيشواز آنها رفت و امير سيف الدين حاج بهادر حاجب نيز به آنها توجه زيادي كرد تا اين كه به دربار سلطان رسيدند. اميران در احترام و نيكي به آنها مبالغه و زياده روي كردند و به پناهخواهان هدايايي نيز داده شد “.264
همانطور كه از مطالب فوق پيداست، گروه اولية فراريان كم تعداد بوده اند و بقية پناهجويان طبق روال گذشته و همانند گروه هاي قبلي وافديه در سالهاي پيش، با تأخير و دسته دسته وارد شدند. اين نكته با اين گفتة ابن خلدون تصديق مي شود كه ” از پي آنان ديگر افراد قومشان به مصر در آمدند “.265

ب. تعداد و شمار وافدية اويرات
در واقع آنچه كه بيش از هر چيز ديگر در خصوص اين گروه از فراريان برجسته مي نمايد، تعداد و شمار جمعيت آنان است. بنا بر آنچه كه نويري ذكر مي كند تعداد اين گروه بالغ بر هجده / 18 هزار نفر [خانواده] بوده است.266 اين در حالي است كه رشيد الدين فضل الله ذكري از تعداد اين گروه به ميان نياورده است و شمار آنان را با جملة ” هزاره هاي اويرات ” بيان مي كند،267 كه اين خود مي تواند نشان از جمعيت چند هزار نفري اين گروه داشته باشد. ممكن است مؤلف جامع التواريخ به سبب تعداد زياد اين گروه از ذكر دقيق شمار آنان ناتوان بوده است.
مؤلف كتاب تاريخ مغول جمعيت اين موج از وافديه را ” قريب ده / 10000 نفر مغول از طايفة اويرات ” ذكر كرده است.268 آيالون با استناد به چند منبع عربي شمار اين گروه را ، ده / 10000 يا هجده / 18000 هزار نفر آورده است.269
در واقع ورود و نفوذ اين گروه ها به سرزمين مماليك جدا از تمامي تبعات سياسي و اقتصادي و…، مصر را با خطر مغوليزه شدن مواجه ساخت. زيرا تركيب اين شمار گستردة جمعيتي در ميان مماليك، به غير از تخليط نژادي و قبيله اي، تبعات خاص فرهنگي و اجتماعي را نيز به همراه داشت.
علاوه بر تعداد و شمار جمعيتي وافدية اويرات، توجه به چگونگي كوچ و جا به جايي اين چند هزار نفر در اواخر قرن هفتم هجري ايران نيز قابل توجه است. به نظر مي رسد حركت وسيع اين موج با تلفات انساني زيادي همراه بوده است.
در اين خصوص توجه به اين گفتة ابن خلدون و نويري كه ” در راه جماعت كثيري از آنان مرده بود “270 نيز حائز اهميت است، تا جايي كه مي تواند نشان از وفور جمعيت اين گروه هنگام فرار به سوي مصر داشته باشد. در واقع دشواري راه، مسافت طولاني، موانع موجود بر مسير حركت، زد و خورد با نيروهاي مغولان، كمبود منابع و بسياري ديگر از عوامل نيز در كم شدن جمعيت آنان مؤثر بوده است.
هر چند منابع بيان نكرده اند كه آيا تعداد ذكر شدة جمعيت وافديه توسط آنها، گروه هايي هستند كه فرار كرده اند يا جماعتي بوده اند كه به مصر رسيده اند؟ ولي با اين حال اگر گروهي از پناهخواهان نيز در ميانة راه از بين رفته باشند، مي توان تعداد نفرات ذكر شده در منابع و مآخذ را تا حد قابل توجهي كاست.
به هر ترتيب به نظر مي رسد عاملي جدي در تحريك اين گروه ها براي فرار به سمت مصر وجود داشته است، كه دشواري فرار و مهاجرت قومي و قبيله اي به همراه چندين هزار نفر را به ماندن در وطن و خانه و كاشانه، رجحان داده است.

ج. علل فرار اويرات ها
به جز برخي كتب، تقريباً بيشتر منابع دلايل مشابهي را براي گريختن اين گروه از پناهجويان ذكر كرده اند. اما با توجه به آنچه كه از منابع و مآخذ استنباط مي شود، به نظر مي رسد كه علل عصيان و مخالفت اين گروه از فراريان از جنبه هاي سياسي و مذهبي قابل بررسي باشد.
1. سياسي
1-1 بررسي جدال هاي درون خانوادگي مغولان و تأثير آن در فرار اويراتيه
در تحليل و بررسي فرار اين گروه از پناهجويان از جنبة سياسي و حكومتي، مي توان دريافت كه كينة غازان خان در انتقام گرفتن از طرغاي و كشتن وي بسيار مؤثر بوده است. زيرا طرغاي و پسرش بايدو در كشتن گيخاتو پسر عم غازان خان با هم متحد شده بودند و زماني كه غازان خان به پادشاهي

رسيد، طرغاي از ترس انتقام سلطان تازه به تخت نشسته و نجات جان خود به سمت مماليك فرار كرد.271
هر چند اين اقدام طرغاي در كشتن گيخاتو مي تواند به عنوان عاملي تأثير گذار مد نظر قرار بگيرد، اما به تنهايي براي فرار چندين هزار نفر اويراتية مغول از سرزمين مادريشان قابل قبول نمي باشد. بنابراين به نظر مي رسد كه فشارهاي سياسي ديگري نيز بر روي طايفة اويراتيه وجود داشته است كه آنان را وادار به فرار به سمت قلمروي مماليك مصر كرده است.

1-2 مقابلة غازان خان با تحركات منفي اويراتيه در منطقة ديار بكر
به نظر مي رسد بررسي فشارهاي سياسي وارده بر اويراتيه و در نتيجة آن گريختن اين موج از وافدية مغول، بدون تشريح زواياي مختلف تحركات آنان در مناطق تحت تسلطشان و اقدامات ايشان در آن نواحي مقدور نباشد.
فاروق سومر در اين خصوص آورده است كه:
” منطقة آناتولي شرقي، پس از هلاكوخان، به دو ايالت مهم نظامي تقسيم شده بود: يكي از آن دو ايالت ديار بكر بود كه مركز آن موصل، و شام ديار بكر، موصل و ماردين مي شد، و ايالت ديگر كه مركز آن اخلاط بود، منطقة وان بود. اكثر تومانهاي [ فرماندهان ده هزار نفر] نظامي مغول هاي ايالت دياربكر را منتسبين به قبيلة اويرات تشكيل مي دادند “.272
رابرت ايروين نيز در اين باره ذكر مي كند كه چراگاه گله هاي گروه هاي اويراتيه قبلاً در ديار بكر بوده است.273
بنابراين مشخص مي شود كه طايفة اويراتيه، جنب و جوش و تحركات قابل توجهي را در مناطق وسيع دياربكر انجام مي داده اند. زيرا همانطور كه گفته شد، هم به عنوان فرماندهان نظامي آن مناطق مشغول به فعاليت بوده اند و هم در راستاي ادارة امور اقتصادي زندگي و فعاليت هاي دامداريشان آن مناطق را به عنوان چراگاه مال و احشام خود انتخاب كرده بودند.
به نظر مي رسد يكي از تحركات و عصيان هاي طايفة اويراتيه در ناحية ديار بكر كه موجب تشديد فشار سياسي غازان خان بر ايشان و فرار آنها به مصر شده بود، هجوم آنها به تركمن هاي همساية آن نواحي بوده است. مؤلف كتاب قراقويونلوها در اين خصوص آورده است:
” طايفة اويراتيه كه زمستانها را در موصل مي گذراند، با استفاده از مجادلات غازان و بايدو، به تركمن هاي همساية خود هجوم برده و مقادير فراواني از گوسفند، گاو، شتر، اسب و استرهاي آنان را بدست آوردند. بعد از اينكه غازان خان به سلطنت مي رسد، دستور باز پس دادن احشام تركمن ها را به اويرات ها صادر مي كند. ولي چون اكثر احشام ربوده شده از بين رفته بودند، اويرات ها از قبول آن خودداري كردند، كه همين امر موجب شد تا تحت فشار زيادي قرار بگيرند و با واكنش بس ناپسند تركمن ها و مأموراني كه از مركز اعزام شده بودند، روبرو گشتند. به همين سبب بخش مهمي از اويرات ها كه مأموران دولت و تركمن ها را به قتل رسانده بودند، همراه خانواده هاي خود وارد سوريه شده و به دولت مملوك ها پناهنده شدند. در اين هنگام مولاي نويان، از كويين تاتار ( قرا تاتارها ) والي ديار بكر بود. وي به اتفاق يسوتاي و گوگتاي بهادر، با اينكه از پشت سر توكاي گورگن ( طوغاي گوركان ) امير اويرات ها فرا رسيد، ولي شكست خورد و موفق به جلوگيري از ورود آنها به سوريه نگرديد “.274
بنابراين هجوم اويراتيه به تركمن ها و مقابله با اقدامات سياسي غازان خان از جمله مأموران دولتي فرستاده شده از جانب وي و به قتل رساندن آنها، از ديگر عوامل سياسي گريختن اين دسته از وافديه به سمت مصر بوده است.
2. مذهبي
تغيير كيش و مذهب غازان خان نه تنها يكي از برجسته ترين اقدامات سياسي – مذهبي دوران سلطنت وي محسوب مي شود، بلكه از مهمترين تحولات حكومت ايلخانان نيز به شمار مي آيد. با اين اقدام غازان خان جامعة ايلخاني دچار تغييرات اساسي و بنيادين گرديد. دگرگوني كه جنبه هاي مختلف حكومت ايلخانان اعم از اجتماعي، سياسي، مذهبي و حتي نظامي را تحت تأثير قرار داد. البته طبيعي بود كه عده اي غازان را در اين تغييرات همراهي نكرده و دست به مخالفت جدي با اين اقدام وي زدند و با او به مقابله پرداختند.275
در واقع با اسلام آوردن غازان خان در چهارم شعبان سال 694 ه / 1295 م،276 مخالفت گروه هاي مختلف مغولي و چنگيزخاني عليه ايلخان آغاز گرديد. يكي از اين گروه ها همين اويراتيه اي بودند كه بنا به گفتة نويري ” بر دين كفر بودند و ماه رمضان مي خوردند و ذبح شرعي نمي كردند “.277
رابرت ايروين در خصوص تأثير اسلام آوردن غازان خان در گريختن گروه هاي اويراتيه آورده است: ” ممكن است كافران اويراتيه در نتيجة اعلام تغيير كيش غازان به اسلام فرار كرده باشند. اين اقدام غازان خان باعث آزار مسيحيان، بودايي ها و ديگران در قلمروي ايلخانان نيز شده بود “.278
در نتيجة چند عامل مشخص مي شود كه فرار اويرات ها به خاطر مسلمان شدن غازان خان مغول كافر نبوده است. اول اينكه غازان خان در سال 694 ه اسلام پذيرفت و فرار اويرات ها با تأخير يك ساله پس از آن صورت مي گيرد، كه اين امر نشان دهندة عدم تأثير گذاري اسلام پذيري غازان خان در فرار آنها مي باشد. دوم اينكه وافدية اويرات نزد مماليك اسلام را پذيرفتند،279 بنابراين مشخص مي شود كه آنان اسلامي را كه غازان خان بدان روي آورده بود را قبول نداشتند. به نظر مي رسد عوامل اقتصادي و سياسي نقش مهمتري را در فرار اويرات ها داشته باشد.

د. محل استقرار وافدية اويرات
اين گروه از فراريان و پناهجويان نيز همانند امواج پيشين وافديه در مناطق خاصي اسكان داده شدند. عده اي از آنها به سمت سواحل شام برده شده و در منطقه اي به نام عثليث مستقر شدند، و برخي ديگر نيز توسط امير علم الدين سنجر الدواداري در نزديكي ناحية مرج سكني گرفتند.280
آيالون ذكر مي كند جدا از بزرگاني كه به همراه طرغاي در مصر ساكن شدند، بقية قبيله به همراه دام و احشام و گاو و گوسفندان خود به مناطق ساحلي فرستاده شدند و در ” عثليث ” و حواشي آن ساكن شدند و علاوه بر اين تعدادي نيز در ناحية ” قاقون” و ” البقاع ” در جنوب شام ساكن شدند.281
نكتة جالب توجه در خصوص برخورد مصريان با اين گروه اين است كه آنان در راه رسيدن به محل سكونتشان در ساحل دريا و در حين عبور از نواحي مختلف از وارد شدن به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، پناهندگان Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره غازان خان، روش بازار