پایان نامه ارشد رایگان درباره طبقات اجتماعی، جانشینی پیامبر، ساختار اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

ه ساخته شده در کوفه در ابتدای تأسیس دوازده هزار خانه به یمانی ها وهشت هزار خانه به نزاری ها اختصاص داشت( بلاذری ،37).در ابتدا یمانی ها علاقه بیشتری نسبت به خاندان اهل بیت (ع)داشتند ولذا معاویه سرمایه گذاری بیشتری روی آنها نمود وآنان را به خود نزدیکتر کرد.(جرجی زیدان ،4/338)
نقش تابعین مستقر در کوفه و بصره را در شکل گیری جریانهای متفاوت و متعدد فکری و ادبی نمی توان نادیده گرفت . تابعین کوفه گذشته از سهم برجسته ای که در پیدایش علوم حدیثی داشته اند، در تفسیر، فقه ، سیره نویسی ، مغازی و تاریخ هم مؤسس به شمار می آیند. این امر مورد توجه خاورشناسان بوده و آنان در باب نقش تابعین و صحابه کوفه و بصره و شکل گیری ساختار اِسنادها که تمامی روایات را به پیامبر اکرم می رساند آرای گوناگونی ابراز کرده اند که در رخدادهای جهان اسلام تاثیر فراوانی داشته است (سیوطی ،362)
تركيب جمعيتي كوفه در بعد نژادي از دو گروه بود: عنصر اوّل ، عرب ها كه نزاري و يمني بودند. تركيب عنصر عرب در كوفه ، بيشتر از هر شهر عربي ديگر، پيچيده بود. بادقت در فهرست گروه هاي قبائلي عرب و امواج متوالي تازه واردان ، متوجه مي شويم كه عنصر عرب در اين شهر فوق العاده در اصل و زمينه ، نامتجانس بوده است . در ميان خود گروه هاي نزاري و يمني ، دسته بندي هاي گوناگون وجود داشته است ؛عنصر اساسي ديگر جمعيت كوفه ، موالي بود كه عمدتاً ايراني ها بودند. عوامل فراواني براي به حساب آوردن اين جريان عظيم كه در كوفه بيشتر از ديگر شهرها وجود داشتند، بود. اين گروه از دوران فتوحات به بعد در اين شهر ساكن شدند. حدود چهار هزار نفر از ايرانيان كه معروف به ديالمه بودند در بين عرب ها وجود داشتند كه از آغاز تأسيس كوفه در اين شهر اقامت گزيدند و بعد از آن ، تعداد آنان رو به گسترش نهاد.
قبایل یمنی هرچند که بعد از نابود شدنِ پیامبرشان مسلمان شدند و همراه لشکرهای جهادگر اسلام راهی عراق و ایران گشتند، ولی هیچگاه ارزشهای دینِ خودشان را رها نکردند، و بخش اعظم عقاید مربوط به آن دین را با خودشان وارد اسلام کردند( بلاذری ،276). اساسی‌ترین جنبه این عقیده مربوط به میراثی بودنِ مقام رهبری دینی بود؛ زیرا که کاهنان و انبیای قومی آنها پشت اندرپشت و پسر بعد ازپدر درمیان قبایل خودشان مقام نبوت وکهانت داشتند، و گمان برآن بود که توسط آسمان تعیین شده‌اند. این عقیده بعدها توسط آنها بصورتِ موروثی بودن مقام جانشینی پیامبر اسلام و انتصابی بودن رهبر و امام مسلمانان و معصوم بودن او مطرح گردید، و مذهبِ تشیع را در جنوب عراق- مشخصا درمنطقه کوفه- شکل داد. شماری از شخصیتهای خاندان پیامبر نزد اینها جای همان مقدس‌های قبیله‌ئی سابق را گرفتند. پس از مسلمان شدن اینها افرادی مثل بِلال و عَمّار و ابوذر چون از اصل یمنی بودند خیلی زود به قهرمانانِ اینها تبدیل شدند، تا جائی که اهمیتی به مراتب بیش از ابوبکر و عمر و بسیاری از اصحاب خوشنام و باسابقه پیامبر به آنها داده شد(جعفری ،142)
از قبایل یمنی ساکن در کوفه می شود به موارد زیر اشاره کرد :
قضاعه – غسان- بجيله – خثعم – کنده – حضرموت – ازد – مدحج – حِميَر- همدان و نخع (یاقوت حموی ،5/492)
بخش دیگری از عربها را قبایلی مانند “بنی تغلب” تشکیل می دادند که قبل از اسلام در عراق سکونت گزیده وپیوسته با ایرانیان در جنگ بودند.پس از آغاز فتوحات اسلامی این قبایل به مسلمانان پیوستند وآنها را در فتوحات یاری نمودند وسپس بخشی از آنها در شهرهای کوفه و بصره سکنی گزیدند( بلاذری ، 38و 39) .
مساله مهمی که پس از شکل گیری شهر کوفه، به عنوان یک شهر نو بنیاد اسلامی، در تاریخ این شهر و ساختار اجتماعی آن اهمیت دارد، حضور قبایل مختلف عرب در آن می باشد. در ترکیب جمعیتی شهر کوفه تعداد افرادی که از نواحی دور دست آمده بودند بین پانزده تا بیست هزار نفر برآورد می شد که ساخت و ترکیب قبیله ای بسیار ناهمگونی داشتند و هیچ طایفه بزرگی که در کوفه حاکمیت را در دست داشته باشد نداشت( بلاذری ، 37-43).
اهل کوفه نیز با توجه به اینکه ترکیبی از قبایل مهاجرین به شمار می آیند از استیلای شام در هراس بودند واز امویان نفرت داشتند ودر این زمینه مانند اهل بصره می اندیشیدند.
خطط کوفه نخست برای کسانی در نظرگرفته شد که از مناطق دورتر آمده بودند. تصور عمر این بود که کوفه می بایست برای مسلمانان دارالهجره باشد وساکنان آن مهاجران باشند(ابن سعد ،6/40) ترکیب نامتجانس ساکنان کوفه عمر را امیدوار کرد که طرح اسلامی او میان کوفیان با موفقیت همراه باشد.میان نخستین مهاجران ،نفوذ رهبران قبیله ای رونقی نداشت وبا وجود تأثیر نظام (عراق) وتعاون ناشی از هجرت اساسی مقبول جامعه شکل گرفت حضور به موقع قریب به 370تن از صحابه ساکن کوفه احتمالاً عمر را در نیل به هدفش مصمم تر میکرد.(طبری،1/2616)درایّام خلافت عمر،تحت تسلط اهل مدینه،اتحّاد ظاهری حفظ شد امّا پوشش این اتحاد ظاهری به هنگام مرگ عمر در سال 23ه.ق مندرس شده بود. ارتباط بصره و کوفه با حجاز، به دلايل مختلفی بیشتر و بیشتر و استوار تر می شد ، از جمله این عوامل وجود اقوام و خويشان بسياري از ساکن این دو شهر ، که از اعراب بدوی بوده که پس از جنگهای ساده وارد بدنه سپاه مسلمانان شده بودند ،موطن اصلی شان حجاز بود و طبيعي است بايد بین آنان تعاملاتی باشد و همچنین آنان حجاز را موطن خود مي دانستند. اين امر به خصوص در بارة اصحاب پيامبر(ص) که از حرمين آمده بودند، بيشتر صدق ميکرد. آنان همواره حج را به عنوان امري ديني، مد نظر خود داشتند. علاوه برآن، عشق آنان به زيارت قبر پيامبر (ص ) هم بسيار جدي بود(ر.ک طبری ،4/455). بنابرين، باعث شد که اين مسيرکه فاتحين از آن راه به عراق رفتهاند آباد شود و مورد استفادة اين افراد قرار گيرد. در نهایت کوفه شکل واقعی قبیله ای به خود گرفت و به عنوان بخشی کوچک از کل شبه جزیره عربستان با همان ویژگی ها و صفات عربستان تبدیل شد .
عناصرغیرعرب
عناصر غیر عرب کوفه را گروههای بزرگی مانند موالی – سریانی ها- نبطیها تشکیل میدادند.موالی کسانی بودند که با قبایل مختلف عرب پیمان می بستند واز نظر حقوقی همانند افراد آن قبیله بشمار می رفتند که از نژاد های مختلف مانند ایرانی ها –رومی ها وترکها و….بودند که اعراب به آنها لفظ ((عجم))را به کار میبرد.
بزرگترین گروه موالی کوفه را ایرانی ها به عنوان حمراء دیلم تشکیل میدادند که این اصطلاح اسم عامی بود که عرب ها نسبت به ایرانیان به کار می بردند که یک سپاه چهار هزار نفری از ایرانیان بود که به رهبری شخصی به نام (دیلم) به سپاه اسلام تحت رهبری سعدبن ابی وقاص پیوستند وبااو پیمان همکاری بستند که این گروه بعدها در کوفه ساکن شدند وبسیاری از حرفه ها وصنایع کوفه را اداره نمودند . تعداد اینان تا زمان مختار یعنی سال شصت وشش هجری به 20هزار نفر می رسید.(بلاذری ،345)
موالي از داشتن مشاغلي مانند حكومت و قضاوت محروم بودند و زمانی که حجاج بن يوسف ثقفي وقتي سعيد بن جبير رابه شغل قضاوت کوفه منصوب كرد پیوسته بر او منت می گذاشت که او را از موالی است به این سمت برگزیده است . و اين را از خوبي هاي خود درباره ي او مي شمرد و هنگامي كه حجاج او را به عنوان قاضي انتخاب كرد، عرب ها به معارضه با حجاج برخاستند که چرا غيرعرب را به عنوان قاضي تعيين نموده معتقد بودند که جز عرب كس ديگري حق قضاوت ندارد . مردم عادی شامل طبقات مختلف اجتماعی همچون کشاورزان، پیشه وران و صنعتگران می شد. اما مهمترین گروه این طبقه، موالی بود که یکی از ضعیفترین طبقات اجتماعی کوفه به شمار می رفت. رشد جمعیّت موالی در کوفه بسیار بیشتر از عرب ها بود به طوری که پس از چند سال نسبت یک به پنج بین موالی وعرب ها برقرار شد.معاویه از این رشد زیاد ترسید وبه زیاد دستور داد که آنهارا به کوفه انتقال دهند وبخشی از آنها به شام وایران وبصره انتقال داده شدند (دینوری ،305).
سریانی ها نیز از جمله قومیّت هایی بود که عناصرغیر اعراب کوفه را تشکیل می داد وبه کسانی گفته میشد که از قبل از فتوحات در دیرهای اطراف حیره زندگی می کردندومسیحیت را پذیرفته بودند.نبطی ها که بعضی آنها را از اعراب می دانند به کسانی گفته میشد که از قبل فتوحات در اطراف واکناف عراق ودر زمین های جلگه ای زندگی میکردند وپس از تأسیس کوفه به این شهر آمده وبه زراعت مشغول بودند.
پس از تقسیم بندی ترکیب جمعیتی کوفه به عرب وغیرعرب از نظر عقیدتی نیز می شود آنرا دو بخش مسلمان وغیر مسلمان تقسیم نمود که بخش مسلمان کوفه را می توان شیعیان حضرت علی(ع) ،هواداران بنی امیه وخوارج وافراد بی طرف تقسیم کرد وبخش غیر مسلمان کوفه را مسیحیان عرب از بنی تغلب ومسیحیان نجران ونبطی ها ویهودیان رانده شده از شبه جزیره العرب در زمان عمربن خطاب ومجوسیان ایرانی تشکیل می داد که البته این اقشار بخش ناچیزی از شهر کوفه را تشکیل می دادند.با توجه به اینکه هسته اولیه شهر کوفه را قبایل بدوی وصحرانشین تشکیل می دادند که بنا به علل مختلف در فتوحات اسلامی شرکت جستند وسپس از صحرانشینی وکوچ روی به شهر نشینی کردند امّا با این حال خلق وخوی صحرانشینی خود را از دست ندادند وچون یکی از صفات صحرانشینی آزادی بی حدو حصر در صحرا وبیابان ها است ، آنان از همان ابتدای تأسیس شهر کوفه با امیران خود در درگیری بودند.ومردم شهر کوفه براساس اتفاق آراء نویسندگان دارای خصوصیاتی مانند تناقض در رفتار،فریبکاری،تمرد بر والیان ،روحیه فرار در هنگام رویارویی با مشکلات،اخلاق بد،طمع،تحت تأثیر قرار گرفتن با تبلیغات ،که همه این خصوصیّات هم به روحیه صحرانشینی وتفکر طایفه ای وبادیه نشینی بر میگردد.
چینش جمیعتی کوفه از نظر اداری
می توان مهمترین جمیعت اداری تشکیل شهر کوفه را به شکل زیر تقسیم بندی کرد
1-والی 2-روسای قبایل 3-عرفاء 4- مناکب
والی: مهمترین مقام اجرائی کوفه بود که به دست رئیس حکومت مرکزی منصوب می شدو اداره حکومت کوفه را در درست می گرفت که از وظایف این والیان می شود به موارد زیر اشاره نمود.
– عهده داری فرماندهی کل قوا وتنظیم سپاهیان در داخل وخارج شهر
– پیگیری امورات فتوحات
– جمع آوری خراج وزکات
– قضاوت یا تعیین قاضی
– مهیا نمودن امورات حج
روسای قبایل: قبل از بنیان نهادن شهر کوفه ،قبایل مختلفی که در فتوحات شرکت داشتند ،در جنگ تحت نظام ((اعشار))اداره می شدند بدین معنی که سعدبن ابی وقاص لشگرخود را به ده قسمت تقسیم نموده وبرای هر قسمت فرماندهی انتخاب کرده بود درهر قسمت که به نام ((عشر)) یعنی یک دهم خوانده می شد دو یا چند قبیله یا تیره هایی از قبایل مختلف فعالیّت می کردند.
پس از شهرنشین شدن لشگریان سعدبن ابی وقاص به دستور عمربن خطاب نظام اسباع را به جای نظام اعشار در کوفه تأسیس نمود بدین ترتیب که از نسب شناسان عرب دعوت کردتا قبایل و تیره هایی را که به هم نزدیک بودند در یک گروه قرار دهند و کل جمعیّت عرب کوفه را به هفت قسمت تقسیم کرد هر قسمت بنام سبع خوانده می شدوبرای هر سبع فرماندهی تعیین شد.روسای اسباع در هنگام صلح به اداره قبایل یا تیره های تحت مسئولیت خویش می پرداختند بدین ترتیب که عطا وحقوق مالی قبایل را از والی می گرفتند وبین آنها تقسیم میکردندودر هنگام بروز اختلاف بین افراد به حل آن اقدام می نمودند ومسئولیت کلیه فعالیت های سیاسی افراد را در مقابل حکومت برعهده داشتند واز این رو سعی میکردند حتی الامکان در محدوده مسئولیت خود آرامش برقرار نمایند تا حکومت را از خود ناراضی نسازند وموجبات عزل خودرا فراهم نکنند در هنگام جنگ نیز فرماندهی این قبایل وتیره ها به عهده روسای اسباع بود.حضرت علی (ع)در دوران حکومت خود نظام اسباع را تأیید نمود وبا همین نظام به اداره کوفه پرداخت.امّا زیاد پس از رسیدن به فرمانداری کوفه در سال 50ه.ق به جهت تسلّط بیشتر بر کوفه نظام اسباع را منحل ونظام ارباع را جایگزین نمود که این نظام در تمام دوران حکومت بنی امیّه ادامه داشت .همچنین نظام اخماس را در بصره جایگزین نظام اسباع

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره منابع تاریخی، تاریخ فرهنگی، خلفای راشدین Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره امام حسین، علامه طباطبائی، منابع تاریخی