پایان نامه ارشد رایگان درباره رسول خدا (ص)، منابع معتبر، عالم مجردات

دانلود پایان نامه ارشد

در بين اين دو طبقه در تنگنا قرار مى‏گيرند، همانطورى كه نوك نيزه در آهن سرنيزه محكم كوبيده مى‏شود 239
طبرانى و ابن مردويه از طريق مكحول از ابى امامه روايت كرده‏اند كه گفت: رسول خدا (ص) فرمود: هر كس عمدا دروغى بر من ببندد محل نشيمن خود را در بين دو چشم جهنم آماده كند، اصحاب عرض كردند يا رسول اللَّه (ص) مگر جهنم چشم دارد؟ فرمود: مگر نشنيده‏ايد كه قرآن مى‏فرمايد:” إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ- وقتى جهنم ايشان را از محل دور ببيند” آيا جز اين است كه با دو چشم مى‏بيند.240
اسمى است كه در باره آتش افروخته عذاب الهى گفته شده اصلش‏ فارسى و معرب است و همان جهنام است‏.و درك هفتم جَهَنَّم است، و در آن فَلَق است. و فلق چاهي است در دوزخ كه چون سر آن چاه را بگشايند آتش به شدّت شعله ور شود و فوران كند، و شديدترين عذابهاي آتشين در آنجاست. و امّا صَعود كوهي است از مس گداخته در وسط جهنّم ( ناظر است به آيه مباركه 17، از المدّثّر: سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا). و امّا أثام (ناظر است به ذيل آيه مباركه 68، از سوره الفرقان: وَ مَن يفْعَلْ ذَ’لِكَ يلْقَ أَثَامًا؛ و هر کس چنين کند عقوبت (گناه خود) را خواهد ديد) يك وادي اي است از مس ذوب شده كه در جوانب و اطراف آن كوه جريان دارد، و بنابراين عذاب آن از همه عذابها شديدتر است.241
امام صادق (عليه‏السلام) اهل اين طبقات را چنين برشمرده است: از يك در فرعون و هامان و قارون و از در دوم مشركان و كافراني كه حتّي يك لحظه ايمان نياوردند وارد مي‏شوند و دَرِ سوم (لظي) ويژه بني اميّه. البته در سقر و هاويه نيز از اين راه مي‏گذرد. از در چهارم دشمنان اهل بيت و پيكارگران و ستيزه‏جويان با اين خانواده وارد مي‏شوند. اين طبقه شديدترين حرارت‏ها را داراست، و دري ويژه ابوسفيان، معاويه و آل‏مروان است .242

فصل سوم:
مکان و زمان بهشت وجهنم

3- 1 حقيقت مکان وزمان
مبحث زمان و مكان از جمله مباحث مهم فلسفى است كه همواره مورد توجه انديشمندان و فيلسوفان بوده و تمامي جريانات فکري اسلامي نيز به آن توجه نموده اند.پيوسته تازگى و طراوت خود را حفظ كرده و هيچگاه دستخوش كهنگى و پژمردگى نگشته و پرونده آن به بايگانى سپرده نشده است و با اينكه نوابغ فلسفه شرق و غرب در باره آنها بسيار انديشيده و سخن گفته‏اند و از جمله فيلسوف بزرگ شرق ابن سينا در طبيعيات شفاء به تفصيل پيرامون آنها قلم فرسايى كرده است243 هنوز هم جاى ژرف انديشى و پژوهش و كاوش در زواياى اين مبحث وجود دارد .
در همه زبانها واژه‏هايى معادل جاى و مكان و گاه و زمان وجود دارد و همه مردمان براى اشياء مادى نسبتى به مكان و زمان قائل هستند كه آن را بصورتهاى گوناگون بيان مى‏كنند.
نخستين مشكلى كه در تبيين حقيقت مكان و زمان وجود دارد و آن را بصورت مسئله دشوارى در مى‏آورد اين است كه مكان و زمان قابل تجربه حسى نيستند و در دام هيچيك از اندامهاى حسى ما نمى‏افتند نه با چشم ديده مى‏شوند نه با لامسه لمس مى‏شوند و نه با هيچ حس ديگرى درك مى‏شوند و در عين حال اشياء محسوس را به آنها نسبت مى‏دهيم به گونه‏اى كه آنها را از جهان مادى محسوس بحساب مى‏آوريم و درست به همين جهت بود كه كانت آنها را بعنوان كانالهاى ذهنى براى شناختن پديده‏هاى عينى معرفى كرد و نه بعنوان امور عينى و خارجى و گروهى ديگر از انديشمندان آنها را امورى وهمى و پندارى شمردند و از سوى ديگر گروهى از فيلسوفان كه نمى‏توانستند وجود خارجى آنها را انكار كنند و نيز نمى‏توانستند وجودى مادى براى آنها قائل شوند معتقد به مجرد بودن آنها شدند و بالاخره بسيارى از فيلسوفان آنها را بعنوان اعراضى مادى تلقى كردند كه وجود آنها با هميارى حس و عقل ثابت مى‏شود .244
3-1-1 حقيقت مكان
در باره ماهيت مكان اقوال نادرى نقل شده كه بسيار ضعيف بوده و در خور بحث و بررسى نيست و فيلسوف بنامى هم به آنها قائل نشده است.
متكلمين مى‏گويند: مكان بعد موهومى است و به هيچ وجه در خارج وجود ندارد.وهم و تخيل براى هر چيزى يك بُعد موهومى در نظر مى‏گيرد و ابعاد جسم با آن ابعاد موهومه منطبق مى‏باشد. 245
براى اثبات وجود مكان در مقابل كسانى كه منكر وجود آن هستند مى‏گوييم:صاحب وضع بودن مكان و قابل اشاره حسيه بودن آن به اينكه جسم اينجا يا آنجاست، وجود مكان را اثبات مى‏نمايد.246
مكان در نزد مشائين عبارت است از سطح باطن جسم حاوى كه با سطح ظاهر جسم محوى ملاصق مى‏باشد.247
و ايشان قائلند به اينكه اگر داخل يك قوطى خالى باشد، قوطى از طرف باطن و داخل سطوحى دارد، حال اگر جسمى كه بزرگى آن به اندازه‏اى باشد كه كاملًا داخل آن قوطى را پر نمايد در داخل قوطى بگذاريم مكان آن جسم كه داخل قوطى است عبارت از سطوح داخلى قوطى است كه با سطوح ظاهرى آن جسم ملاصق بوده و مشتمل و محيط بر آنها مى‏باشد، يا مثلًا روغنى را كه انسان در حلبى مى‏ريزد آن حلب از درون داراى شش سطح است و سطوح داخلى حلب كه با سطوح خارجى روغن ملاصق بوده و مشتمل بر آنها مى‏باشد، مكان آن روغن است‏.248
اشراقيين در مورد ماهيت مکان قائلند به اينكه موجودات مجرده‏اى كه عبارت از بُعدها باشند در عالم بسيارند و اين بعدها داراى تجرد مثالى مى‏باشند، مانند تجرد موجودات مثاليه‏اى كه بين عالم مفارقات محضه نوريه، يعنى عالم مجردات صرف و عقلانى، و بين عالم مقاربات مظلمه، يعنى عالم طبيعت مى‏باشند و نه به آن نحو داراى تجرد عقلانى بوده و نه به اين نحو داراى ظلمت مى‏باشند.249
به عبارت ديگر: به اندازه حجم اشياء مكانى، حجم‏هاى مجرده مثاليه هست كه مثل آنهاست و براى هر جسم متمكن و صاحب مكان، يك موجود مجرد مثالى است كه حجم و بُعد آن مثل حجم و بُعد آن جسم است و آن جسم طبيعى را با كليت آن فرا گرفته است به گونه‏اى كه با اعماق و اجزاء آن، ملاقى مى‏باشد؛ چون بُعد و مكان مجرد و جسم متمكن در آن مادى مى‏باشد و لذا در آنها تداخل واقع مى‏شود بر خلاف صورتى كه هر دو مادى باشند.در اين سخن اشراقيين تعريضى بر مذهب مشائين است؛ زيرا به عقيده آنها جسم با كليت خود در مكان نيست، بلكه با سطح خويش در مكان است.250
3-1-1-1حقيقت مکان از ديدگاه ملاصدرا
ملاصدرادر مورد مکان قول منقول ازافلاطون يعني مجرد بودن فضا را تأييد مي کند.ايشان معتقد است مکان بعد جوهري مجردي است که مساوي با حجم جهان است.251
مرحوم حاجى به عنوان شارح نظرات ملاصدرا نظريه ي ايشان را درباره ماهيت مكان اينگونه توضيح مي دهد: حق اين است‏كه مكان بُعد موجود است و علت آن همان قضيه فطرى بين عقلاست؛ زيرا تمام مردم طبق فطرت از روى ايمان و يقين مى‏گويند: همانا آب در ميان ظرف جا دارد و اين معنى از فطريات عقول بوده و اين شهادت از مفطورات است؛ لذا ما به آن تمسك نموديم و اخذ نمودن به قول آنها از باب اخذ حقايق از لغت و عرف نيست.252
3-1-1-2حقيقت مکان از ديدگاه امام خميني
امام خميني در مورد مکان مي فرمايد: همه عقلا به مكان قائل بوده و بالفطره به آن اشاره مى‏كنند، بنا بر اين وجود مكان ضرورى و فطرى عقلا مى‏باشد؛ لذا به آن اشاره حسيه مى‏نمايند و اگر مكان معدوم بود، مشارٌ إليه واقع نمى‏شد.253
بايد توجّه داشت كه “مكان” غير از “أين” است. أين كه يكي از مقولات به حساب مي‌آيد به معناي “در مكان بودن” است. “در مكان بودن” صفتي از صفات خود شي‌ء است و مراد آن حالتي است كه از نسبت شي‌ء با مكان براي يك شي‌ء حاصل مي‌شود امّا مكان شي‌ء، صفت و حالت خود آن شي‌ء نيست و به همين دليل، مكان شي‌ء را از اعراض خود شي‌ء به حساب نمي‌آورند ولي “در مكان بودن” و “أين” را از اعراض آن به شمار مي‌آورند.254
از جمله نتايجى كه از توضيحات ملاصدرا وامام خميني درباره ماهيت مکان بدست مى‏آيد اين است كه مكان تابع جهان است و قبل از پيدايش يا بعد از فناء آن مكان وجود ندارد چنانكه نمى‏توان حجم يا سطح چيزى را موجود مستقلى بحساب آورد و براى آن خلق و ايجاد مستقلى در نظر گرفت بلكه اساسا مفاهيمى مانند حجم و سطح نمايانگر چهره‏هايى از وجود اجسام هستند كه ذهن آنها را جداگانه در نظر مى‏گيرد و از اين روى مى‏توان اينگونه امورى كه اعراض شمرده مى‏شوند را از شؤون وجود جوهرهاى مادى بحساب آورد و با دقت در اين مطلب روشن مى‏شود كه چرا مكان اختصاص به اجسام دارد و از ويژگيهاى موجودات مادى بشمار مى‏رود زيرا منشا انتزاع آن چيزى جز حجم اجسام نيست. 255
3-1-2 حقيقت زمان
درباره حقيقت زمان اقوال متفاوتي نقل شده.شيخ الرئيس در “طبيعيات شفا” ضمن مقايسه اختلافات مردم در وجود و ماهيت زمان مي نويسد:
1- بعضي اساسا وجود زمان را انکار کرده اند.
2- بعضي آن را موجود دانسته اند وليکن در خارج به هيچ وجه عينيتي براي آن قايل نشده اند، بلکه آن را توهمي پنداشته اند.
3- بعضي آن را وجودي دانسته اند به اين نحو که نه بخودي خود يک چيز باشد بلکه بر سبيل اين که نسبتي است از اموري هر چه باشد به اموري هر چه باشد مانند آمدن کسي در طلوع آفتاب که آن وقت است براي هر عرض ديگري که حادث شود. و کساني که اين عقيده را دارند مي گويند: زمان، مجموع اوقات است و وقت، عرضي است حادث که با وجود او، وجود عرض ديگري فرض مي شود.256
امام فخر رازي در شرح عيون الحکمه خود، مفاد کلام شيخ را به نحو شيوايي تقرير کرده است:
“مردم درباره زمان دو نظر دارند: گروهي به وجود آن معتقدند؛ و گروهي ديگر منکر آنند…
اما آن ها که زمان را منکرند مي گويند که: زمان از چيزهايي است که جز در وهم، وجود ندارد؛ و دليل آن اين است که جسم، در عالم خارج حز در حدي از حدود مسافت، وجود ندارد. اما وقتي که انسان جسمي را در نقطه اي مي بيند، و بعد در نقطه دوم و سپس در نقطه سوم، تا نقطه آخر، هر چند وجود جسم در اين نقاط در عالم خارج با هم جمع نمي شود، اما صورت آن ها در ذهن با هم وجود مي يابد و براي ذهن اين آگاهي حاصل مي شود که امتدادي از اول مسافت تا آخر آن وجود دارد، و اين امتداد را ظرفي فرض مي کند که اين حوادث و حرکات در آن رخ مي دهند و پيداست که اين امر ممتد، در عالم خارج وجود ندارد.”257
صدر المتألهين در “تعليقه بر الهيات شفا” نوشته است: “زمان نزد متکلمان موجود حقيقي نيست، بلکه عبارت است از امري نسبي که موافقت امر حادث با حادثه اي غريب باشد که آن را تاريخ مي گيرند و اين مأخوذ از عرف است.”258
در توضيح اينکه قائلين به اين اقوال چه کساني هستند ترجيح مي دهيم خوانندگان را به منابع معتبر موجود در پاورقي ارجاع داده وصرفا از جهت تکميل بحث به دو نمونه در متن اشاره مي کنيم:
ابوالحسن علي بن اسماعيل اشعري (م 330) در “مقالات الاسلاميين” آورده است:
“در (وقت) اختلاف کرده اند: 1-بعضي وقت را فرق اعمال دانسته اند و آن فاصله مابين کاري تا کار ديگري است و اين گونه است که با هر وقتي فعلي حادث مي شود و اين قول “ابوهذيل” است.
2- بعضي ديگر گفته اند “وقت” آن چيزي است که براي چيزي وقت قرار مي دهي، پس آن گاه که مي گويي: در وقت آمدن زيد بسوي تو مي آيم، آمدن زيد را وقت آمدنت قرار داده اي و پنداشته اند که اوقات، حرکات فلک است؛ زيرا خداوند عزوجل آن ها را وقت اشيا قرار داده است و اين قول “جبايي” است.
3- و بعضي گفته اند: “وقت” عرض است “259
قاضي عضدالدين ايجي (م 756) در اثر پرارزش کلامي خود “مواقف” ضمن انکار وجود زمان، پنجمين قول در باب ماهيت زمان را اين گونه تبيين مي کند: “پنجمين آن ها مذهب اشاعره است: زمان، متجددي (معلوم) است که با آن متجددي (مجهول) اندازه گرفته مي شود، و گاهي به حسب تصور مخاطب مطلب برعکس مي شود؛ پس آنگاه که گفته مي شود؛ زيدکي آمد؟ گفته مي شود: وقت طلوع خورشيد، اگر (شنونده) به طلوع خورشيد مستحضر باشد. سپس اگر غير او پرسيد: خورشيد کي طلوع کرد؟ به کسي که از آمدن زيد آگاه است، گفته مي شود: وقتي که زيد آمد. و به همين خاطر نسبت به اقوام (مختلف) فرق مي کند. 260
البته ملاصدرا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره رسول خدا (ص) Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره عوارض وجود، اصالت وجود، امام زمان