پایان نامه ارشد رایگان درباره جادويي، جادوگري، ديگري

دانلود پایان نامه ارشد

در اسلام حرام است. اما اين كه آيا به طور مطلق حرام است؟ يا در بعضي از موارد استثناء شده، ظاهراً آن گونه كه سِحر براي مقاصد درست به كار گرفته مي شود مثل پيدا كردن گم شده يا بقاي عمارت يا فتح سرزمين كفر جايز است به خصوص باطل كردن سِحر با سِحر جايز است.125
در اين احاديث، اموري مطرح است هم چون: اثبات حرمت سِحر، اين كه سِحر در اسلام ممنوع است و از گناهان كبيره است، اين كه ساحر بهره‌اي از فيض آخرت ندارد و دچار كفر مي گردد، اين كه اعدام كردن، ‌كیفر جادو كردن است نه صرف تعليم و تعلم آن، رعايت احتياط در حفظ و جان مردم و كيفيت اثبات ساحر بودن كسي لازم است. تحليل نهايي اين امور بر عهده‌ي فن شريف كلام و فقه است،‌ زيرا برخي از مطالب آن از سنخ مسائل كلامي است و بعضي ديگر مربوط به فروع فقهي است. 126

1-2-9-3- آيا جادوگري در اديان ديگر هم مردود شناخته شده است يا اين كه فقط در دين اسلام اين چنين است؟
سنت جادوگري از سنت‌هاي كهن است كه در رويارويي با آيين هاي توحيدي ريشه دارد. در قرآن اين عمل مذمت شده و در روايات شيعي در مرتبه انكار خدا از آن ياد شده است. جادوگري در مسيحيت، نوعي كفر تلقي گرديده و در متون كهن يهود از آن به نوعي بت‌پرستي ياد شده است و چنان وانمود شده كه هدف اساسي بسياري از پيامبران بني اسرائيل به نقل متون مقدس يهود، مبارزه با اين مرام خطرناك بوده است به گونه‌اي كه در تلمود، گنجينه ديني كهن يهود، جادوگر مجرم و محكوم است ؛‌زيرا كه از اوامر تورات مي‌گذرد در حالي كه شعبده باز با وجودي كه تأييد نمي‌شود مجرم نيست.127 و بدين‌سان هر نوع سِحر و جادو و فال‌گيري به شدت تقييح و محكوم شده است.128 تا جايي كه جادوگري را از اعمال مخصوص بت پرستان ذكر كرده است.اين عمل هر چند واقعي است (مي‌تواند واقع شود)؛ اما بهره‌اي از حقيقت(اثر تربيتي و تعالي بخش )ندارد. سِحر نوعي از تصرفات غيرعادي را با خود دارد و ورود به دنياي ناشناخته، رشد دهنده و تعالي‌بخش نيست و گويا گام برداشتن در مسير رستگاري نخواهد بود؛ همان طور كه در زندگي دنيوي هم چندان كارگشا و راه‌گشا نيست ؛‌چنان كه دون‌خوان استاد كاستاندا كه تمام حرفش در كارآمدي جادو و جادوگري است، خود به اين مهم اعتراف كرده است.129
«در زمان هاي گذشته،‌ پس از سال‌ها سر و كار داشتن با گياهان اقتدار، بعضي توانستند به عمل ديدن(بصيرت دروني) دست يابند. البته بينندگاني كه فقط مي‌توانستند ببينند. آن‌ها با ناكامي رو به رو شدند و هنگامي كه سرزمين‌شان مورد تاخت و تاز فاتحان قرار گرفت،‌ آنها نيز مانند هر آدم ديگري بي‌دفاع ماندند. اين فاتحان، ‌تمام دنياي تولتك‌ها را تصرّف كردند و همه چيز را به خودشان اختصاص دادند».130

آنان كه مي‌گويند سِحر واقعيت دارد، به موارد تجربي در جامعه استناد مي‌كنند كه مكرر ديده شده است بر اثر سِحر، محبتي از شخص در دل ديگري ايجاد شده يا زن و شوهري صميمي بر اثر سِحر از هم جدا گشته‌اند و يا چيزهايي سرقت شده و گم گشته پيدا مي‌شوند. 131
مرحوم علامه حلي در كتاب هاي قواهد، تحرير، منتهي و شهيد ثاني(ره) در مسالك درباره‌ي سِحر مطالبي آورده‌اند.شهيد اول(ره) در كتاب دروس، علاوه بر شاخص هايي كه مرحوم علامه ارائه مي‌دهد، شاخص هاي بيشتري را ذكر مي‌كند. شيخ انصاري در مكاسب به نقل از ايشان دراين باره آورده است:
1- سِحر كلامي است كه به زبان جاري كنند.(اورادي كه مفهوم نباشد).
2- يا چيزي كه بنويسند.
3- يا نوشته اي كه به همراه دارند.
4- يا اورادي كه بخوانند و بر ريسماني بدمند و سپس گره بزنند.
5- قسم بدهند(به موجوداتي مثل جن يا شيطان يا مَلَك قسم كه فلان كار را برايشان انجام دهند).
6-يا بُخور دهند(دود بدهند).
7- يا بِدمند.
8- يا تصوير و مجسمه درست كنند.(ساحر،‌تصوير يا مجسمه‌اي از شخص مسحور درست كند، سوزن در آن فرو برد يا با چاقو قسمتي از آن را ببُرد كه با اين كار ضرري جسمي بر شخص مسحور وارد مي‌كند).
9- يا با تصفيه نفس (ساحر با رياضات غيرشرعي مثل اعمالي كه مرتاض‌هاي هندي انجام مي‌دهند) بتواند به صرف اراده كارهايي انجام دهند.
10- يا با استخدام ملائكه يا اجنه يا شياطين به كشف اشياي گم شده يا مسروقه يا علاج امراض بپردازند و به وسيله‌ي آنها در بدن يا قلب يا عقل مسحور تأثير بگذارند.132

1-2-9-5- معناي جادو هدف جادو و سِحر نزد مردم شناسان و علماي ديني و متون ديني ما:
معناي جادو و هدف جاد و سِحر نزد مردم شناسان و علماي ديني و متون ديني ما يكي نيست، هر چند بسيار به هم نزديك است.
انسان‌شناساني كه تجربه مستقيم و دست اولي از جوامع ابتدايي داشتند،‌عملكردهايي از اين قبايل مشاهده مي‌كردند كه برايشان بسيار بي‌خردانه مي‌نمود . نخستين واكنش در برابر اين باور داشت‌ها و عملكردهايي به ظاهر بي‌خردانه اين بود كه آنها را به عنوان محصول عقب‌ماندگي و توحش طرد مي‌نموند. لويي برول(1922) آن را خصلتي ما قبل منطقي و فريزر و تايلر آن را انديشه‌اي ما قبل علمي مي‌انگاشتند و اين نوع رفتارها را «جادو و سِحر» مي ناميدند. به دليل اين كه اين گونه عملكردها رابطه نزديكي با اديان ابتدايي آن قبايل داشت و در بيشتر موارد، جزئي از مناسك مذهبي آنها بود. تفكيك جاودانه دين در هر مورد معين، هميشه امكان‌پذير نبود، اگر چه برخي از دانشمندان سعي داشتند، به طرقي ميان دين و جادو تمايز قايل شوند؛ ‌مانند مالينوفسكي كه جادو را براي منظور مشخص يا نتيجه معين و دين را فاقد منظور مشخص و معين مي‌دانست و مي‌گفت: جادو يك فن عملي و در برگيرنده كنش‌هايي است كه تنها به عنوان وسيله رسيدن هدف هاي مشخص و مورد انتظار ساخته و پرداخته شده است و حال آن كه دين مجموعه‌اي كنش‌هاي في نفسه است كه مقصود آن از نفس انجام گرفتن همين كنش‌هاست.133
ويليام گود يازده معيار براي تمايز جنبه اي جادويي از جنبه هاي مذهبي بر مي شمارد:
1- جادو ابزارمندتر است و هدفش رسيدن به نوعي نتيجه نهايي ملموس و مادي است .
2- شگردهاي جادو با چشم بندي بيشتري همراه است.
3- هدف هاي جادو مشخص و محدود است.
4- جادو در جهت هدف‌هاي فردي است نه گروهي .
5- جادو بيشتر يك كار فردي است تا يك فعاليت گروهي .
6- فنون جادويي را مي توان جا به جا كرد- اگر يك فن كارايي نداشته باشد.
7- جادو از جنبه عاطفي اندكي برخوردار است.
8- عمل جادو كمتر جنبه اجباري دارد.
9- جادو به شرايط و زمان خاص بستگي ندارد.
10- احتمال ضد اجتماعي بودن جادو بيشتر است.
11- جادو به عنوان وسيله به كار برده مي شود و في نفسه يك هدف نيست.
نكته كلي‌تر ديگري كه مي‌توان درباره‌ي جادو گفت اين است كه مفهومي كه ما از جادو داريم به نسبت فرهنگ خاص ما تعلق دارد و فرهنگ هاي ديگر ممكن است در آن اشتراك نداشته باشند. 134
بنابراين، مفهوم جادو به فرهنگ خاص بيشتر بستگي دارد و چه بسا عملي را غربي ها جادويي تصور كنند، در حالي كه آن عمل از نظر كنش گر يك عمل كاملاً عادي محسوب مي شود. 135
به همين سان، نادِل در بررسي‌اش از باور داشت‌ها و عملكردهاي قوم نوپ در آفريقاي غربي يادآور مي‌شود كه ممكن است در نگاه نخست، وسوسه شويم كه بسياري از داروها و عملكردهاي درماني اين قوم را در مقوله جادو قرار دهيم، اما بسياري از اين اعمال از ديدگاه خود نوپي‌ها به هيچ روي خارق‌العاده يا جادويي انگاشته نمي‌شود.136
پس دو معيار را مي‌توان در مورد يك عملكرد جادويي به كار بست، برابر با يك معيار، اين عمل بر حسب مقولات مشاهده‌گر جادويي تلقي مي‌شود و بنابر معيار ديگر، ‌بر حسب مقولات كنش‌گر همان عمل مي‌توان درست تجربي به نظر آيد.
بنابراين نادل چهار قضيه‌ي امكاني را مطرح مي‌سازد:
1- هم كنش‌گر و هم مشاهده‌گر عمل مورد نظر را فن تجربي و عادي مي‌دانند.
2- كنش‌گر عمل را معقول و تجربي، ولي مشاهده‌گر آن را غيرتجربي و نادرست به شمار مي آورد.
3- كنش‌گر عمل را آشكار اسرارآميز مي‌انگارد، امّا مشاهده‌گر تصور مي‌كند اين عمل در واقع يك مبناي تجربي درست دارد.
4- كنش‌گر عمل را اسرارآميز مي‌انگارد، از ديدگاه مشاهده‌گر هم فاقد يك مبناي تجربي درست است.137
هم چنين نادل مي گويد: امكان چهارم را به سادگي و روشني مي توان« جادو » ناميد. 138
به اعتقاد جان بيتي نيز جادو اساساً يك پديده نمايشي است و جنبه‌ي وسيله‌اي تنها بعد سطحي و ظاهري آن را تشكيل مي‌دهد. جادو بيشتر به هنر شباهت دارد تا علم و براي شناخت آن بايد تحليلي را به كار برد كه متفاوت از تحليل وسيله‌اي رفتار باشد.
جادو تحليلي بر حسب معناي رفتار نياز دارد. بنابراين، براي بيتي، معقول با نامعقول بودن اعمال جادويي مطرح نيست، بلكه اين‌ها ماهيتي نمادين است. پس راه شناخت آن كشف معناهايي است كه اين نوع اعمال را مجسم مي سازد. 139
پس از جان بيتي، رابرت هورتون سعي داشت تحليلي كامل از جادو ارائه دهد. البته بحث‌هاي تفصيلي زيادي در اين زمينه بسيار است و مجال مستقلي مي طلبد.
ويل دورانت مي‌گويد:«از همان آغاز تاريخ تمدن مصر، علوم رياضي در آن سرزمين حالت پيشرفته‌اي داشت و وضع عجيب اهرام، شاهد اين مدعاست و بزرگترين افتخار مردم مصر قديم، علوم پزشكي آن است كه مريض را با سِحر و جادو و تعويذ و طلسم درمان مي‌كردند» . مثلاً زكام را با اين ورد مداوا مي‌كردند:« اي سرماي پسر سرما بيرون شو! ‌اي كه استخوان را خرد مي‌كني و هفت سوراخ سر را بيمار مي‌سازي…، خارج شو و بر روي زمين بيافت؛ اي درد! اي درد ! » بعد علم پزشكي در مصر پيشرفت كرد و آنها توانستند بيماري ها را از راه علمي‌تر آن مداوا كنند».
اما به عنوان نتيجه‌‌گيري مي توان گفت: جادو نزد مردم‌شناسان غرب همان اعمال عجيب و غريبي است كه اقوام ابتدايي براي دستيابي به اهدافي خاص انجام مي‌دهند، بهترين شاخص‌هاي جادو شاخص‌هاي يازده‌گانه ويليام گود مي باشد.
اما اين تعريف مردم شناسان از جادو تعريف عامي است كه حتي بعضاً با مناسك ديني اشتباه گرفته مي‌شود. از اين رو،‌ آنان بحث جادو را در ضمن بحث دين مطرح مي كنند و حتي بعضي جادو را جزئي از دين مي‌انگارند، ولي موشكافي معناي جادو اين كه دقيقاً مراد جامعه‌شناسان از جادو نيست، مجال ديگري مي‌طلبد؛ زيرا هر جامعه شناس صاحب نظر تعريفي منحصر به فرد ارائه مي‌كند و شاخص‌هايي ارائه مي‌دهد كه با ديگري متفاوت است. 140
شهيد اول و شهيد ثاني(ره) در كتاب هاي دروس و مسالك خود ادعا كرده‌اند كه هر كس سِحر و جادو را حلال بداند بايد كشته شود. 141
علامه مجلسي در بحارالانوار چشم زخم را نيز جزء جادو مي‌شمارد و در استدلال بر اين مطلب مي‌نويسد: هنگامي كه چيزي در نظر انسان خوب جلوه كند حواس او در آن چيز متمركز مي شود و اين از قدرت روحي شخص است كه در اشياء يا اشخاص تأثير كند. 142
مرحوم مجلسي در جاي ديگري مي‌نويسد: انسان‌ها در اين قدرت روحي متفاوت هستند؛ آنها از قدرت روحي بالاتري برخوردارند با ديدن چيزي كه توجه آنها را به خود جلب مي كند،‌ به خصوص بيشتر، ديدني ها، روحش در آن چيز اثر مي گذارد و بر اثر خباثت باطني كه برخي بر آن وارد مي‌كنند مي‌توانند به آن صدمه وارد نمايند. پس تأثير متعلق به روح فرد است، همان گونه كه مرتاض با صرف اراده مي‌تواند وسيله‌اي را از حركت باز دارد اين گونه اشخاص نيز با ديدن چيزي و جلب شدن توجه‌شان به آنها مي‌توانند در آن تأثير بگذارد. بر اين اساس مي‌توان چشم زخم را نيز جزء تأثير نفس ساحر در مسحور دانست .143
تمامي فقهاي اهل شيعه و اهل سنت حكم به حرمت (حرام بودن) سِحر دارند و گروهي از معتزله با استناد به آيه‌اي از قرآن كريم(سوره‌ي طه، آيه 66) معتقدند كه سِحر و جادو مطلقاً صرف خرافات است و واقعيت ندارد. 144

شيخ انصاري در كتاب مكاسب محرمه گفته است: كه هر چند ما مطمئن به اجماع علما در اين خصوص نيستيم، ولي ادعاي ضروري دين از چيزهايي است كه مطمئن به حرمت اين عمل مي‌شويم و علماء در همه‌ي اعصار بر حرمت جادو و جادوگري اتفاق داشته اند.
اما آيا اين كه سِحر به طور مطلق حرام است يا بعضي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره امام صادق، سوره بقره Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره تردستي، شعبده، پيش‌گويي