پایان نامه ارشد رایگان درباره تاریخ اسلام، قانون مدنی، امام حسن (ع)، وقف اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

این مؤلفه‌ها در جهت رفاه در محیط‌های آموزشی
برای شروع در این تحقیق، پس از آنکه محقق منطقه‌ای را در نظر گرفت اقدام به گردآوری اطلاعات به صورت کلی و اجمالی میکند . بررسی موضوع در این زمینه با مطالعه عمیق به همراه فیش یرداری و ثبت موضوعات مورد نظر محقق شده است. و در نهایت با توجه به کارکرد موضوع و مؤلفه‌های بدست آمده به پیاده سازی و تطبیق با معماری در منطقه مورد مطالعه می‌انجامد.

1-12 كاربرد تحقيق
به دلیل بالا بودن پتانسسیل وقف در ارزش گذاری دینی و برآورده کردن نیاز‌های مالی و همچنین حس نوع دوستی می‌توان از آن در شهرک‌های دانشجویی که با نیت خیر خواهی واقف صورت میگیرد استفاده کرد . در این صورت می‌توان به تمامی کلان شهر‌ها، شهرستان و به تبع آن در ارتباط با موضوع تمامی مجتمع‌های آموزشی که متاثر از وقف باشد اشاره کرد.
با توجه به مطالعات انجام گرفته و همکاری با مؤسسات آموزش عالی ، سازمان نظام مهندسی ، آموزش و پرورش و وزارت راه و شهر سازی، این مجموعه می‌تواند باعث پیشبرد اهداف معماران برای طراحی ، اجرا و نظارت در سطح ملی – محلی گردد.

فصل دوم: ادبیات نظری پژوهش
شناخت فرهنگ وقف و اثرات مثبت آن بر توسعه اقتصادی پایدار

2-1 بررسی مفهوم:
2-1-1 وقف در لغت
‏وقف در لغت به معنی ایستادن و پایندگی و اصطلاحا حبس کردن عین ملک یا مالی است که منافع آن در امور عام المنفعه مصرف شود ( ماده 55 قانون مدنی) وقف (جمع آن اوقاف) کلمه‌ای عربی است که در لغت به معنای محدودیت و ممنوعیت به کار میرود و در دین اسلام، اصطلاحی است، دال بر حفظ و نگهداری اموالی خاص جهت بکارگیری منافع آن در کارهای انسان دوستانه و امور خیریه، به شرط آن که منافع، فقط در هدف یا اهداف تعیین شده‏برای آن مصرف شود. (صادقی گلدر، 1385: 15)

2-1-2 مفهوم وقف
حسن بن یوسف حلی، معروف به علامه‌یحلی ( 648-726) در کتاب تبصره ‏المتعلمین می‌گوید: وقف آن است که اصل مال را نگهدارند و تا هست منافع آن را در راه خیر صرف کنند. ‏می‌دانیم خیر، کار نیکی است که به سامان فرد و اجتماع کمک کند. عده‏ای نیز این تعریف را منبعث از حدیثی می‌دانند که از نبی اکرم (ص) در جواهر الکلام نقل شده که فرمود: حبس الاصل و سبل المنغعه. این تعریف ما را به یک ویژگی مهم در وقف که همانا استمرار و دوام باشد رهنمون می‌کند و به سخن دیگر، وقف در مورد املاک و اموال ماندگاری به کار میرود که بتوان درآمدها و عایداتی از آن بدست آورد و در موارد مشخص مصرف نمود. بنابراین ، زمین و ساختمان بیشتر مورد وقف قرار میگیرند تا اشیای دیگر، هرچند در مورد کتاب ، ابزار کشاورزی ، احشام ، سهام و اوراق بهادار و پول نیز وقف وجود دارد ( ابراهیم حسن، 1422، 34).
2-1-3 اقسام وقف
وقف به اعتبار موقوف علیه به عام و خاص تقسیم می‌شود. وقف عام، وقفی است که مقصود از آن امور خیریه است و مخصوص دسته و طبقه معینی نیست مانند وقف بر فقرا، وقف بر طلاّب و مدارس و مساجد، و مقابل آن وقف خاص است و آن وقفی است که مخصوص دسته معین و خاصی است، مانند وقف بر اولاد یا افراد و یا طبقهای خاص ازمردم(ماده 58 قانون مدنی).

2-2 نگاهی به وقف در قبل از اسلام
هر چند قبل از اسلام وقف به معنای دقیق کلمه وجود نداشت ولی انواعی از تخصیص اموال و املاک به معابد و امور خیریه و افراد وجود داشته که از جهاتی شباهت‌هایی با وقف داشته‌اند. از جمله در بخشی از کتاب دانیال نبی که به زبان سامی است چنین آمده است: «گناهان خود را به ( صیدقا ) و خطایای خود را بر احسان نمودن بر فقیران فدیه بده» ، اما شافعی در رساله امام ، جلد سوم ص 275، میگوید: تا انجا که دانسته ام مردم جاهل بت خانه و زمینی را برای خدا حبس نکرده‌اند و حبس تنها از طرف مسلمین صورت گرفته است( شافعی، ج3، ص275).
دکتر الکبی سید رفقد بیان امام شافعی می‌گوید: ظاهرکلام وی چنین می‌رساند که مفهوم انواع حبس در میان امتهای پیش از اسلام به طور کلی ناشناخته بوده، ولی این معنی حقیقت ندارد زیرا حبس پیش از اسلام نیز معروف بوده گرچه به نام حبس یا وقف نامیده نمیشده است. امتها با اختلاف ادیان و معتقداتشان با انواعی از تصرفات مالی آشنا بودند که از حیث مفهوم دور از حدود معنای وقف اسلامی نبود… اوقاف ابراهیم خلیل (ع) که تا امروز نیز باقی است خود بهترین دلیل است بر وجود وقف قبل از اسلام و نیز هنگام فتح شوش در بقعه دانیال نبی سندی به دست آمده که به موجب آن گنجی برای پرداخت وام‌های بدون ربح اختصاص یافته بود و خلیه دستور داد که گنج به دست آمده به بیت المال منتقل شده است، طبق دستور مندرج در سند عمل شود (الطرسوسی، متوفای 758، ه. ص 168).

2-3 پیشینه تاریخی وقف در جهان اسلام
‏طبق مدارک تاریخی، نخستین وقف در اسلام، توسط پیامبر اسلام (ص) انجام شد. آن حضرت در سال سوم هجرت پس از جنگ احد، هفت بوستان و مزرعه‌یآباد را به نام بساتین السبعه که به ایشان هدیه شده‏بود وقف نمودند و تولیت آن را پس از رحلت خود به حضرت فاطمه واگذار کردند. این بوستان‌ها متعلق به یک یهودی به نام مخیریق بود که در جنگ احد به یاری پیامبر آمد ه‏بود، مخیریق نامی از اغنیای احبار یهود بنی قینقاع اسلام آورده ‏است که به صف مجاهدان اسلام پیوست و وصیت کرد که اگر کشته شد، دارایی اش را در اختیار حضرت محمد (ص) قراردهند تا به هر خیر که خدایش فرموده‏ و خود خواهد هزینه کند(خطیبی،1390: 23).
به طورکلی در دوران بعد از اسلام نیز هر وقت امنیت و آرامش نسبی پدیدار می‌شد، زمامداران و وزراو مردم ثروتمند انسان دوست، دست به فعالیت‌های عام اامنفعه می‌زدند و یا مبادرت به وقف املاک ود می‌نمودند. ‏عواید موقوفات معمولا برای نگهداری مسجد، مدرسه یا بیمارستان به مصرف می‌رسید، فقط در ادوار متاخر، وقف کردن ملک برای افراد یا خاندان‌ها افزایش یافت(همان، 25).

2-3-1 وقف در قرآن
در فقه، هر چند به کتاب العطیه، السکنی، العمری و الحبس، از نوع وقف اشاره شده است . و در کتاب الحسبه مسائلی از مسوولیت‌های حاکمان در اداره‌ی وقف اشاره کره‌اند، اما درقرآن کریم آیه‌ای که بر وقف و احکام فقهی آن، صراحت داشته باشد وجود ندارد، ولی موضوعات دیگری مطرح شده است. این عناوین مانند: بر، خیر، احسان، معروف، انفاق، صدقه، بویژه باقیات الصالحات و عطایای بعد از مرگ است که با وقف انطباق دارد و یکی از مصادیق روشن این عناوین می‌باشد. زیرا وقف از بهترین نیکی‌ها و احسان‌ها و کارهای معروف و پرکردن خلاها (انفاق) و تنها صدقه‌ی جاریه‌ای است که پایدار می‌ماند و با مصرف یکبار آن از بین نمی‌رود و پس از فوت واقف خوبی‌های آن تمام نمی‌شود. به همین دلیل در فرهنگ اسلامی از وقف به عنوان صدقات جاریه و عناوین دیگر یاد کرده‌اند( شاهد خطیبی، 1390)

2-3-2 وقف در سیره پیامبر اسلام
رفتار و شیوه‌ی یبامبر اکرم (ص) به صورت قول یا فعل در رواج و گسترش وقف در جامعه‌ی اسلامی دارای اهمیت فراوانی است. به موجب تأکیدی که آن حضرت به مساله‌ی وقف و نتایج مثبت آن در جامعه داشتند، بسیاری از مومنین سعی می‌کردند بخشی از امکانات مالی خود را وقف امور خیریه کنند( بخاری به نقل از پایگاه اطلاع رسانی سازمان اوقاف و امور خیریه).
پیامبر اکرم می‌فرمایند:
«ان مما یلحق المومن من عمله و حسناته بعد موته عنما نشره و ولدا صالحا ترکه و مصحفا ورثه او مسجدا بناه اوبیتا لابن السبیل بناه او نهرا اجراه و صدقه اخرجها من ماله فی صحه و حیاته و نلحقه من بعد موته»:چند چیز است که بعد از مرگ مومن پائاش آن‌ها به او می‌رسد: علمی که از خود به یادگار گذاشته است، فرزند صالحی که جانشین خوبی برای او باشد و قرانی که به ارث گذاشته باشد یا مسجدی که ساخته است یا نهری مه آن جاری ساخته است. یا صدقه‌ای که در حیات خود انجام داده است.
از این حدیث می‌توان سه مساله را بیان کرد: ا – وقف اموال، ارزش علم و فرزند صالح در یک ردیف ذکرشده‏است . ٢- ‏در ط ول تاریخ اسلام، ارتباطی جدایی ناپذیر بین وقف اموال، دانش و فرزند صالح وجود داشته است. ٣-‏وقف اموال باعث دستیابی انسان به دانش و فرزند صالح می‌شود. (نهج الفصاحه، ص183)

2-3-3 وقف در سیره ائمه معصومین
بعد از پیامبر اکرم (ص) ، ائمه‌ی معصومین (ع)، الگوها ونمونه‌های عینی تحقق اسلام هستند و رفتار و گفتار آنان تعیین کننده‏ی رفتار و فرهنگ مسلمانان است. اهمیت وقف در نظر ائمه تا آنجا اهمیت دارد که حضرت علی (ع) در یکی از وقف نامه‌هایش هدف خود را از وقف چنین بیا ن می‌کند: ایتغاء وجه الله لیر لجنی الله به الجنه و یصرفنی عن النار و یصرف النار عن وجهی یوم تبیض وجوه‏و تسود وجوه‏: به منظور جلب رضایت الهی تا به سبب آن مرا داخل بهشت برین فرماید واز آتش دورم دارد و آتشی را از صورتم دور فرماید. در روزی که صورت‌هایی سفیدند و صورت‌هایی سیاه (وسایل الشیعه، ج3، ص105).
‏در میان ائمه (ع)، حضرت علی (ع) بیشترین وقف را داشته است، علی (ع) در مدت ٢۵‏سال امامت خود به کارهای کشاورزی و باغداری مشغول بودند و از این طریق املاک و مزارع فراوانی را به دست می‌آوردند. آن حضرت غلات و باغها را در رضای خدا به صورت زکات و صدقه‌ی واجب یا مستحب انفاق می‌کردند و در آخر عمرشان همه‌ی باغ‌ها و مزارع را وقف کردند (فصل نامه تاریخ اسلام ، ش 13: 47) .
این باغ‌ها برای حجاج خانه‌ی خدا و برای فقرا خانه شد. از جمله موقوفات حضرت علی (ع)، صد چشمه آب بود که برای حاجیان خانه‌ی خدا وقف کرد، از آن حضرت روایت شده است که فرمودند: صدقه و حبس دو ذخیره هستند، پس آن‌ها را برای روزگار خودش حفظ کنید. ‏حضرت فاطمه (س) نیز بسیاری از باغ‌های خود را در مدینه وقف کرد. ‏امام حسن (ع) و امام حسین (ع) هم باغ‌های خود را که هم اکنون در محله‌ی نخاوله‌ی مدینه به نام باغ صبا و باغ مرجان معروف است وقف کرده‌اند. ‏سایر ائمه (ع)، املاک و اموال خود را در راه خدا و برای رفع نیاز فقرا وقف کرده‌اند. امام محمد باقر و امام صادق (ع) نیز موقوفاتی در مدینه داشته‌اند(همان، ص 46).

2-4 وقف و سابقه تاريخي و شروط فقهي
به لحاظ تاريخي گرچه دقيقاً معلوم نيست که قانون وقف در اسلام در چه سالي تشريع گرديد، ولي اگر مساجد جزء موقوفات تلقي شود، اولين اقدام عملي پيامبر پس از مهاجرت به مدينه، تأسيس مسجد قبا و مسجدالنّبي و پايگاهي براي عبادت، آموزش و زندگي براساس نهاد وقف بوده است. همچنين حضرت علي عليه السلام املاک زيادي داشت که آن‌ها را درزمان حيات خود وقف نمود. به طوري که دراواخرعمر، عوايد سالانه اوقاف آن حضرت به 24 هزار دينار مي رسيد. علاوه بر اين‌ها نهاد وقف در تاريخ اسلام سابقه درخشاني دارد )اشكوري، 1377 : 81). دركشورما نيزوقف داراي سابقه اي درخشان و طولاني مدت است. گرچه اين نهاد در دوره‌هاي مختلف در اقتصاد كشور ما نقشي فعال داشته است، اما دوران صفوي را مي توان اوج توسعه و رشد اوقاف در ايران در نظرگرفت )بختياري، 1381 :12). در گذشته و در تاريخ ايران، بسياري از فعاليتهاي توليدي توسط نهاد وقف انجام می‌گرفت و بسياري از تأسيسات زيربنايي و نهادهاي اجتماعي و فرهنگي بدون اينکه حکومتها و ظيفه‌ای احساس کنند، توسط مردم ساخته مي شدند. در واقع وقف از نظر اجتماعي و اقتصادي داراي کارکردهاي مهم و فراواني در زندگي روزانه مردم بوده است. يكي از اين موارد مسأله آموزش رايگان بود، كه اثرات فراواني در جامعه داشت)ساعاتي، 1374 : 3). به طور خلاصه می‌توان نتيجه گرفت که درگذشته، اوقاف نقش قابل ملاحظه اي در توليد کالاها و خدمات و ايجاد فرصتهاي شغلي داشته‌اند و بسياري از کالاهاي عمومي و وظايفي که در دولتهاي مدرن توسط دولت انجام گرفته و هم اکنون يكي از چالشهاي دولتها شده و با طرح مسائلي از قبيل تعديل اقتصادي، خصوصي سازي، اندازه بهينه دولت، برون سپاري و از این قبیل، سعي در انجام آن‌ها به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره توسعه پاید، توسعه پایدار، عدالت اجتماعی، آموزش و پرورش Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره موقوف علیه، مال موقوفه، کارآفرینی، قانون مدنی