پایان نامه ارشد رایگان درباره بین النهرین، نقوش اساطیری، رشد و بالندگی

دانلود پایان نامه ارشد

(مهرآفرین، 1380، 283)
در تمامی اساطیر و باورهای قومی گذشتگان، اژدها به چشم می خورد. معمولا اژدها به شکل خزنده ای با بالهای بزرگ، سر کاکل دار، چنگالهای ترسناک و دهانی مخوف، که از آن شعله های آتش زبانه می کشد، ترسیم شده است.«در اوستا از اژدهای شاخداری سخن می رود که بلندی زهرش به یک نیزه است و بسیار هولناک است و اسبان و مردان را می بلعد و به دست گرشاسب از بین می رود.» (همان، 284)
معانی سمبولیک دیو- اژدها عبارتند از: استبداد، خشکسالی، دشمن حقیقت، ظلم، قتل و هرج و مرج .(جابز،1370، 149)(تصویر 2- 31)

(تصویر 2- 31): موجودات دو سر، شوش، 3000- 3200 ق.م(منبع: نقوش اساطیری مهرهای استوانه ای ایلام، 1380، 298)

2- 38- بز- ماهی
یکی دیگر از حیواناتی که نقش آنها بر روی مهرهای استوانه ای ایلام دیده می شود، بز- ماهی است. بز- ماهی حیوان مخصوص انکی(إ أ) خدای عقل، سحر و رب النوع آبها و حکمت سومری است. معمولا این حیوان تخیلی و ترکیبی، به عنوان چهارپایه ای تصور می شود که خدای آبها هنگام نشستن پاهایش را بر روی آن می نهاد. یکی دیگر از نقوشی که معمولا در کنار نقش( إ أ ) ترسیم می گردید، موجودی بود که نیمه ی فوقانی آن به شکل انسان و نیمه ی زیرین آن به شکل امواج آب بود. به احتمال قوی(إ أ) (انکی) و سمبلهای حیوانی او، از بین النهرین به ایلام انتقال یافت و پرستش آن در این سرزمین مرسوم گردید.(مهرآفرین، 1380، 285)(تصویر2- 32)

(تصویر 2- 32): بز- ماهی، شوش، هزاره ی سوم ق.م(منبع: نقوش اساطیری مهرهای استوانه ای ایلام، 1380، 299)

2- 39- مرغان(پرنده) اساطیری
در بین النهرین و ایلام باستان به پرندگانی بر می خوریم که هر یک از آنان نقش مهمی در اساطیر آن سرزمین داشتند. مانند ایمدوگود(آنزو)، باد جنوبی(که به شکل مرغ بزرگ پیکری بود)، زو و عقاب آتانا، که در بین النهرین حکایات و روایات مختلفی از آنها به جای مانده است. در فرهنگ ایران باستان نیز مرغان اساطیری وظایف مهمی بر عهده دارند و نقش آنها اساسی و تعیین کننده است. به جزء سیمرغ، سایر پرندگانی که در اوستا از آنها نام برده شده، یکی کرشتر که پرنده تیز پروازی است که گفته های پیامبر زرتشت را در اطراف می پراکند و دیگری آشوزشت یا جغد است که با ذکر کلمات مقدس، دیوان شرور را دور می سازد. دیگر پرنده ای به نام چمروش است که وظیفه ی میهن پرستانه ی او برچیدن غیر ایرانیان است و به پراکندن بذرهای درخت همه تخمه کمک می کند.(سرخوش کرتیس، 1373، 24-23) ( تصویر 2- 33)

(تصویر 2-33): مرغان (پرنده) اساطیری، چغازنبیل، 1350 ق.م(منبع: نقوش اساطیری مهرهای استوانه ای ایلام، 1380، 300)

2- 40- اسفنکس
در تصویر(2- 34)، اسفنکسها را به صورت خوابیده و ایستاده همراه با بز کوهی مشاهده می کنیم این مهر استوانه ای که از چغازنبیل به دست آمده و جنس آن از شیشه است، متعلق به 1350 ق.م می باشد.(مهرآفرین، 1380، 277)
کتیبه ای در شش ستون عمودی در سمت چپ صحنه دیده می شود. هر یک از ستون ها در یک کادر مستطیل شکل باریک قرار دارند. در سمت راست صحنه و درون یک کادر مستطیل شکل افقی، چهار اسفنکس دو به دو، رو در رو یکدیگر قرار دارند. دو اسفنکس ردیف فوقانی، روی یک خط افقی خوابیده اند و بین آنها یک درخت قرار دارد. به نظر می رسد که بدن هر دو، غزال یا بز کوهی باشد. اما سرهایشان به شکل انسان است. هر دو کلاههای شیپوری نوک تیز بر سر دارند. دو اسفنکس ردیف زیرین، رو در رو یکدیگر بر روی پاهای عقبشان ایستاده اند. آنها در حالی که یکی از دستهایشان را بر روی شاخهای بلند یک قوچ کوهی، که در بین آنها خوابیده، گذارده اند. کف دست دیگرشان را بر روی یکدیگر قرار داده اند. اسفنکس سمت چپ دارای ریش بلندی است؛ در حالی که اسفنکس سمت راست ریش ندارد. هر دو کلاههای شیپوری نوک تیز بر سر دارند و دو بال پهن و بلند بر روی شانه های آنها در هوا گشوده شده است. حیوانی که در میان اسفنکسها دیده می شود، اغلب بز کوهی است. احتمالا اسفنکس رب النوع حیوانات و حافظ و حامی آنها تلقی می گردید. اسفنکسها در دو سوی درخت زندگی نیز چنین نقشی ایفا می کنند. این نقش نیز سمبل و نمادی از حیات و زندگی است.

(تصویر 2- 34): اسفنکس (منبع: چغازنبیل(دور اونتاش)، جلد چهارم، حکاکی ها، 1375، 31)

2- 41- موجودات دوسر
در تصویر(2- 35)، این موجود دارای سرهای مشابه، به شکل اژدها و بدن انسان و پرنده است. جنس این مهر که از چغازنبیل به دست آمده و قدمت آن به 1350 ق.م می رسد، از قیر طبیعی است.(همان، 284) در مرکز نقش، موجودی اسرارآمیز و خیالی بر روی زمین زانو زده و با دست، دو بز کوهی یا دو غزال را آویزان کرده است. پای دیو به شکل پای انسان، بدن آن به شکل پرنده و هر یک از سرهایشان به شکل سر اژدها است. گردن دیو جایگاه انشعاب دست ها و سرها است؛ چنانکه از این محل، دو دست لاغر و دراز به طرفین گشوده شده و با آنها پای دو بز کوهی یا غزال را گرفته است.

(تصویر2- 35): موجودات دوسر(منبع: چغازنبیل(دور اونتاش)، جلد چهارم، حکاکی ها، 1375، 66)
2- 42- مرغان اساطیری
در تصویر(2- 36)، نمونه ای از این مرغان اساطیری ایلامی را مشاهده می کنیم که از معبد چغازنبیل به دست آمده و قدمت آن به 1350 ق.م می رسد.(همان، 288)
در مرکز نقش، دیو- پرنده عظیم الجثه بر روی دو بز کوهی ایستاده و با بالهایش دو غزال ر ا در هوا آویزان کرده است. در سمت چپ دیو- پرنده، نقش یک ماهی و در زیر پای آویزان غزالها، موجودات ناشناخته ای قرار دارند. در سمت راست صحنه، یک درخت نخل که بر روی آن یک لوزی به صورت عمودی ترسیم گردیده و در بالای هر یک از بالها، دوایر متداخلی مشاهده می شود. «درخت رمز جامعه ی زندگان و نمایشگر ولادت و رشد و بالندگی و تکامل پیوسته خانواده و جامعه و قوم و ملت است.» ( ستاری، 1373، 25) به گفته میرچا الیاده، دایره ساختن و دایره زدن، ایمنی بخش است و مانع از هجوم و ارواح خبیثه.» (همان، 93). لوزی بیشتر در کنار الهه ی ایشتار دیده می شود و از آنجا که شبیه اعضا تناسلی و زایش است، این تعبیر بیشتر در مورد آن صدق می کند.(مهرآفرین،1380، 289) با توجه به موارد یاد شده دیو- پرنده ای که در این نقش مشاهده می شود، ممکن است از گروه دیوان شرور و خبیث باشد که پیوسته با نیروهای مفید و اهورایی در نبرد است و حیات و زندگی را تهدید می کند.

(تصویر 2- 36): مرغان اساطیری(منبع: چغازنبیل(دور اونتاش)، جلد چهارم، حکاکی ها، 1375، 65)

3- 1- اسطوره
اگر نظر یونگ را درباره ی اسطوره بپذیریم می گوید: «اسطوره نوعی رویای جمعی است»، و یا نظر کمبل را که می گوید: «هر آنچه وارد رویای آدمی شود اسطوره است». اسطوره به زمان خاصی در گذشته تعلق ندارد. ترس ها، رویاها، آرزوها، الزام های بقاء و آیین های مربوط به گذر انسان از مراحل مختلف نبوغ، مراسم و آیین هایی که به تولید و بقاء و به طور کلی رابطه ی انسان با کل هستی مربوط می شوند در مکتب های امروزی مورد توجه و پژوهش قرار می گیرند.(مخبر،1380، 58)
اسطوره از نظر لالاند حکایتی موهوم و شگفت، دارای منشأیی مردمی و نااندیشیده است که در آن، عاملانی که در زمره ی اشخاص نیستند و غالبا قوای طبیعت اند، در سیمای اشخاص نمودار گشته اند و اعمال و ماجراهایشان معنای رمزی دارد.(مهرآفرین، 1380، 272)
نقوش اساطیری که در دنیای محسوسات وجود خارجی ندارند، از انواع نقوشی هستند که قسمتی از آنها زاییده تخیل ایلامی ها بود. موجودات اسطوره ای، حیواناتی ترکیبی هستند که از نظر فیزیکی یا مرکب از حیوان + حیوان یا حیوان + انسان و یا به طور کلی شبیه به حیوان هستند؛ اما از نظر رفتاری به انسان شباهت دارند.(مهرآفرین، 1380، 269)

3- 2- متن(نوشته)
متن تنها آثار مکتوب را‎ ‎شامل نمي شود، بلکه هر سخن و اثر هنري مانند نقاشي، سينما و موسيقي را در بر مي‎ ‎گيرد. هر اثري که براي مخاطب پيامي داشته باشد در قلمرو متن قرار مي گيرد و بايد به‎ ‎تفسير آن پرداخت. ژوزف مارگوليد و تام راکمور در کتاب فلسفه تفسير در تعريف متن‏‎ ‎چنين مي گويد:
“متن عبارت است از مجموعه اي واقعيات که به عنوان نشانه ها به کار مي‎ ‎رود و به وسيله يک مؤلف به قصد انتقال معافي خاص به يک شنونده، در يک بافت معين‎ ‎انتخاب و تنظيم مي شود.” از نظر آنها متن داراي دو ویژگی اساسی است: واقعيت يک متن بايد قابل درک باشد، خواه به وسيله‎ ‎حواس مانند درک خطوط، اشکال و ايماها و اشاره ها و يا ادراک پديدار شناسانه مانند‎ ‎ادراک تصورات ذهني‎. اين واقعيات قابل ادراک بايد به عنوان نشانه ها به‎ ‎کار روند، يعني آنها بايد معنادار باشند. اين نشانه ها بايد به گونه اي انتخاب و‏‎ ‎تنظيم شوند که مؤلف بتواند معناي مشخصي را به شنونده در يک بافت معين منتقل سازد.‎ با اين بيان متن محدود به نوشتار نمي شود. بلکه متن مي تواند اظهار شود، نوشته شود،‎ ‎عمل شود و یا اندیشه شود. http//:www.Resalat.com))
خط ایلامی میخی است و به طور افقی یا عمودی استعمال شده ، ترکیب یافته است. ایلامی ها شکل خط خود را از سومری ها اقتباس کرده اند.(پیرنیا، 1389، 119) تصویر(3- 1)

(تصویر3- 1): خط میخی ایلامی(منبع:www.wikipedia.com )
لوحه های گلی به دست آمده در هفت تپه به خوبی ثابت می کند، که تا چه اندازه و در چه سطح وسیعی مردم و اقوام مسکون در این ناحیه و به عبارت دیگر ایلامی ها از خط و کتابت برای انجام مقاصد و روابط خود استفاده می نموده اند. متون کتیبه ها و هزاران لوحه های گلی پیدا شده در این منطقه، حاکی از عقاید و اعتقادات و افکار این اقوام بوده و بهترین معرف، نحوه تجارت، روابط سیاسی و اداری و اجتماعی مردم در آن زمان بوده است. متن آن ها کاملا مربوط به ایلامی ها و وقایع و حوادث مربوط به خودشان بوده است.(نگهبان، 1372، 355)
در دوران هایی که ایلام نفوذ زیادی از جانب بین النهرین متحمل می شد، و تا اندازه ای مبادله ی کالا و عقاید میان شوش و چندین شهر ثروتمند بین النهرین به ویژه لاگاش،14 لارسا، و اشنونا جریان داشته است متون اقتصادی و قضایی به سومری و آکادی، یعنی به زبان بین النهرینی، نوشته می شدند.(پرادا، 1383، 46- 47)

3-3- انواع نقوش(گیاهی، جانوری، انسانی، ترکیبی)
اهمیت و ارزش مهر به دلیل نقشی است که روی آن حک گردیده و الا خود مهر به تنهایی قطعه سنگی است که اطلاعات چندانی در اختیار محقق قرار نمی دهد.(مهرآفرین، 1375، 125)
نقش مهرها در ادوار متفاوت، گوناگون بوده است. اولین نقش ها، نشانه ی کاملی از هنر، آداب، رسوم، وضع زندگی، معتقدات و اندیشه مردمان آن روزگار بوده است. بر مهرهای کهن هزاره چهارم پ.م بیشتر نقوش از خطوط هندسی و حیوانات تشکیل یافته است. از هزاره سوم به بعد صحنه های متنوع از مبارزه ی قهرمانان افسانه ای چون گیل گمش و انکیدو و نیز مبارزه ی حیوانات عجیب و غریب دیده می شود.(بیانی، ملک زاده، 1352، 66- 45)
گذشته از بیان اعتقادات، معمولا هنرمندان حکاک مبادرت به خلق صحنه هایی از زندگی روزمره، نوع معیشت، پوشاک، عادات و آداب و رسوم زندگی خود می کردند. تصویر(3-2،3-3) با مشاهده نقش تصویر(3- 2) چنین استنباط می شود که کار ریسیدن نخ و مشک زنی به عهده زنان بوده و در آن زمان نیز از دوک نخ ریسی استفاده می شده است.

(تصویر3- 2): چغامیش(اواسط هزاره ی چهارم ق. م) (منبع: مهر و عملکرد آن، 1375، 128)
در تصویر شماره(3- 3) که طراحی آن از روی چند مهر یا اثر مهر صورت گرفت، شاهد انواع پوشاک در جنوب بین النهرین(3000 تا 10000 ق.م) می باشیم.

(تصویر3- 3): بین النهرین(3000- 1000 ق. م) (منبع: مهر و عملکرد آن، 1375، 128)
از اواسط هزاره سوم تا اواخر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره بین النهرین، نقوش اساطیری، پدیده های طبیعی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره بین النهرین، ایران باستان، زبان فارسی