پایان نامه ارشد رایگان درباره بیت المال، قتل عمد، قانون مجازات، تیراندازی

دانلود پایان نامه ارشد

پس در اینجا مراتب قتل به علمی در شناسایی مستحق قصاص یا مهدورالدمی که مجاز به ریختن خون او بوده اشتباه کرده و شخص معمولی را کشته است و پس از قتل متوجه این موضوع شده یا کلمات فقها علاوه به اشتباهات و خطاهای مصداقی و موضوعی درصدد بیان حکم و موارد خطا در حکم نیز هستند؟ یعنی اگر کسی شخصی را بر اساس ذهنیات و متصورات خویش و بدون اینکه درباره او به صورت خاص «مهدورالدم نسبی» و یا عام «مهدورالدم مطلق» حکمی صادر شده باشد مستحق قصاص یا مهدورالدم دانست و بر اساس همین ذهنیات و متصورات یا اعتقاد او را مستحق مرگ بداند و و شخص را به قتل برساند و بعد متوجه شود که تصورات و اعتقادات او درست نبوده است. « خطا در حکم» چون بر اساس اعتقاد و یا تصور این که مستحق قتل را می کشد اقدام کرده قاتل عمدی نیست و با توجه به دلایل ذیل به نظر میرسد موضوع اعتقاد به مهدورالدم بودن مقتول یا اعتقاد قصاص در کلمات فقها مخصوص موارد خطا در مصداق و به عبارت دیگر مخصوص اشتباه در هویت شخصیت مجنی علیه است.
همچنین در تحریرالوسیله امام خمینی (ره) در بحث قصاص آمده است: « اگر غذای مسمومی نزد کسی به تصور اینکه مهدورالدم است بگذارید و خلاف آن ثابت شود قتل عمد نیست قصاص ثابت نمی شود. مسأله 19«لو قدم الیه المسموم بتخیل انه مهدورالدم فبان الخلاف لم یکن قتل عمد و لا قود فیه».61
از این عبارت هم استفاده می شود که علت عمدی نبودن قتل این است که قاتل در تشخیص مهدورالدم دچار اشتباه شده نه اینکه در حکم دچار خطا شده و کسی را که به نظر مستحق مرگ بوده مسموم نموده و بعد خلاف آن ثابت شده است. نتیجه اینکه آنچه از عبارت تحریرالوسیله به عنوان منبع اصلی قانون مجازات اسلامی استفاده می شود این است که ملحق به شبه عمد بودن قتل در موارد خطا در هویت مجنی علیه است نه اینکه کسی به تخیل یا اعتقاد کسی را مستحق مرگ بداند و بر این اساس اقدام به قتل کند و بعد معلوم شود در حکم اشتباه کرده است.
چرا که محقون الدم بودن یا مهدورالدم بودن اشخاص موضوعی نیست که به تصور و تخیل یا اعتقاد اشخاص واگذارشده باشد شارع مقدسی است که می تواند مصادیق مهدورالدم را بیان نماید و اصول اولیه حرمت و احترام خون کلیه افرادی که در جامعه اسلامی سکونت دارند را بیان نماید.
محقق خوئی در مبانی تکلمه المنهاج در این بحث که مؤمنی« مسلمانی» در سرزمین کفار با اعتقاد به کافر بودن از ناحیه مسلمان دیگر کشته شده و بعد معلوم شده مسلمان بوده مینویسید: « عمدی نبودن قتل و حتی عدم وجوب پرداخت دیه نص خاص، به دلیل وجوب مجنی علیه در صف کفار و عدم تشخیص از ناحیه قاتل است نه اینکه قاتل به گمان و ظن اینکه او کافر است مرتکب قتل شده باشد و بر اساس ظن و گمان خودش حکمی صادر و اجرا کرده باشد.
همچنین حوادث و اتفاقاتی که در شأن نزول آیات 94 و 93 سوره نساء ذکر شده است نشان میدهد که مسلمانان گاه در تشخیص مصداق و موضوع مهدورالدم دچار خطا شده و شخصی را به سابقه کفر یا ارتداد داشته و مجاز در قتل او بوده اند با این تصور با اعتقاد که کافر جز مصادیق مهدورالدم است به قتل رسانده اند نه این که خودشان در مورد اشخاص حکم صادر کنند و پس از اجرا متوجه شوند حکم آنها خطا بوده است بلکه صرفاً در تشخیص مصداق اشتباه کرده اند.
در ذیل آیه 92 سوره نساء «و ما کان لمومن ان یقتل موضا الا خطا…» آمده است.
حارث بن یزید از بت پرستان مکه با همراهی ابوجهل عیاش ابن ابی ربیعه را به جرم مسلمان بودن آزار و اذیت و شکنجه قرار میدانند. بعد از مهاجرت مسلمانان از مکه به مدینه روزی عیاش، شکنجه گر خود یعنی حارث بن یزید را دید و او را به تصور و اعتقاد اینکه کافر است به قتل رساند و لی حارث بن یزید اسلام آورده بود و عیاش اطلاع نداشت، خبر به پیامبر(ص) رسید. آیه شریفه نازل شد و با توجه به خطای اعتقاد قاتل به پرداخت دیه و کفاره محکوم گردید.62
در شان نزول آیه 93 سوره نساء« و من یقتل موضا متعمدا فجزاوه جهنم آمده است. مقیس بن حبابه کنعانی که از مسلمانان بود جنازه برادر خود حشام را در « بنی النجار» پیدا کرد و جریان را به عرض پیامبر(ص) رسانید پیامبر او را به همراه قیس بن هلال مهذی نزد بزرگان «بنی النجار» فرستاده و فرمود اگر قاتل حشام را می شناسید او را تسلیم قیس نمایند و اگر نمیشناسید دیه او را بپردازید. آنان چون قاتل را نمی شناختند دیه را پرداخت کردند و او هم تحویل گرفت و به اتفاق قیس بن الهلال به طرف مدینه حرکت کردند. در بین راه تعصبات جاهلی قیس را تحریک نمود و قبول دیه را ذلت دانست و هم سفر خود را که از قبیله بنی النجار بود به خون خواهی برادر و به عنوان قصاص « نفس در برابر نفس کشت و به طرف مکه فرار کرد و از اسلام نیز کناره گرفت آیه فوق نازل شد که قتل عمد را بیان می کند.63
گفتا ر اول: نظریه رفع قصاص
صاحب مفتاح الکرامه عبارتی بدین مضمون آورده« اذا رمی انسانا فاصاب انسانا و غیره و هذه الخطا المحض و مرجعه الی عدم قصد الانسان او الشخص»64 اگر کسی به سوی انسانی تیر اندازی کند و تیر او به انسانی دیگر غیر از او اصابت کند این قتل خطای محض است و ملاک و مبنای آن عدم قصد انسان یا شخص « مقتول» می باشد.
شهید ثانی میفرماید ضابطه عمد در فعل قصد شخص معین است و عمداً نیست که مرتکب فعل و قصد را اراده کند ( این قول بدین معناست که قتل شخص معینی را بخواهد.)65 از محتوای کلام این تفسیر چنین استنباط می شود که قتل ارتکاب در نتیجه اشتباه درهدف خطای محض است.
عده از فقها عامه هم عقیده با فقهای ما هستند من جمله یکی از علمای حنفی در این مورد چنین میگوید: اگر کسی به طرف دیگری تیراندازی کند و پس اصابت تیر از بدن او خارج شده و دیگری را بکشد جنایت اولی عمد و دومی خطای محض است.66 از فقهای معاصر صاحب تحریر الوسیله در این مورد چنین می گوید: « الخطأ المحض المعبر عنه بالخطأ الّذی لا شبهة فیه و أن لا یقصد الفعل و لا القتل کمن رمی صیداً أو ألقی حجراً فأصاب إنساناً فقتله، و منه ما لم رمی إنساناً مهدور الدم فأصاب إنساناً آخر فقتله. 67 خطای محض که در آن به خطای بدون تردید تعبیر می شود خطایی است که در آن مرتکب نه قصد فعل داشته باشد و نه قصد نتیجه مثل پرونده ای که در یکی از استان ها کشور رخ داد به شماره کلاسه 8809989191100032 در مورخه 22/8/90 در این پرونده سرباز وظیفه م فرزند… جمعی واحد گشتی یگان امداد نیروی انتظامی در حین انجام وظیفه و گشت زنی به واسطه حادثه تیر اندازی سهوی در تاریخ 9/7/87 فوت شده است، توضیح اینکه خودرو سواری بنز الگانس یگان امداد در معیت چهار نفر در حال گشت زنی بوده که با شنیدن صدای تیر اندازی متوقف می شود و متوجه میشود که وظیفه فوق الذکر که مسلح به سلاح کلاشینکف بوده در اثر شلیک یک تیر فشنگ از سلاح تحویلی خودش و از قسمت پهلوی چپ زخمی و در آغوش وظیفه ح افتاده است و همین تیر در پیاده رو به عابر پیاده ای برخورد و منجر به فوت او نیز شده است. موضوع در بازرسی شعبه اول دادسرای نظامی رسیدگی و در خصوص اتهام م دایر بر خود زنی منجر به خودکشی با شلیک گلوله قرار منع تعقیب و درباره اتهام تیراندازی منجر به فوت غیر نظامی قرار موقوفی تعقیب صادر کردید. وکیل اولیای دم مرحوم م با توجه به اینکه علت فوت وظیفه فوق را ناشی از خودزنی و خودکشی دانسته شده اعتراض و اعلام داشته پرونده توسط کارشناس مورد بررسی قرار بگیرد، چرا که دلیلی برای خودکشی وجود ندارد . تقاضای دستور رسیدگی مجدد در پرونده را دارم به لحاظ اینکه پدر و مادر داغدیده از افراد مستضعف و محروم و زحمتکش یکی از روستاهای دور افتاده می باشد که با اقدام دادگاه بتواند به حق خود به وسیله برقراری مستمری توسط یگان برسد. در پی آن دادستان نظامی اعلام داشته، با توجه به اینکه وکیل اولیای دم اعلام داشته مرگ متوفی ناشی از فعل سهوی و حادثه بوده و عامدانه صورت نگرفته است به سبب تقاضای ایشان جهت بررسی موضوع توسط کارشناس و عدم تضییع حقوق آنها پرونده جهت اقدام مجدد به دادگاه تقدیم می گردد.
رأی دادگاه: در خصوص تقاضای اولیای دم فردی که در پیاده رو مورد اصابت گلوله قرار گرفته و فوت کرده است دیه از بیت المال پرداخت شود با این توضیح که سرباز وظیفه فوق در واحد گشتی یگان امداد نیروی انتظامی در حین انجام وظیفه بوده که به واسطه حادثه تیر اندازی سهوی در داخل خودرو انتظامی فوت شده است و همین تیر در پیاده رو به آن فرد اصابت و فوت شده است در مورد سرباز فوق الذکر تعیین تکلیف و برابر قرار دادسرا فوت در حین خدمت محسوب و مراتب به نیروی انتظامی اعلام گردید و اولیای دم شخصی که در پیاده رو بوده است و فوت کرده تقاضای دیه از بیت المال را نمودند دادگاه پس از ملاحظه شکایت و اظهارات اولیای دم و با توجه به نظریه کارشناس رسمی که این حادثه را به صورت سهوی بدون قصد و نیت قبلی اعلام نموده است و نظریه پزشکی قانونی و با عنایت به تقاضای دادستان و جانشین دادستان نظامی مبنی بر صدور دیه از بیت المال و با تمسک به قاعده فقهی حرمت خون مسلم که به موجب آن خون هیچ مسلمانی هدر نمی رود و انطباق مورد با مسئله 8 مبحث دوم لواحق کتاب دیات تحریر الوسیله حضرت امام خمینی (ره) و مستنداً به تبصره 1 ماده 41 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح که مقرر داشته « دیه اشخاص بی گناهی و بی تقصیر که در تیر اندازی حین انجام مأموریت واقع شده است از بیت المال پرداخت شود.» و در رعایت مواد 294 و 297 و 299 و 302 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 حکم به پرداخت یک فقره دیه کامل مرد مسلمان را از بیت المال ظرف دو سال از تاریخ وقوع در حق اولیای دم مرحوم در شخص در پیاده رو صادر و اعلام می دارد. بنایراین در این پرونده نیز به دلیل اینکه قصد و سوء نیت وجود نداشت خطای محض قلمداد شد و دیه از بیت المال پرداخت می گردد.
شهید اول در رابطه با قصد شخص معین الخطا المحض ان لا یعتمد فعلا و لا قصدا مثل ان یرمی حیوانا فیصیب انسانا، او انسانا معینا فیصیب غیره:68 قتل خطای محض این است که مرتکب قصد فعل و قصد نتیجه را نداشته باشد مثل اینکه به سوی حیوانی تیر اندازی کند پس به انسانی برخورد یا انسان معینی مورد هدف قرار می دهد و به غیر آن اصابت می کند.
شیخ طوسی در النهایه در تعریف قتل خطایی میگوید: خطای محض آن است که انسان به سوی شخصی تیراندازی کند پس به دیگری برخورد کند و او را به قتل برساند پس حکم خطا داده می شود و دیه واجب است و قصاص نیست.69 درجایی دیگر از امام «سؤال شد که هر گاه کسی بر اثر تیر اندازی شخصی کشته شود و جانی مدعی باشد که قصد قتل مقتول را نداشته بلکه قصد قتل برادر وی را داشته است. امام در پاسخ به این سؤال چنین نوشته اند. «اگرقصد قتل نفس محقون الدمی را داشته و تیر به نفس محقون الدم دیگری اصابت کرد، و او را کشته است حکم قتل عمد مترتب است اگرچه بهتر است که اولیاء دم مصالحه به دیه نمایند.
حضرت آیت ا… بهجت این نوع قتل را شبه عمد تلقی کرده اند «در حکم شبه عمد»
حضرت آیت ا… مکارم حکم قتل خطای محض را برای این حالت در نظر گرفته اند استفتاء مورخ 20/2/78 شماره 27016.
برخی معتقدند که مجرم به عنوان قاتل عمدی مسئول جرم است و برخی دیگر مجرم را به عنوان خطاکار مسئول می دانند قائلین به عامد بودن مرتکب اغلب فقهای مذهب مالکی و بعضی از فقهای مذهب حنبلی هستند اینان بین حالت که فعل قصد شده اصلی حرام باشد یا غیرحرام فرق گذاشته اند. اگر معنی که مقصود اصلی مجرم بوده حرام باشد خطا در فعل هیچ گونه تأثیری به مسئولیت مجرم ندارد.70
عده ای قائل به عمدی بودن قتل به طور مطلق هستند این ها اعتقاد دارند آنچه که مهم است قصد قتل انسان محقون الدمی و بیگناهی است. و در این حالت قصد قتل محقق شده است و آنچه که موجب قصاص میگردد و موجب قصاص جزء قتل عمد نیست. ریختن خون پاکی است که می بایست محترم نگه داشته شود بنابراین خصوصیت زید و عمر مطرح نیست.71
همچنین در جهت توجیه عمدی بودن قتل آن را جرایم علیه اموال مقایسه میکنند یعنی همان طوری که تعلق مال به یک فرد، خصوصیتی در ارتکاب جرم، سرقت و دیگر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره قانون مجازات، قانون مجازات اسلامی، مجازات اسلامی، مجنی علیه Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره قتل عمد، مجنی علیه، دیوان عالی کشور، مسئولیت کیفری