پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، اجرای برنامه درسی، اجرای برنامه

دانلود پایان نامه ارشد

است که از محدوده دانش انتزاعی، غیربومی و غیرکاربردی فراتر می‎رود. در برنامه درسی مسئله – محور، به جای این که از دانش‏آموزان خواسته شود که همه معلومات معین و بی‎ارتباط با مسایل پیرامون خود را فراگیرند، آنان را در جهت فراگیری دانش مقتضی برای حل مشکلات خود و جامعه ترغیب می‎کنند. به عبارت دیگر، حامیان نظریه، محتوای برنامه درسی را ابزاری برای مواجهه با مشکلات پیچیده جهانی و طرح راه حل‏هایی برای آن‏ها می‎دانند و از تربیت متخصصانی که به دلیل محدود بودن دانش و آگاهی‏شان در رشته خاص، از یافته‏های سایر علوم بی‏نصیب مانده و از حل معضلات میان‏رشته‏ای عاجز هستند، خودداری می‏نمایند. آنان از موضوعاتی مانند آموزش سیاسی و شهروندی، آموزش رسانه‎ای، آموزش بوم‎شناسی، فرصت‎های برابر، آموزش چندفرهنگی، آموزش حقوق بشر، آموزش شخصی و اجتماعی، آموزش زیباشناسی، آموزش ارزش‏ها، وآموزش انتقادی به عنوان موضوعات مناسب برای برنامه درسی مدارس و دانشگاه‏ها نام می‏برند.
بنابراین دانش مطلوب این نظریه، دانشی نیست که توسط تصمیم‎گیرندگان دولتی و بدون تعامل تعیین ‎شود، بلکه دانشی توزیعی است. دانش توزیعی از رهنمودهای کلیدی این نظریه محسوب می‎گردد. دانش توزیعی، گروه – بنیان و شبکه‎ای است که محتوا و ساختارآن به طور اشتراکی و مذاکره‎ای میان کلیه دست‏اندرکاران برنامه درسی تنظیم می‎گردد.
دلالت دیگر نظریه پیچیدگی، یادگیری فراتر از مکان و زمان، و یادگیری مادام‏العمر، و نیز آموزش از راه دور و یادگیری مشارکتی، گفتمانی، و مذاکره‏ای است. نظریه پیچیدگی به دلیل پذیرش تنوع، و تاکید بر غیرخطی بودن یادگیری، ساختار درهم‎تنیده و شبکه‏ای و غیرحضوری را توصیه می‎کند. بازتاب این باور، استقبال و بکارگیری فناوری‏های شبکه‏ای و نوین پیچیده آموزشی می‏باشد. در ساختار شبکه‏ای، یادگیرندگان تنها منحصر به کلاس درس و گفته‏ها معلم نبوده، بلکه از یکدیگر نیز فرا می‏گیرند. همکاری‏های دیجیتالی، آموزش الکترونیکی‏، آموزش سیار، دوره آنلاین باز انبوه سیار همه از جمله ابزارهای نوین آموزشی می‎باشند که بر مبنای پذیرش پیچیدگی و با محوریت تعامل و گفتگو توصیه می‎گردند.
البته گرچه برخی دلالت‎ها و راهکارهای نظریه پیچیدگی در رویکردهای پیشین نیز مطرح شده است، اما آن چه آن را از نظریه‏های پیشین متمایز می‏سازد طرح همزمان همه مولفه‏هایی است که در سایر نظریه‎ها به طور پراکنده پذیرفته شده است. آن چه اهمیت این نظریه را افزون‎تر می‎سازد این است که نظریه‎پردازان پیچیدگی مفاهیم اساسی، اما متفرق و فاقد سازماندهی را در قالب یک نظریه مطرح نموده‏اند. همچنین همان گونه که پیش از این مطرح شد ممکن است همه مفاهیم نظریه قابل کاربرد نباشند، اما تاکید بر چند نکته مهم نیز کافی است که نظریه ای مورد بررسی واقع شده و در جهت کاربردی شدن و استفاده عملی یافته‏های آن تلاش نمود. نکته کلیدی و قابل تامل در ارتباط با نظریه پیچیدگی این است که مفاهیم و مبانی این نظریه بیانگر نوعی اعتدال در موضع‏گیری‏ها و برداشت‏ها می‏باشد و همین امر نشان‏دهنده ضرورت و اهمیت بررسی نظریه در نظام آموزشی کنونی می‏باشد.
گرچه مفاهیم نظریه پیچیدگی در اندیشه غرب، مفاهیمی نو محسوب می‎شوند، اما برخی مفاهیم نظریه قرابت نزدیکی با فرهنگ و ادبیات ملی و دینی ما دارند و از چند قرن پیش در آثار ادبی ما به روشنی بیان شده‏اند. از این رو شاید فهم و نیز اجرایی شدن بسیاری از دلالت‏های‎ آن برای ما بیش از سایر فرهنگ‏ها امکان‏پذیر باشد و انتظار می‎رفت که چنین دلالت‏هایی بسیار پیش از این در عرصه‏های مختلف، به ویژه تعلیم و تربیت و برنامه درسی کشور ما اجرا می‏شد، اما آموزش و پرورش نوین ما تحت‏ تاثیر دیدگاه کاهش‎گرایی و تفکیکی غرب قرار دارد. البته در چند سال اخیر گرایش به تمرکززدایی، انعطاف‏پذیری، خلاقیت و پویایی، زمینه را برای طراحی و اجرای برنامه درسی پیچیده مساعد کرده است.
به هر حال این پژوهش تازه آغاز شده و همان طور که مورن و سایر متفکران پیچیدگی ادعا می‎کنند، بر مبنای روش‏شناسی پیچیدگی به هیچ عنوان ادعا نمی‏شود که این پژوهش به پاسخ پرسش‏هایی که مطرح نموده، دست یافته است، بلکه در آغاز راه و در مسیر تلاش برای فهم نظریه پیچیدگی می‏باشیم.

6-2- پیشنهادات
6-2-1- پیشنهادات پژوهشی:
– از آنجا که بیش از دو دهه از ظهور نظریه پیچیدگی در عرصه تعلیم و تربیت نمی‏گذرد، به نظر می‏رسد مطالعه و پژوهش عمیق هر کدام از مبانی و مفاهیم نظریه مانند نوپدیدی، خود ـ سازمان، لبه آشوب، بتوانند به تنهایی به عنوان موضوع پژوهش‏های نوین برگزیده شوند.
– پژوهشگران می‏توانند بر مبنای استلزامات این نظریه در برنامه درسی، پژوهش‏های مجزا در زمینه‏های زیر انجام دهند:
➢ با استناد به نگاه جامع و یکپارچه نظریه به علم، پژوهش‎هایی در ارتباط با رویکرد فرارشته‏ای انجام شود.
➢ با استناد به دیدگاه مکمل نظریه به دانش و شناسنده می‏توان پژوهش‎هایی در باره زمینه‏ای شدن دانش انجام داد.
➢ با تاکید بر خود – سازمان و نوپدید بودن عناصر برنامه درسی، می‏توان جایگزین نمودن دانش توزیعی به جای دانش کنترلی و سلسله مراتبی را به عنوان موضوع پژوهش‎ مجزا برگزید.
➢ بر اساس مفاهیم خود – سازمان، پیوند و شبکه‎های تودرتو، جایگزینی ساختار شبکه‎ای آموزش، و بهره‎وری از فناوری‏های پیچیده و نوین آموزشی را به عنوان موضوع پژوهش برگزید.
➢ با توجه به مفاهیم پیچیدگی نظیر ارتباط و پیوند، می‎توان پژوهش‎هایی در ارتباط با فناوری‏های نوین پیچیده‏ایی که چنین اهدافی را تسهیل می‎نمایند، صورت پذیرد.
➢ بر مبنای مفاهیم پیوند و ارتباط، می‎توان اقدام به پژوهش‎هایی در حوزه تعلیم و تربیت چند فرهنگی نمود.
➢ با توجه به مفهوم عدم‎قطعیت، نقش پذیرش خطا و ابهام در بهبود فرایند یادگیری از موضوعات کلیدی است که در پژوهش‎ها می‎توان به آن پرداخت.
➢ به دلیل ضرورت ارتباط و پیوند یادگیرندگان با مسایل پیرامون از دیدگاه نظریه پیچیدگی، یادگیری مسئله – محور، موضوع مناسبی برای پژوهش می‎باشد.
➢ با استناد به دیدگاه نظریه مبنی بر پیچیدگی و چندبعدی بودن انسان، می‏توان پژوهش‎هایی بر مبنای نقش عناصر انسانی برنامه درسی (دانش‌آموز، معلم و …) و ابعاد چندگانه آن‎ها انجام داد.
➢ با توجه به مفهوم لبه آشوب، چگونگی تحقق یادگیری در مرز میان نظم و آشوب و راهکارهای تسهیل خلاقیت و نوآوری در یادگیری، عناوینی سودمند برای پژوهش محسوب می‎شوند.
➢ تاثیر نگاه غیرتفکیکی و غیرقطبی نظریه پیچیدگی در اجتناب از برنامه درسی تمرکزگرا یا تمرکزگرا و جایگزینی کنترل توزیعی و مشارکتی و برنامه درسی مذاکره‏ای می‏تواند موضوعی دیگر برای پژوهش باشد.
➢ بر مبنای برخی مفاهیم نظریه پیچیدگی نظیر انعطاف‎پذیری، توانایی انطباق و باز بودن، الزامی است که پژوهش‎هایی در ارتباط با طرح راهکارهای مناسب جهت مهیا نمودن نظام آموزشی برای مواجهه با تغییرات مستمر جوامع و تغییرپذیری نظام صورت پذیرد.
➢ بر اساس مفاهیم نوپدیدی و خود – سازمان، چگونگی تحقق فرایند یادگیری به عنوان موضوعی مجزا می‎تواند مورد پژوهش قرار گیرد.
➢ با توجه به استلزامات نظریه پیچیدگی در عناصر برنامه درسی، پژوهشگران می‎توانند دلالت‏های این نظریه در هر یک از حوزه‏های زیر را مورد بررسی قرار دهند:
آموزش بزرگسالان
آموزش مجازی و از راه دور
آموزش عالی
پژوهش‏های تربیتی
مدیریت آموزشی
یادگیری و تدریس
روانشناسی تربیتی
آموزش استثنایی
فناوری‏های نوین آموزشی
➢ با توجه به برخی نقاط تشابه میان مفاهیم نظریه پیچیدگی و مفاهیم فرهنگی کشورمان، می‏توان پژوهش‏هایی با هدف بررسی بیش‎تر مفاهیم و مبانی نظریه با یاری گرفتن از مفاهیم مشابه در فرهنگ مان انجام داد.

6-2-2- پیشنهادات کاربردی:
با توجه به استلزامات نظریه پیچیدگی، پیشنهاد می‎شود در تدوین و اجرای برنامه درسی به موارد زیر توجه شود:
➢ در کنار تعیین غایات آموزشی، همواره متوجه احتمال وقوع امور غیرمنتظره تاثیرگذار بر جریان آموزش و مهیای مواجهه با چنین موقعیت‎هایی باشیم. از این رو تدوین و اجرای برنامه درسی باز، و انعطاف‎پذیر ضرروت دارد.
➢ به منظور تحقق یادگیری معنادار، رویکرد فرارشته‎ای در برنامه درسی مدارس و دانشگاه‏ها، جایگزین روش سنتی آموزش علوم مجزا با مرزهای قراردادی معین گردد تا بدین طریق از بی‏ارتباطی متخصصان رشته‏های مختلف با یکدیگر کاسته شود.
➢ پیشنهاد می‏شود در تعیین محتوای متون آموزشی مدارس و دانشگاه‏ها از حالت تفکیکی محض رشته‏های علمی اجتناب گردیده و برای تحقق رویکرد فرارشته‎ای تلاش شود. بدین منظور برنامه درسی بر مبنای آموزش مسئله – محور تنظیم گردد و از شاخه‏های متنوع علمی برای مواجهه با موضوعات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، جهانی و سیاره‎ای استفاده شود.
➢ در تعیین محتوای برنامه درسی، دانش زمینه‏ای جایگزین دانش انتزاعی گردد و با تاکید نظریه بر مسئله محور بودن برنامه درسی، انتخاب منابع و تهیه مواد آموزشی، با توجه به مسائل و مشکلات فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، ملی و سیاره‏ای متنوع جامعه صورت پذیرد.
➢ با توجه به توصیه نظریه پیچیدگی بر تحقق برنامه درسی مشارکتی و مذاکره‎ای، گفتگو و تعامل در همه مراحل طراحی، تدوین، و اجرای برنامه درسی محور کار قرار گیرد.
➢ در تعیین محتوای برنامه درسی، به منظور تحقق دانش توزیعی، از تنظیم دانش در یک مرکز کنترل یا مجموعه محدودی از عوامل خودداری شده و در سراسر سیستم به طور اشتراکی و مذاکره‎ای میان عناصر انسانی دست‏اندرکار برنامه درسی تنظیم ‎گردد.
➢ ضمن پذیرش واقعیت تمایز میان انسان‎ها، اقوام و دستجات مختلف و احترام به فرهنگ‎ها و قومیت‎های متفاوت، برنامه درسی با هدف جهانی کردن تفاهم میان همه انسان‎ها تدوین و اجرا گردد.
➢ در هدایت نظام آموزشی و به ویژه اجرای برنامه درسی، هم از نظام سلسله مراتبی و کنترلی بالا – پایین، و هم از بی‎قانونی و هرج و مرج اجتناب ورزیده شود و به توصیه نظریه پیچیدگی سطوح آموزشی افقی جایگزین سطوح سلسله مراتبی گردد. بدین ترتیب با تحقق کنترل توزیعی و غیرسلسله مراتبی، نوعی برنامه درسی مذاکره‌ای و مشارکتی جایگزین برنامه درسی تمرکزگرا یا تمرکززدا گردد.
➢ با عنایت به مفهوم بازگشت، امکان تامل و بازنگری مداوم و پرورش روحیه انتقادگری و انتقادپذیری، به صورت فردی و گروهی تقویت گردد.
➢ یادگیری، تدریس و آموزش منحصر به فضای مدرسه و محدود به سن خاص نگردد و برای یادگیری مستمر و مادام‏العمر، یادگیری از راه دور و استفاده از فناوری‏های پیشرفته شبکه ـ بنیان، تسهیلات لازم فراهم گردد. “آموزش الکترونیکی”، “آموزش سیار” و “دوره آنلاین باز انبوه سیار” به عنوان نمونه‎هایی از آموزش الهام گرفته از مفاهیم پیچیدگی، در فرایند یادگیری در مدارس و دانشگاه‏ها، به عنوان راهکارهای مفید در گسترش فرایند یادگیری و ایجاد انگیزه در فراگیران به کار گرفته شوند.
➢ با توجه به تاکید نظریه پیچیدگی بر انسان و ابعاد متنوع وی، در طراحی و اجرای برنامه درسی به یادگیرنده به عنوان محور این فرایند نگریسته شود و به همه ابعاد پیچیده و نیز تعاملات او با جهان هستی توجه خاص شود.
➢ به تعامل چندجانبه و شبکه‏ای فرایند یادگیری و نقش عوامل درونی و بیرونی نظام‏های آموزشی بها داده شود.
➢ ارزشیابی بیشتر مبتنی بر فرایند یادگیری و کمتر بر نتایج و اهداف باشد و به ارزشیابی کیفی، مرحله‎ای، مشارکتی توجه شود.
➢ در مجموع توصیه بنیادی نظریه پیچیدگی در حوزه برنامه درسی، حفظ نگاه واقع‏بینانه به کلیه امور آموزشی و حفظ اعتدال و میانه‏روی و اجتناب از افراط و تفریط‏های متعدد حاکم بر طراحی و اجرای برنامه درسی می‏باشد.

فهرست منابع
منابع فارسی
-ابن خلدون، عبدالرحمن (۱۳۴۵). مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج ۲.
-باقری، خسرو (1387). “درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران”، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
-پارسانیا، حمید

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، مبانی فلسفی، محتوای برنامه درسی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره of، and، Complexity، the