پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، تعلیم و تربیت، نظام آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

عناصری مانند فعالیت‏های یادگیری اکتفا نمی‎گردید.

5- 2- 5- ترویج دانش تفکیکی و انتزاعی و تخصص‎گرایی افراطی
تفاوت عمده دیگر برنامه درسی کاهشی و برنامه درسی پیچیدگی، در دانشی است که هر یک از آن‌‎ها آموزش می‏دهند. دانش مورد نظر برنامه درسی کنونی دانش انتزاعی، مجزا، تفکیکی و تخصصی است. اما نظریه‎پردازان پیچیدگی از دانش توزیعی، دانش زمینه‎ای، دانش فرارشته‎ای سخن می‏گویند. توصیه نظریه‏پردازان پیچیدگی (پریگوژین و استنجرز، 1984) به ترویج دانش زمینه‏ای از راهکارهای ارزشمند این نظریه محسوب می‎گردد. برنامه درسی جاری بر اساس دانشی بنا شده که یادگیرنده را از موضوع یادگیری مجزا تصور می‌کند. بازتاب این تصور انتزاعی شدن دانش، گسستگی محتوای آموزش و انزوا و بی‏خبری یادگیرندگان و مربیان با مسائل خارج از محیط آموزشی است. نتیجه عدم‏ارتباط میان محتوای آموزش و مسائل واقعی محیط یادگیرندگان، علاوه بر غفلت آن‎ها از وقایع جامعه، فقدان انگیزه لازم و گاه مقاومت در مقابل یادگیری خواهد بود. دانش مورد نیاز کنونی، دانشی انتزاعی نیست، بلکه دانشی است که با هویت انسانی و سرنوشت او در سیاره مرتبط است، نگرشی جهانی که در عین حال به دور از تسلط ظالمانه گروهی اندک باشد. دغدغه اصلی چنین دانشی حل معضلات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی است که گریبانگیر بشر کنونی شده است. هر گاه محور برنامه درسی، مسائل و معضلات بشری در نظر گرفته شود، اهداف، محتوا و عوامل دست اندرکار آموزش، در حیطه‏ای فراتر از مرزها نگریسته می‏شود.
دانشی که نظریه پیچیدگی توصیه می‎کند، دانشی زمینه‏ای و در واقع فرارشته‏ای است که با هویت انسانی یادگیرندگان، شرایط محیطی، و موقعیت آنان در جامعه جهانی و سیاره زمین مرتبط است. فراگیری چنین دانشی برای یادگیرندگان اجتناب‏ناپذیر، هدایت‏گر و جذاب خواهد بود. دانش فرارشته‏ای بر خلاف دانش انتزاعی، موجب می‎شود یادگیرندگان در متن مشکلات و مسائل مشترک انسانی قرار گیرند و با مشارکت و تفاهم با یکدیگر موجبات رشد فردی و اجتماعی خود را فراهم نمایند. نظریه پیچیدگی با حمایت از رویکرد فرارشته‏ای، دانش را از حالت انتزاعی خارج نموده و امکان پیوند زدن مشکلات پیچیده انسانی با بوم‏شناسی طبیعی و انسانی را فراهم می‏سازد. بدین ترتیب محتوای برنامه درسی به عنوان ابزاری برای رویارویی با مشکلات پیچیده جهانی و یافتن راه حل‏هایی برای آن‏ها نگریسته می‏شود. برنامه درسی مبتنی بر رویکرد فرارشته‏ای، با پرهیز از تخصصی‏شدن بیش از حد، از تربیت متخصصانی که به دلیل محدود بودن دانش و آگاهی‏شان در رشته خاص، از یافته‏های سایر علوم بی‏نصیب مانده و از حل معضلات میان‏رشته‏ای عاجز هستند، خودداری می‏نماید.
رویکرد فرارشته‏ای، رویکردی مسئله‏ – محور است که در محدوده تنگ مسائل صرفاً نظری و غیرکاربردی و در دایره‏ی بسته تک‏رشته‏های علمی محصور نیست و با بکارگیری طیف گسترده‏‌تر علوم مختلف و اندیشه‏های متنوع، به اهداف عالی‏‌تر می‌‏اندیشد. مبنای رویکردهای یادگیری مسئله – محور این است که دانش‎آموزان در گروه‏ها در ارتباط با مسئله خاص کار کنند و ایده‏هایی را در تعامل و در زمینه مسئله بسط دهند. از دانش‏آموزان انتظار نمی‎رود که از پیش تمام دانشی را که برای حل مسئله لازم است در اختیار داشته باشند، بلکه به جای آن لازم است که دانش را به گونه‎ای تعیین کنند که قادر باشد به آن‎ها در فهم و حل مشکل یاری رساند (بایرن، 2014: 47).
به عبارت دیگر به گفته مهرمحمدی (1384: 262) در نگرش سوال محوری میان تربیت یافتگی و بیش‏تر دانستن، ارتباط انحصاری وجود ندارد. هر چند داشتن اطلاعات و معلومات مهم انگاشته می‎شود، اما مهم‏تر از آن دانستن این است که دانش‏آموز چه چیزهایی را نمی‎داند. در این فرایند دانش‏آموزان نقش فعال‏تری را در مقایسه با فرایندهای یاددهی ـ یادگیری سنتی و رایج ایفا می‎کنند. نظام‏های تعلیم و تربیت سوال محور در حقیقت مناسب‏ترین محرک‎های محیطی را جهت تسریع و تسهیل جریان رشد عقلانی در اختیار دانش‏آموزان قرار می‎دهند. در چنین نگرشی، عدم‏تعادل تنها در مواجهه با موقعیت‏های مبهم و مسئله‎دار حاصل می‌شود. البته هر سوالی و هر مسئله‏ای نمی‎تواند بر هم زننده تعادل و لذا تسهیل‎کننده جریان رشد عقلانی باشد، بلکه سوال‏ها و مسایلی از چنین خاصیتی برخوردارند که یا به صورت خودجوش مطرح شده و ریشه در وجود دانش‏آموز داشته باشند یا اگر چنین نیست و مسئله ریشه بیرونی دارد، لااقل ارتباط و اتصال آن با علایق و نیازهای فرد برایش تبیین شده باشد.
در نگرش سوال محوری، برنامه درسی به طور کامل از پیش تعیین شده، استاندارد و یکنواخت نمی‏باشد و در پاره‏ای از موارد حق انتخاب میان محتوا و فعالیت‏های یادگیری در دروس مختلف برای دانش‏آموزان وجود دارد. این عمل با چارچوب مصوب برای برنامه درسی در موضوعات مختلف منافات ندارد و در قالب چنین چارچوبی است که می‏توان برای دانش‏آموزان حق انتخاب نیز قایل شد. این انتخاب‎ها علی‏الاصول بر اساس علاقه و نیاز یا سوالات از پیش مطرح شده برای دانش‎آموزان انجام می‏گیرد (مهرمحمدی ،1373: 72).
رویکرد فرارشته‏ای که در واقع رویکردی مسئله – محور و از راهکارهای کلیدی نظریه پیچیدگی است، از حدود دو دهه پیش به طور عملی در برخی دانشگاه‏ها و موسسات جنبه کاربردی یافته است. این رویکرد در ١٩٩٠ در چالش‏های میان‏رشته‏ای در پژوهش و تدریس در دانشگاه ابداع گردید و پس از آن توسط مورن و نیکولسکو (٢٠٠٢) با حمایت یونسکو گسترش یافت. امروزه گروهی از پژوهشگران که غالباً در اروپای جنوبی و امریکای جنوبی هستند، در شبکه‏های ضربدری متنوع بر روی پارادایم‏های فرارشته‏ای و پیچیدگی در تعلیم و تربیت فعالیت می‌‏کنند. در راس این‏‌ها، شبکه‏های توسعه یافته پیرامون مورن قرار دارند که یک گروه پژوهش فرارشته‏ای در مرکز ملی پژوهش علمی فرانسه (CNRS) می‌‏باشند. مورن “انجمن اندیشه پیچیدگی” را بنیان نهاد و هدایت کرد که چندین گروه موضوعی را دربرمی‏گرفت که ششمین آن‌ها بر علوم تعلیم و تربیت و پیچیدگی متمرکز بود (اسبجورن ـ هارجنس414 و همکاران، ٢٠١٠: ٣٢٠).
همان‏گونه که دیویس و سومارا (٢٠٠٨: ٣۵) بیان می‎کنند فرارشته‏ای درصدد متزلزل نمودن این نگرش است که اعضای گروه پژوهش، هم با پیشینه‏ی رشته‏های مختلف هستند و هم اغلب دارای برنامه پژوهشی متفاوتی می‌‏باشند، این اعضا به دلیل آن که از دیدگاه‏‌ها و انگیزه‏های یکدیگر مطلع هستند، می‌‏توانند تحت عنوان جمع و گروه با یکدیگر کار ‏کنند.
طی دهه‎های اخیر، رویکرد فرارشته‏ای درجهت حل مشکلات اجتماعی و جهانی گام‏های اثربخشی برداشته‏ است. به عنوان نمونه می‎توان از فعالیت گروه فرارشته ای ISIS نام برد که در امریکا با هدف کاهش استعمال دخانیات تشکیل شده است. این گروه از رویکردهای پیچیدگی برای توسعه در آموزش موثرتر سلامت عمومی در کاهش سیگار استفاده نموده است. این گروه دریافت که ابزار پیچیدگی طرح انعطاف‏پذیر متغیرهای غیر- خطی پیچیده موثر در استفاده از تنباکو، نوپدیدی‏های سیستم – گسترده، و درهم تنیدگی تلاش‏های طراحی و کنش با این نوپدید را امکان‏پذیر می‏سازد. گروه همچنان از پیچیدگی برای تبیین الگوهای جالب نظم و بی‏نظمی، و برای تطبیق الگوهای کاهشی‏تر و گسترده‏تر و تفکر در سیستم استفاده کرد. این پروژه نه تنها این مفاهیم را در تحلیل پدیده های استفاده از تنباکو بکار گرفت، بلکه همچنین از رویکردهای پیچیدگی برای هدایت این یادگیری و پژوهش جمعی استفاده کرد (فن‎ویک، 2011: 47). نمونه دیگر از فعالیت فرارشته‏ای، کار گروهی در ارتباط با موضوع “غذا” می‏باشد که در مرکز ادگار مورن در پاریس اجرا گردید. غذا نقش اساسی در شرایط فیزیولوژیکی (اندام‎شناسی) و اجتماعی ایفا می‎کند که می‏تواند و باید در شرایط مردم‎شناسی، تاریخی، روانشناختی، اقتصادی، تغذیه‎ای و بوم‏شناختی مورد توجه قرار ‎گیرد. همه این گروه‏ها این چشم‎انداز را برای موضوعات خاص خودشان بکار می‏برند. چنین پژوهش‎هایی حول موضوعات زیر سیر می‏کند: بدن، جامعه و فرد، غذا و خوردن، مطالعات میان – فرهنگی در باره ادراکات و اعمال، ادراکات سلامت و خطرات ناشی از مواد غذایی، حافظه، هویت، نسل‏ها، طبیعت، فضا و محیط… . این موضوعات اصلی مرتبط با تاریخ، روانشناسی اجتماعی، جامعه‏شناسی، مردم‎شناسی، مطالعات رسانه‎ای، حوزه روش‎شناسی‎ها، شناخت‎شناسی و علوم زیست محیطی می‎باشند (مون فرن415، 2008).
دستاورد دیگر نظریه پیچیدگی ترویج دانش توزیعی است. دانش توزیعی بر خلاف محتوا و دانشی که در برنامه درسی سنتی رایج ارایه می‏شود، دانشی بالا – پایین نیست که تنها توسط تصمیم‎گیرندگان دولتی تعیین و کنترل شوند، بلکه دانشی است که به طور اشتراکی و مذاکره‎ای میان عناصر انسانی دست‏اندرکار برنامه درسی (معلم، دانش‎آموز، والدین، …) تنظیم می‎گردد. دانش توزیعی دانشی گروه – بنیان و شبکه‎ای است که محتوا و ساختار آن تحت کنترل افرادی خاص در راس نظام آموزشی نیست.
نظریه پیچیدگی با تاکید بر مفهوم پیوند و توصیه به برقراری ارتباط تاملی و شناختی میان افراد، دانشی را توصیه می‎کند که به طور مستمر به واسطه جذب و تطبیق دانش جدید به دانش موجود در حال ساختن و بازسازی می‏باشد، در نتیجه تغییر موقعیت موجود و نوپدید نوین به هر موقعیت معین و ثابت ترجیح داده می‎شود (گارسیا و همکاران، 2014: 26).
5- 2- 6- محدود و غیر ارتباطی بودن منابع، ابزار و روش‏های آموزشی سنتی
از دیگر کاستی‏های برنامه درسی کنونی، محدود و غیرارتباطی بودن منابع، محتوا و روش‏های آموزش و یادگیری می‎باشد. در شرایط کنونی، محتوای آموزش محدود به متون نوشتاری و شیوه انتقال دانش جوابگو نیست. یادگیری فراتر از مکان و زمان، یادگیری مشارکتی، گفتمانی، و مادام‏العمر، و نیز آموزش از راه دور، شیوه‏های نوینی از یادگیری را طلب می‎کنند. نظریه پیچیدگی به دلیل پذیرش تنوع، نوپدیدی و خود – سازمان، همچنین تاکید بر غیرخطی بودن یادگیری، ساختار درهم‎تنیده و شبکه‏ای و غیرحضوری را توصیه می‎کند. فناوری آموزشی سیستمی پیچیده است زیرا با تعاملات چندگانه درون خود و میان خود و محیط شکل گرفته است. نظریه پیچیدگی شیوه‏ایی برای مطالعه سیستم‏های درهم‎تنیده نظیر فناوری و ارتباطات آموزشی ارایه می‏دهد. این نظریه بر اساس مفاهیم کلیدی خود، موجب توسعه ارتباطات و تکنولوژی آموزشی گردیده، به گونه‎ای که برخی از رسانه‏های دیجیتالی و فناوری یادگیری، مفاهیم پیچیدگی را در برمی‏گیرند. ابزارهای دیجیتالی پیچیدگی – بنیان امور سودمندی در تغییر آموزشی را تثیبت می‎نمایند.
فناوری‏هایی نظیر رسانه اجتماعی و فناوری‏های سیار، شاپلاگ، آموزش الکترونیک، آموزش مبتنی بر کامپیوتر، آموزش مبتنی بر وب، کلاس‏های مجازی، همکاری‏های دیجیتالی، آموزش از طریق اینترنت و ماهواره‏، نوارهای ویدئویی و صوتی، لوح‏های فشرده، آموزش سیار، دوره آنلاین باز انبوه سیار، همه از جمله ابزارهای نوین آموزشی می‎باشند که بر مبنای پذیرش پیچیدگی و با محوریت تعامل و گفتگو توصیه می‎گردند. این ابزار نوین هر یک به تنهایی و نیز در کنار یکدیگر در تحقق یادگیری جامع، رابطه‏ای و متنوع بسیار تاثیرگذار هستند. البته لازم به ذکر است که اگر فناوری‏های فوق به تنهایی و بدون هیچ‎گونه نظارت و هدایت مورد استفاده قرار گیرند، انفجار اطلاعات و بی‏نظمی فزاینده داده‏ها در تحقق اهداف آموزشی اختلال ایجاد کرد.
در مجموع با بیان کاستی‏های برنامه درسی کنونی و راهکارهای نظریه پیچیدگی برای جبران کاستی‎های فوق، توانایی نظریه در بهبود حوزه عام تعلیم و تربیت و حوزه خاص برنامه درسی تا حدودی آشکار می‎گردد. واقعیت این است که نظام آموزشی کنونی با مشکلات متعددی مواجه است. مدارس کنونی غالباً متاثر از برنامه درسی عقلانی، هدف‏مدار و به عبارتی کاهش‏گرا هستند. عناصر برنامه درسی کاهش‏گرا هر کدام به نوبه خود، دشواری‏هایی در طراحی و اجرای برنامه درسی ایجاد می‏نمایند. چنین برنامه درسی بر محتوای ثابت و قطعی پافشاری می‎نماید،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، تعلیم و تربیت، عناصر انسانی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، مبانی فلسفی، محتوای برنامه درسی