پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، تعلیم و تربیت، نظریه پیچیدگی، مبانی نظری

دانلود پایان نامه ارشد

و عدم‏قطعیت از ایده‏های این نظریه هستند که زمینه‏ساز اموری چون عدم‏قابلیت پیش‌بینی و پذیرش تغییر، دگرگونی و نوآوری در برنامه درسی می‌باشند.
در توصیف برنامه درسی، تعاریف متعددی ارائه شده است. سیلور32، الکساندر33 و لوئیس34 (١٩٠٢: ٤١) اظهار می‌کنند که برنامه درسی تحت عناوین مختلف مانند موضوعات و مواد درسی، تجربیات، هدف‏ها و نیز فرصت‌های طرح‌ریزی شده برای یادگیری تعریف شده، ولی از نظر آنان آخرین عنوان از همه کامل‌تر است. آنان برنامه درسی را چنین تعریف می‌کنند: “برنامه درسی به عنوان طرحی جهت آماده کردن مجموعه‌ای از فرصت‌های یادگیری برای افراد تحت تعلیم می‏باشد”. تابا35( ١٩٦٢) و اکر36(٢٠٠٣) نیز برنامه درسی را یک رشته یا طرح برای یادگیری تعریف کرده‌اند (ورس‌چات 37 و باکر38 ،٢٠١٠: ١).
از سوی دیگر در تعاریف متنوع برنامه درسی، برخی صاحب‏نظران این پدیده را بر مبنای عناصر تشکیل‎دهنده آن توصیف نموده‎اند. به گفته مهرمحمدی (1393: 1) برخی یک برنامه درسی را از دریچه مولفه‏های تشکیل‏دهنده برنامه درسی، و برخی از منظری کلان‏تر می‏نگرند. اکر (2007) از جمله صاحب‏نظرانی است که برنامه درسی را با هدف یادگیری و بر اساس عناصر آن تعریف می‎کند. به زعم وی برنامه درسی طرحی برای یادگیری است که دانش‏آموزان با آن مواجه می‎شوند و در محیط‎های متنوع یادگیری تجربه می‏کنند. چالش اصلی تکوین برنامه درسی تعیین عناصری است که دربرگیرنده برنامه درسی هستند و سه عنصر اصلی طراحی شامل محتوا، هدف و سازمان یادگیری می‏باشد. حال اگر طراحی و ارتباط با سایر عناصر نظیر برنامه‏های ارزیابی و منابع یادگیری و تدریس ضعیف باشد، مشکل بوجود خواهد آمد. بنابراین نیازهای برنامه درسی می‏بایست به عنوان شبکه‏ای از فعالیت‏های مرتبط و هم‏تراز برای دستیابی به اهداف یادگیری مشترک در نظر گرفته شوند (جیم پارسونز و لاری بوشامپ، 2012: 28).
چالش اصلی تکوین برنامه درسی تعیین عناصری است که دربرگیرنده برنامه درسی هستند. با استناد به این تعاریف، رساله حاضر به برنامه درسی به عنوان طرحی برای یادگیری می‏نگرد و در این رابطه نقش عناصر برنامه درسی برای تحقق یادگیری محور اصلی پژوهش می‎باشد.
در مجموع دغدغه اصلی رساله حاضر که در رشته فلسفه تعلیم و تربیت تدوین گردیده، این است که پس از ‎تبیین گسترده مبانی فلسفی نظریه نوین پیچیدگی شامل مفاهیم و مبانی هستی‏شناسی، شناخت‎شناسی و روش‏شناسی، استلزامات آن در حوزه برنامه درسی استخراج گردد. بدون تردید گام نخست در طرح هر ایده نوینی، تبیین صحیح ایده از منظر نظریه‎پردازان اصلی آن می‎باشد، و چنان چه تبیین نظریه بدرستی محقق نگردد، منجر به استنتاج‏های نادرست و یا ناقص، هم در فهم و هم در کاربرد عملی آن می‎گردد. بدین منظور در فصل دوم به منظور توصیف مبانی نظریه، شبکه مفهومی نظریه از دیدگاه نظریه‏پردازان اصلی چون پریگوژین، کافمن، والدروپ، مورن، و سایرین تبیین و تشریح می‏شود. مبانی که در این طرح ارائه شده استنباط مستقیم از مفاهیم و ایده‏های عنوان شده از جانب نظریه‏پردازان اصلی پیچیدگی می‏باشد که در نوشته‏های آن‎ها آورده شده است. در وهله بعدی همانند همه پژوهش‏های مشابه، به استنباط‏های اندیشمندان و صاحب نظران بعدی که بر مبنای همین مبانی حاصل شده نیز اشاره می‏گردد. تبیین صحیح این مفاهیم از اهمیت بسیاری برخوردار است. زیرا مفاهیم مذکور در حقیقت شکل‏دهنده مبانی نظریه هستند و در واقع دیدگاه نظریه‏پردازان نسبت به جهان هستی، انسان و چگونگی فرایند مواجهه و شناخت آن‏ها در قالب همین مفاهیم کلیدی آشکار می‏شود. به عبارت دیگر زمانی که مفاهیمی چون نوپدیدی و خود ـ سازمان تفهیم گردند، در واقع مقدمات استنتاج مبانی هستی‎شناسی و شناخت‎شناسی و روش‎شناسی نظریه فراهم می‏گردد.
در گام بعدی، به دلیل ماهیت میان رشته‏ای فلسفه تعلیم و تربیت و ضرورت کاربرد مبانی نظری و اندیشه‏های بشری در حیطه عمل، پژوهش حاضر درصدد آن است که با یاری گرفتن از مبانی هستی‏شناسی و شناخت‎شناسی و روش‏شناسی این نظریه، راهکارهایی برای حوزه تعلیم وتربیت بیابد. از میان حوزه‏های متنوع تربیتی، قلمرو برنامه درسی به عنوان حوزه‏ای تاثیرگذار در امر آموزش برگزیده شده است.
به منظور مطالعه در حوزه برنامه درسی، همان گونه که کوی (1375: 48) بیان می‏کند، این پرسش عام و جامع مطرح است که چه کسی، چه چیزی را، از چه کسی، چرا، چگونه، کجا، چه موقع، و با چه نتایجی یاد می‏گیرد؟ چه کسی، به یادگیرنده با تمام ویژگی‌های روانشناختی آن اشاره می‏کند. چه چیزی، محتوای آموزشی را دربرمی‎گیرد. چه کسی، معلم، مربی، و کل محیطی را دربرمی‎گیرد که در آن رسانه‏های جمعی نقش مهمی ایفا می‏کنند. چرا پرسش اصلی است که به غایات و اهداف اشاره دارد. چگونه به شیوه‏ها و فنون آموزش دلالت دارد. کجا، به فضای آموزشی و چه موقع، به زمان یادگیری اطلاق می‌شود، و در نهایت نتایج، دربرگیرنده چگونگی ارزشیابی است. از این رو در رساله حاضر پس از تشریح مبانی فلسفی نظریه پیچیدگی، دلالت‎های نظریه در هر یک از موارد و عناصر فوق، تحت عناوین اهداف، محتوا، چگونگی فعالیت یادگیری، نقش معلم، مکان، زمان و ارزشیابی مورد تحلیل و بررسی قرار می‏گیرد.
برنامه درسی کنونی در پاسخ به هر یک از پرسش‏های فوق با مشکلات و پرسش‏هایی مواجه است. مشکلاتی از قبیل: انتقال صرف دانش، ترویج دانش ثابت، انتزاعی و غیرتوزیعی؛ انزوا و بی‎اطلاعی تحصیل‎کردگان از مشکلات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و جهانی؛ بی‏ارتباطی متخصصان رشته‎ها با یکدیگر و ناآگاهی آنان از یافته‏های سایر متخصصان؛ بازده ضعیف روش‎ها و فنون سنتی؛ حاکمیت مطلق تمرکزگرایی و یا تمرکززدایی و آسیب‎های ناشی از تسلط هر یک از آن‏ها؛ غفلت از عناصر اصلی برنامه درسی یعنی یادگیرندگان و سایر عوامل انسانی دخیل در آن؛ محدود بودن آموزش به متون نوشتاری و استفاده اندک از شیوه‎های آموزشی و فناوری‎های پیشرفته و شبکه‏ای؛ محدودیت‏های مکانی و زمانی تعیین شده برای فرایند یادگیری؛ شیوه‏های ارزشیابی کمی؛ استقبال اندک برنامه درسی کنونی از تغییرات و تحولات جوامع بشری و ناتوانی آن برای مواجهه با تحولات فوق، و … . این در حالی است که به نظر می‎رسد نظریه پیچیدگی با تکیه بر مفاهیم، مبانی و اصول خود قادر به طرح کاستی‏ها و ضعف‏های فوق و نیز ارایه راهکارهای سودمند برای رفع آن‏ها و تسهیل در تحقق فرایند یادگیری در قلمرو برنامه درسی می‏باشد.
به منظور دستیابی به اهداف‏ عنوان شده، در هر دو بخش تبیین مبانی نظری و نیز استلزامات نظریه در برنامه درسی به ایده‏های صاحب‏نظران این اندیشه استناد می‎شود. صاحب‎نظرانی چون میسون (2008 ) و موریسون ( 2008) در فلسفه تعلیم و تربیت، دیویس و سومارا ( 2005) در روش‎شناسی پژوهش تربیتی، دال39 (2008) در برنامه درسی، منسفیلد40 ( 2003 ) در مدیریت، استیسی41 (2002) در مدیریت آموزشی، هیلاین42 (1996) و سیلی‎یرز43 و ریچاردسون44 (2001) در فلسفه، و اسبرگ45 و بیستا 46 ( 2010) در سیاست‏های آموزشی. اما فیلسوف و جامعه‎شناسی که بیش از همه و در زمینه‏های متنوع از جمله تعلیم و تربیت، اندیشه و پارادایم پیچیدگی را طرح و تحلیل نموده، ادگار مورن است. وی که رئیس انجمن پیچیدگی در یونسکو است در نوشته‏های خود ایده‏های اصلاحی برای بهبود نظام‏های آموزشی ارائه می‎دهد. بدین سبب در رساله حاضر به نوشته‏های این متفکر، بیش از سایرین استناد می‎شود.

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش
به گفته ماکارانکو47 علم تعلیم و تربیت، جدلی‎ترین، متغیرترین، پیچیده‏ترین و متنوع‏ترین علوم است (یمنی، 1383). به همین دلیل شایسته است که در مواجهه با امر پیچیده و متنوع تعلیم و تربیت، از نظریه و گفتمانی یاری گرفت که توان درک چنین پیچیدگی را داشته باشد. نظریه پیچیدگی با پذیرش این مقدمه که انسان موجودی پیچیده و چندبعدی است، به تعلیم و تربیت بها داده و با طرح برخی مبانی نظری و اصول بنیادی، ایده‌های خاصی برای برنامه‌های درسی در مدارس و دانشگاه‌ها، ارائه می‌دهد که ضروری است مورد تبیین و بررسی قرار گیرند. البته در همین جا باید خاطر نشان شد که آثار دینی و ادبی ما به وضوح حاوی این نگاه چندبعدی به جهان آفرینش و انسان می‌باشند، اما افسوس که آنچنان که باید و شاید از این گنجینه‌های گرانبها بهره نبرده‌ایم و در تکوین نظام آموزشی خود، بیش‌تر تابع نگاه تفکیکی غرب بوده‌ایم. اکنون برخی متفکران غربی با نگاه انتقادی به جریانات اجتماعی و تربیتی خود، متوجه شده‌اند که بسیاری از ضعف‌ها و کمبودهای کنونی جامعه‌شان ناشی از همین نگاه ساده‌نگر، جزء‌نگر و تک‌بعدی به جهان و انسان است.
یمنی (١٣٨7) در این رابطه متذکر می‌شود که امروزه علوم پیچیدگی، که هنوز نوزادی بیش نیست، دنیای غرب را به تعمق در این گنجینه‌های ناگشوده، برای صاحبان آن، سوق داده است. چنین وضعیتی بویژه در آموزش عالی ما، به کمک تخصص‌گرایی، پوزیتویسم به دور از نقد، جزء‏‌نگری، رونق سطحی‌نگری و ساده‌نگری، بی‌توجهی به اندیشه‌ورزی و نظریه‌پردازی متناسب با موقعیت‌های مورد مطالعه (جامعه، دانشگاه، سازمان، پدیده و …) آفتی بس مخرب به وجود آورده است.
متفکران نظریه پیچیدگی معتقدند که پارادایم ساده‏نگری لطمات بسیاری بر عرصه‌های مختلف از جمله سیستم‌های آموزشی وارد نموده است. برخورد ساده‌انگارانه با سیستم‌های آموزشی موجب یک‌بعدی نمودن آموزش و در نتیجه ایجاد اختلال در این امر گردیده ‌است، حال آن که این سیستم‌ها، سیستم‌هایی پیچیده هستند که نیازمند برخوردی همه‌جانبه و چندبعدی می‌باشند. تحولات و دگرگونی‌هایی که در درون و بیرون نهادهای آموزشی صورت گرفته، مواجهه با واقعیت‌های اجتماعی نظیر افزایش تعداد دانش‌آموزان و دانشجویان، تنوع فرهنگ‌ها و تحولات اقتصادی، علمی، سیاسی و تکنولوژیکی، دگرگونی شرایط آموزشی مانند تحول روش‌های یادگیری و یاددهی و تنوع رشته‌های تحصیلی، تغییر نحوه ارزشیابی و بسیاری عوامل دیگر، چهره آموزش را دگرگون ساخته و این دگرگونی‌ها بازتاب‌های متعددی در امور مختلف آموزشی از جمله برنامه‌های درسی داشته است. توسعه کمی و کیفی نهادهای آموزشی و تغییرات و تحولات آن‌ها، امری است که مستلزم بازنگری مداوم برنامه‌های درسی توسط متخصصان تعلیم و تربیت هر کشور می‌باشد.
یکی از شیوه‌های این بازنگری، بهره بردن از آراء و ایده‌های نوین متفکرانی است که در این حیطه سخن گفته‌اند. اندیشمندان نظریه پیچیدگی از جمله این متفکران می‏باشند که ضمن تایید پیچیدگی این نهادها، تغییر مستمر آن‏ها و پذیرش نقش مهم برنامه درسی، مدعی هستند که مفاهیم نظریه دربردارنده رهنمودهایی برای تغییر و تحول برنامه درسی می‎باشند. همان گونه که موریسون (2003:287) استدلال می‎کند مدل‎های مکانیکی و خطی برنامه‏های درسی دیگر بکار نمی‎آیند، و شبکه‏ها و برنامه‏های درسی پویا و همواره متغیر و محیط‏های آشفته اموری متداول هستند. زمان دیدگاه‏های ساده‎گرایانه علیت خطی، توانایی پیش‎بینی، کنترل و هدایت ماهرانه، و پیشرفت علمی عقل ابزارگرا به سر رسیده است، و دوران عدم‎قطعیت، شبکه‏ها و پیوند48، خود ـ سازمان، نوپدیدی فراتر از زمان از طریق بازخورد49 و ارتباطات50 محیط‏های داخلی و خارجی، تجمع و نظم بدون کنترل51 بلکه کنترل توزیع و بقا و تحول به واسطه انطباق و تغییر فرا رسیده است.
اهمیت اندیشه پیچیدگی در قلمرو فرهنگی جهان به حدی است که در یونسکو کرسی تحت عنوان پیچیدگی در نظر گرفته شده است (مونتوری52، ٢٠٠٨). علاوه بر این کنفرانس‌های متعددی از جانب مراکز و دانشگاه‌ها در جهت تبیین بیش‌تر مبانی این اندیشه و راهکارهای آن برای امر آموزش تشکیل شده است. اما متاسفانه در کشور ما نظریه پیچیدگی در بیش‌تر زمینه‌ها و به ویژه در حیطه تعلیم و تربیت و برنامه درسی، هم چنان موضوع نسبتاً ناشناخته‌ای است و در نوشته‌ها و محافل علمی و دانشگاهی بندرت از آن نام برده شده‌ است. این در حالی است که گرچه بیش از دو سه دهه از طرح این ایده در تعلیم و تربیت نمی‌گذرد، اما برخی ا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه درسی، نظریه پیچیدگی، تعلیم و تربیت، میان رشته Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره جنگ جهانی دوم، تولید دانش، نهادینه شدن، خودسازماندهی