پایان نامه ارشد رایگان درباره امام صادق، نظام های حقوقی، امام علی (ع)، حق و تکلیف

دانلود پایان نامه ارشد

منتشر می شود، بیانیه ای هم برای تکالیف باید اختصاص داده شود. توماس پین 107 در پاسخ این نمایندگان می نویسد : « بیانیه حقوق در عین حال بیانیه تکالیف هم هست. من اگر به عنوان یک انسان حقی دارم، دیگران نیز همان حقّ را دارند و چون چنین است، حقّ من در معنی تکلیف نیز هست، یعنی من هم صاحب حقم و هم متعهد به آن هستم ». 108
بنابراین هر جا حقی برای کسی وجود دارد، قطعاً دیگران در برابر او تکلیف خواهند داشت و کسی که به نفع او حقوقی بر عهده دیگران اعتبار شده است، دیگران نیز حقوقی بر عهده او دارند. تنها در مورد خداوند است که حقّ بدون تکلیف قابل فرض و پذیرش است. یعنی او بر بندگان خود حقوقی دارد ولی در مقابل مکلف نیست. هر چند از روی فضل و رحمت گسترده ای که دارد نه تنها هیچ گاه فیض و رحمت خود را از بندگان دریغ نمی کند، بلکه آن را بر خود ضروری و واجب می شمارد. 109
پی بردن به حقّ می تواند دو صورت داشته باشد صورت نخست این که وقتی از تکلیف سخن به میان می آید، چنین استنباط می کنیم که سخن اصلی بر سر حقّ مکلف است که به زبان تکلیف بیان شده است.
دیگر این که از تکلیف یک شخص پی به حقّ شخص دیگری می بریم. تکالیف در نظام های حقوقی ناظر به روابط حقوقی افراد در جامعه است و در نتیجه وضع تکلیف برای افراد برای رعایت مصالح مردم است. یعنی وقتی به لحاظ حقوقی می گوییم «توهین نکنید» یعنی حرمت دیگران را نگاه دارید و به حیثیت آن ها تجاوز نکنید. بنابراین تکالیف حقوقی و حتی اخلاقی به مصالح مردم توجه دارند. وقتی مسئله حرمت زنا را در نظر می گیریم، به آسانی در می یابیم هدف از این حکم حفظ سلامت خانواده و اجتماع است. ممنوعیت تجاوز به مال غیر برای حمایت از صاحب مال و حرمت حقّ مالکیت جعل شده است.
در برخی نظام های حقوقی بر جنبه تکلیف بیشتر توجه می شود، بر خلاف پاره ای دیگر از نظام ها که بر « حقّ » تأکید بیشتری مبذول می گردد. این گزاره که « شخص نباید در معرض اهانت دیگران قرار گیرد » یا «هر انسانی از حقّ کرامت برخوردار است» به بیان دیگر نیز قابل طرح است « به دیگران توهین نکنید. حرمت دیگران را نگاه دارید، غیبت نکنید، شخصیت دیگران را تخریب نکنید ». هر چند گفتمان حقّ مدار حائز اهمیت است، ولی نباید کتمان کرد در مواردی زبان تکلیف از لطافت و نیز ضمانت بیشتری برخوردار است .

حق و تکلیف دو مفهوم متلازم و جدانشدنی از یکدیگر هستند. باید توجه داشت که تلازم حق و تکلیف، یک سویه نیست و تنها به این خلاصه نمی‌گردد که اگر حقی برای فردی (دارنده حق) ثابت شد لازمه اش تکلیف برای دیگران است که آن حق را محترم شمارند. زیرا هر فرد در ازای حقوق و امتیازاتی که در جامعه برای او در نظر گرفته می‌شود، یک سلسله تکالیف و تعهدات نیز متوجه او می‌گردد. در روابط اجتماعی، حقوق در برابر تکلیف قرار می‌گیرد و یک رابطه دوطرفه را تشکیل می‌دهد. حقدار مطلق و مکلف مطلق در هیچ نظام حقوقی وجود ندارد. تنها خداوند حقدار مطلق است و تکلیفی متوجه او نمی‌باشد
از (علی ابن ابی طالب) نیز نقل شده که فرموده اند:کسی را حقی نیست مگر این که بر او نیز حقی است و بر او حقی نیست جز آن که او را حقی بر دیگری است}لایجری لأحدٍ إلا جری علیه، و لایجری علیه الا جری له»110 .
حقوق‌دانانبهملازمهمیانحقوتکلیفهمتصریحکرده‌اند،همچنان‌کهبهاینملازمه (باتوجهبهدورکنمهمحق،یعنیصاحبحقوکسی‌کهحقبرعهدهاوست) درفقهاسلامینیزتوجهشدهاست.برایناساس،دربرابرهرحق،تکلیفیقراردارد.111.
برایناساس،چونحقنوعیسلطهشخصبردیگریاستوتسلطانسانبرخودمعقولنیست،صاحبحقوتکلیفنمی‌تواندیکتنباشد،هرچنددرپاره‌ایموارد،موقعیتفردآمیزه‌ایازحقوتکلیفاست؛حقازآنحیثکهقابلمطالبهاستوتکلیفازآن‌روکهقابلواگذاردنواسقاطنیست،مانندحضانتکهحقوتکلیفوالدیناست112.
لذا اگر در نظام بین الملل حقوق بشر دوستانه، دولت های درگیر در نزاع گفته می شود که: جنگجویان حقّ دارند حتی در خلال جنگ از رنج زاید مصون باشند و اگر دولت ها مأمور و مکلفند پس از جنگ بی درنگ اسیران جنگی را آزاد سازند، از این الزام به آسانی حقّ اسیران جنگی بر آزادی پس از جنگ استنباط می شود.

3-بخش دوم حقوق اسیران جنگی در منظر فقه اسلامی

3.3- حقوق اسیران جنگی

3.3.1–خوش رفتاری و احترام اسرا
حقوق دانان مسلمان صریحاً این اصل را پذیرفته اند که نمیتوان اسیر رابه دلیل شرکت در مخاصمه مسئول شناخت.اسير شخصی است كه؛ هرچندقبل از اسارت در حکم یک نظامی و دشمن است. ،لیکن پس ازاسارت به عنوان فردی غیر نظامی،بایستی مورد حمایت واحترام دولت بازداشت کننده قرار گیرد. دراسلام رفتار با اسیران نیز تابع مقررات آزاداندیشانه ای بوده است. همانطور که خداوند متعال در قرآن، اطعام از روی نیکی به اسرا را ممدوح شمرده اند واهل بیت رابر این محبت ،تحسین کرده اند؛ ایشان اینگونه بیان داشته اند که: “و یُطعمون الطّعام علی حبّه مسکین و یتیما و اسیراً113”
در سنت رسول اکرم (ص) رفتاری بی نظیری با اسیران جنگی وجود داشت .ایشان به لشکریانشان توصیه می کرد، با اسرای جنگی به عنوان برادر ویک انسان هم نوع معامله کنند وچه بسا اسیرانی را که در مقابل سواد آموزی به یاران آزاد می کردند. در سیره پیامبر (ص) بیش از 27غزوه و متجاوز از هفتادسریّه نظامی هرگز رفتار سوئی درباره اسیران جنگی دیده نشده است و هرگز پیامبر لطمه به اسیری نزده است ،یا به آنان تحقیرو آزار روحی روا نداشته است.همواره بامهربانی وملاطفت رفتار کرده است و با اندک بهانه و عذری حتی آن را آزاد ساخته است. در احادیث متعددی نیزبه این حق اسیر تأکید شده است ؛لازم به ذ کر است تأکید بر رفتار نرم داشتن ،شامل همه معاملات نیکو با اسیر است که عبارتند از:
➢ پیامبر(ص)می فرمایند:نیکی به اسرا،دشمنانتان را خوار می کند114. البته در برخی روایات آورده اند که در آن علاوه بربیان حق اطعام وغذای اسرا،به مرافقه بااسیر ونیکی به آنان اشاره داشته وآن را از حقوق واجب وی می دانند .
➢ مقدم دانستن اسیر بر خویشدر اطعام و… : هنگامی که اسیری را به محضر پیامبر می آوردند ،او را به برخی از مسلمین می سپرد و می فرمودند: به اونیکی کن .اسیر دو سه روز پیش آن مسلمان، می ماند واو اسیر را بر خود مقدم می داشت .
➢ اسیر کنندگان حق ندارند،به دلخواه یااز روی کنیه وانتقام جویی با اسرارفتار کنند. رسول(ص):”إستَوَصوا بالاساری خیراٌ115″ بهترین رفتار با اسراداشته باشید.
➢ گرامی داشتن اسرا :ونیز در حدیثی دیگرآمده است :و “أوصی أصحابِه یومَ بدرٍأن یَکرمواالأساری فکانوا یقَدّمونهم علی أنفسهم عند الغزاء”یعنی ایشان به اصحابش فرمودند :اسرا را گرامی بدارند ایشان نیز اسرا را در هنگام غذا برخورد مقدم می داشتند.

3.3.2-خدمات رفاهی:
اسلام علاوه برتأکید به رعایت احترام اسراء؛ به فراهم آوردن خدمات رفاهی برای رفاه و آرامش آنان تأکید کرده است که در این باب میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
2.3.2.1. خوراک اطعام (آب وغذا دادن ) به اسیر و مدارا کردن با وی خواه کافر باشد یا مسلمان، کاری شایسته است . خداوند متعال در این باب می فرمایند: “و یطعمون الطعام علی حبه مسکیناّ و یتیماّ و اسیراّ” 116و غذا را در عین دوست داشتنش به مسکین ویتیم و اسیر انفاق میکنند . از امام صادق(ع) در باب این آیه سؤال شد که در پاسخ به آن فرمودند: “هو الاسیر”(منظور از این آیه اسیر است)117 این آیه در مدح اهل بیت رسول (ص) نازل شده است ؛که از روی اخلاص ،غذای خود را به خاطر خداوند انفاق کردند118 و در آیات بعد هم وعده پاداشی نیکو به آنان داده شده است.119 بر این اساس خداوند انسانهای خالصی را که با وجود احتیاجات شدید خودشان ،به واجباتشان عمل می کنند، را مدح می نماید.لذا خداوند متعال إطعام اسیر را از صفات أبرار ونیکوکاران بر شمرده اند و در احادیث بسیاری أئمة معصومین إطعام را احسان و نیکی بر او دانسته اند حتی اگر قرار بر قتل اسیر باشد و به آن امر کرده اند . در حدیثی از إمام باقر (ع) ، از إمام علی (ع) نقل شده است که “إطعام الأسیر و الإحسان إلیه حق واجب و إن قتلته من الغد120″؛ یعنی “إطعام اسیر و نیکی کردن به او حقی است واجب،هر چند که بخواهی او را در روز بعد به قتل برسانی” . «ابو البختری» از امام صادق (ع) از پدرش، امام علی (ع) در مورد قاتل خود به فرزندانشان نیز توصیه کردند:” إحبسوا هذا الأسیر و أطعموه و اسقوه و أحسنوا إسارةَ121 ” این اسیر را بازداشت کنید و به او غذا دهید و سیرابش کنید و نیک اسیر داری کنید. همچنین در همین مورد از لوط بن یحیی از اساتید خودش نقل کرده که گفت:آن گاه [امام علی (ع)] به سوی فرزندش حسن نگریست و فرمود :«پسرم ! با اسیری که در اختیار داری مدارا کن، با او مهربان باش ، به او نیکی کن و بر او نرم باش .» تا آن که گوید :وقتی آن حضرت به هوش آمد ، امام ححسن کاسه بزرگی از شیر آورد . علی (ع) اندکی از آن را نوشید و بعد آن را از دور دهانش دور کرد و فرمود: آن را برای اسیرتان ببرید122 . از جمله تأکیدات اسلام بر مسلمین این است که ،کشتن اسیر نباید با گرسنگی و تشنگی صورت گیرد.تغذیه و سیراب کردن اسیر بر عهده کسی است که او را اسیر کرده است، مادامی که وی را به فرمانده سپاه یا کسی که از جانب وی منصوب شده است، تحویل دهد ؛ و از امام صادق (ع) در این باب روایت شده است “إطعام الاسیر حق علی من أسره و إن کان یُراد منَ الغد قتله فإنّه ینبغی أن یطعم و یُسقی و یُرفق به کافرا ً کان اأو غیرَه123 “(إطعام روزانه حق است بر کسی که او را اسیر کرده است و اگرچه قرار باشد فردا او را بکشند پس همانا بر او شایسته است که او را بخوراند و یا بنوشاند و برای او سایه اندارد و به او رحم کند کافر باشد یا نه .
پس اگر اسیر کننده او را اطعام نکند واجب میباشد بر امام و اگر امام انجام نداد بر مسلمین میباشد لکن اطعام واجب عینی نمیباشد و هزینه آن را از بیت المال مسلمین (بودجه عمومی دولت اسلامی) می پردازند. . إمام صادق (ع) می فرمایند :”الاسیر یطعم وإن کان یقدم للقتل و قال :إن علیاً کان یطعم من خلد فی السجن من بیت مال المسلمین ” یعنی “اسیر اطعام میشود هرچند که محکوم به مرگ باشد و سپس فرمودند : حضرت علی (ع) به زندانیانی که بایست تا آخر عمر در زندان بمانند (حبس ابد برای آنان صادر شده بود ) از بیت المال غذا می دادند124 .
مسلمین اگر اسیر داشتند گاهی غذای خود را به او ومیدادند و اگر دو نوع غذا داشتند غذای بهتر و لذیذتر را به او میدادند در حقیقت آنان را بر خود مقدم میگذاشتند. ابو العاص بن الربیع اسیر گروهی از أنصار بود میگوید: هنگامی که آنان به ما غذا میدادند ما را بر خود مقدم میداشتند پس به ما نان میدادند و خود خرما را میخورند ریرا نزد آنان نان کم بود و خرما زیاد بود 125. ابن هشام از ابو عزیز بن عمیر که در جنگ بدر به اسارت مسلمین در آمده بود، نقل می کند که چون مسلمین میخواستند ناهار یا شام بخورند ،ابتدا به من تعارف نیکردند و به من نان می دادند و خود فقط خرما می خوردند ،سپس اضافه می کند :هیچ کس از آنان مقداری نان در اختیارش قرار نگرقت مگر آنکه ابتدا به من تعارف کرد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره حق و تکلیف، اجرای عدالت، حقوق و تکالیف، منابع مالی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره رسول خدا (ص)، رسول اکرم (ص)، امام علی (ع)، امام سجاد (ع)