پایان نامه ارشد رایگان درباره ادراک دیداری، کتاب های درسی، حافظه فعال، روانشناسی

دانلود پایان نامه ارشد

سازماندهی اطلاعات برمیگردد. اطلاعات تصویری به طور همزمان سازماندهی و پردازش می شوند؛ این در حالی است که اطلاعات کلامی در واحدهای بزرگتر و به صورت ترتیبی و پیدرپی سازماندهی می شوند و در پردازش آنها نیز به صورت ترتیبی و محدود می باشد(پایویو، 1971).
با وجود اینکه دو سیستم شناختی تصویری و کلامی از نظر وظیفه و ساختار متمایزند، آنها به یکدیگر متصل هستند و این امر انتقال اطلاعات از یک نوع (تصویری یا کلامی) به نوع دیگر (تصویری یا کلامی) را امکان پذیر می سازد. برای مثال دانشآموزان می توانند بین واژههای کتاب و تصویرهای آن ارتباط برقرار کنند و هم چنین از طریق خواندن متن کتاب یک تصویر ذهنی را از آنچه استنباط می کنند بسازند.
طراحی کتاب های درسی و نظریه رمزگردانی دوگانه
تاکنون بررسی های اندکی در زمینه کاربرد نظریه رمزگردانی دوگانه درطراحی کتاب های درسی صورت گرفته است. مایر و همکاران(1995) به مظور بررسی کاربرد این نظریه و تاثیرات آن بر یادگیری، به مطالعه بهرهگیری از دیاگرامها در متن کتاب های درسی پرداختند. آنها از دیاگرام برای نشان دادن فرایندها وهم چنین عملکرد دستگاههای مکانیکی استفاده کردند.جامعه آماری این پژوهش دانشجویان با دانش موضوعی اندک بودند آن ها عملکرد دانشجویان را بر حسب اطلاعاتی که به یاد می آوردند و تواناییشان در بهره گیری از اطلاعات جدید به منظور حل مساله بررسی نمودند.
در این زمینه پژوهشهای دیگری توسط اسویلر102(1988)و هیگارتی و همکاران (1991) صورت گرفت. اویلر پژوهشهایی را در زمینه بارشناختی103 و نقش تصویرها در کاهش آن برنامه ریزی و اجرانمودند. هیگارتی و همکاران نیز به مطالعه بر روی این که چگونه خوانندگان اطلاعات زبانی و دیداری را ترکیب می کنند پرداختند.
نظریه ادراک دیداری
ادراک دیداری یک مجموعه آگاهی است. یادگیرندگان معنی را از آنچه که میبینند بر اساس تفسیر شخصشان استنتاج میکنند. برمبنای این نظریه، نگارههای گرافیکی به دلیل ویژگی فضایی-دیداری از متن مؤثرتر هستند و پردازش آنها بارشناختی کمتری را به حافظه فعال تحمیل میکند.
طراحی نگارههای گرافیکی کارآمد در متن کتاب های درسی، در هر دو بعد طراحی عناصر و نشان دادن روابط میان آنها ادراک اطلاعات را از متن ساده تر میسازد (رابینسون و کپور104ا، 1995). قراردادهای به کاربرده شده به منظور طراحی نگارههای دیداری در بسیاری از ابعاد با قوانین زبانی و سایر قراردادهای موجود در زندگی بشری هماهنگی است. برای مثال در گرافیک برای نشان دادن عناصر به صورت یک گروه از اصل مجاورت استفاده می شود.بر مبنای این اصل، عناصری که از نظر فضایی در کنار هم قرار میگیرند به صورت اجزای یک گروه دیده میشوند. در زبان نیز نزدیکی بین واژهها، پاراگراف ها را شکل میهد.همچنین برخی قوانین وضع شده در زمینه طراحی گرافیک نشأت گرفته از زندگی واقعی انسانها میباشد. برای نمونه، در گذشته افراد از تیرها (پیکانها ) برای شکار استفاده میکردند. حال در گرافیک از پیکان برای بیان حرکت و هدایت به جلو در زمان و فضا استفاده میشود.
طراحی کتاب های درسی و نظریه ادراک دیداری
بهرهگیری از قوانین ادراک دیداری در طراحی کتاب های درسی از اهمیت زیادی برخوردار است. در طراحی این کتابها طراح باید در انتخاب نگارهها، تصویرها و آرایش صفحه نهایت دقت را به خرج دهد. نگارهها و تصویرها باید بر مبنای اهداف آموزشی و مواد محتوایی طراحی و ارائه شوند. بر مبنای نظریه ادراک دیداری طراحی مؤثر کتابهای درسی مزایای زیر را در بر دارد:
با بهرهگیری از قوانین تأکید و جلب توجه، طراحان میتوانند توجه مخاطب را به جنبههای خاصی از عناصر موجود در صفحه و یا تصویر جلب کنند. تأکید در طراحی صفحه باید با توجه به هدفهای محتوایی و عناصر گرافیکی صورت گیرد. استفاده از سایه روشن، رنگهای مکمل، اختلاف اندازه و کادر میتواندبرای تأکید مورد استفاده قرار گیرد. پترسون (1996) معتقد است اگر تأکید به درستی صورت گیرد، خواننده می تواند آنچه را که طراح قصد کرده در صفحه و یا تصویر ببیند.
استفاده از متن در جریان حل مسأله نیازمند این است که مخاطب کل متن را برای یافتن مواد مرتبط جستجو کند و سپس قطعههای محتوایی مرتبط را در حافظه فعال خود ذخیره نمایند. این فرایند بار سنگینی را بر حافظه تحمیل میکند و گاهی باعث میشود بخشی از اطلاعات به دلیل ظرفیت محدود حافظه فعال از دست برود و یا جایگزین شود. بهرهگیری از نگارههای دیداری باعث میشود اطلاعات به صورت فضایی سازماندهی شوند.این امر به مخاطب کمک میکند بتواند اطلاعات را به آسانی مکانیابی کند.همه دادهها را در حافظه فعال خود ذخیره کند، زیرا دادههای ضروری همیشه در نگارهها قابل دسترس بوده و به آسانی قابل فهم است(لارکین و سیمون، 1987).
با استفاده از نگارههای گرافیکی نسبت به متن، مخاطبان قادرند استنباطهای سریعی از اطلاعات داشته باشند. برای مثال، بینندگان می توانندقضاوتهای آسان و سریعی ازتفاوتها براساس اندازه نسبی عناصر و رنگها در نگارههای گرافیکی نظیر دیاگرامها، چارتها، نمودارها و نقشهها داشته باشند. نگارههای گرافیکی یادگیرندگان را قادر میسازند قطعههای مختلف اطلاعات را به آسانی مکانیابی کنند.همچنین آنها تفکر در زمان حل مسأله را از طریق کاهش حجم بارشناختی در حافظه فعال پشتیبانی میکنند (لارکین و سیمون105، 1987).
نگارههای گرافیکی از طریق فراخوانی دانش مرتبط، حل مساله را تسهیل می کنند. آنها می توانند به عنوان یادیار عمل کرده و ادراک مستقیم اطلاعات را بدون پردازش عمیق امکانپذیر سازند. ساختار فضایی نگارهها مقایسه میان عناصرشان را تسهیل میکند و به دانشجویان در درک آسانتر روابط بین مفاهیم به منظور حل مسأله کمک مینماید (نرینان و دیگران106, 1995).
وین وهمکاران107 (1991) دریافتند دیاگرامهای درختی به افراد جهت استنتاج روابط میان مفاهیم کمک میکند.آنها از چند دانشجو خواستند که با استفاده از دیاگرامهای درختی و فهرستهای بیانی به حل مسأله بپردازند. وین و همکاران دریافتند بهرهگیری از دیاگرامهای درختی به طور معنیداری نیاز به جستجو را جهت حل مسأله کاهش میدهد. رابینون و اسکین108 (1996) نیز در پژوهشی مشابه به دو گروه از دانشآموزان، متنهای طرح ریزی شده و ماتریس با محتوای یکسان دادند. دانشآموزانی که از ماتریس استفاده کردند توانستند با سرعت بیشتری اطلاعات را مقایسه و روابط میان آنها را به منظور حل مسأله دریابند.
سازماندهندههای گرافیکی109، نسبت به متن در ساخت استنتاجهای پیشرفته و یکپارچهسازی اطلاعات توسط خواننده مؤثرتر عمل میکنند. سازماندهندههای گرافیکی از سازماندهندههای پیشرفته110 آزوبل111 (1963) نشأت گرفتهاند. این اصطلاح برای انواع نگارهها نظیر دیاگرامهای درختی، ماتریسها و نقشههای مفهئومی به کار برده میشود (نواک112، 1996)نقشههای مفهومی و دیاگرامهای درختی تنها روابط سلسله مراتبی مفاهیم را نشان میدهند در حالی که برخی دیگر نظیر ماتریسها روابط سلسه مراتبی113 و همسنج114 هر دو را به نمایش در میآورند.
برای بررسی تأثیر سازماندهندههای گرافیکی بر یادگیری گرافیکی بر یادگیری دانشجویان ، پژوهشی برنامهریزی و اجرا شد. در این پژوهش در متن درس روانشناسی از ماتریس استفاده شد. یک گروه از دانشجویان، کتاب حاوی متون طرحریزی شده(به عنوان گروه گواه) و گروه دیگر کتابهای درسی شامل متن و سازماندهندههای گرافیکی (به عنوان گروه آزمایش) دریافت کردند. یادگیری دو گروه از طریق آزمونهای ترجمه سنجیده شد. نتایج نشان داد بهرهگیری از سازماندهندههای گرافیکی در متن کتاب درسی به درک خصوصیات مفاهیم (رابینسون و اسچری، 1994) و ترکیب مفاهیم (رابینسون و کیورا, 1995) جدیدکمک میکند.
نگارهها باید به گونهای طراحی شوند که پردازش آسان باشد و به مخاطب اجازه دهند به سهولت روابط را درک کنند. ویگمن و همکاران115 (1992) در بررسی خود نشان دادند نقشه های مفهومی که بر اساس اصول روانشناسی گشتالت سازماندهی شده بودند از دیگر نقشههای برای کمک به دانشجویان در یادگیری ارتباط بین مفاهیم مؤثرتر بودند. همچنین پژوهشگران در این مطالعه پیشنهاد کردند دانش بزرگ و پیچیده مانع عملکرد بهینه برخی دانشجویان میشود. نتایج این مطالعه با پژوهش اتکینسون و همکاران (1999) هماهنگ بود. آنها در پژوهش خود دریافتند ماتریسهایی که اطلاعات مهم را در خوشهها سازماندهی نمیکنند، مزیتی بر متنهای طرحریزی شده ندارند و نمیتوانند به دانشجویان در درک روابط بین مفاهیم مهم با یک نگاه اجمالی کمک کنند.
لوهر116 (2003) سه اصل را در جهت طراحی مؤثر کتابهای درسی پیشنهاد می کند. او مدل خود را بر اساس نظریه ادراک دیداری بنا نهاد و تأکید ویژهای بر نظریه گشتالت داشت.سه اصل لوهر به قرار زیر است:
اصل شکل و زمینه117: بر مبنای این اصل در طراحی صفحه باید جنبههای مهم از زمینه برجستهتر و آشکارباشد.
اصل مرتبهبندی118: باید اطلاعات با توجه به اهمیت و نقششان به صورت سلسلهمراتبی در کتاب ارائه شوند.
اصول گشتالت: باید از اصول ادراک دیداری گشتالات برای کمک به یادگیرندگان در طراحی کتابهای درسی استفاده نمود.

نظریه ادراک دیداری گشتالت
روانشناسی گشتالت، نهضتی در روانشناسی تجربی119 است که پیش از جنگ جهانی اول آغاز شد. در این نهضت بر اهمیت ادراک دیداری و حل مسأله تاکید ویژهای شد و حیطههایی نظیر تفکر، حافظه و ذات زیبایی شناسی مورد بررسی قرار گرفت. روانشناسان پیشاهنگ گشتالت چهار دانشمند با نامهای ماکس ورتایمر120، ولفگنگ کهلر121، کرت کافکا122 و کرت لوین123 بودهاند که از میان آنها ورتایمر بنیانگذار رسمی این نهضت به حساب میآید. «منظور از گشتالت (که یک اصطلاح ‌آلمانی است) ، شکل ، انگاره یا طرح است. اما این اصطلاح برای گشتالتی ها بیش از این معنا می دهد .  معنی گشتالت در روانشناسی گشتالت آن است که «کل124 از اجزای تشکیل دهنده آن بیشتر است» . یعنی کل دارای خواص یا ویژگی هایی است که در اجزای تشکیل دهنده آن  یافت نمی شود.  و از خیلی جهات کل تعیین کننده خصوصیات اجزاء است» (سیف، 1383، ص259).
نظریه گشتالت تاکید میکرد که اشیا به عنوان الگوهای خوب سازمانداده شده نسبت به اجزا مجزا از یکدیگر درک میشوند.بر طبق این نظریه، وقتی چشمهایمان را باز میکنیم خردههای کوچک بی نظمی را نمیبینیم، در عوض، توجه ما به شکلها و الگوهای سازمانیافته اشیا جلب میشود. کلّی که میبینیم چیزی بیشتر از خردههای مجزای به هم چسبیده و ساخت یافته است(پدروز125، 2005).
نظریه گشتالت بیش از آنکه یک نظریه یادگیری باشدبه عنوان یک نظریه ادراک شناخته شده و بیشترین دستاوردهای علمی این نظریه در زمینه ادراک است. بنابر این نظریه، چگونگی ادراک ما از پدیدهها مبتنی بر چندین قانون یا اصل به نام قوانین ادراک دیداری126 است.
دو قانون گروهبندی127 و تضاد شکل و زمینه 128از قوانین ادارک دیداری هستند که به منظور شناخت اهمیت، پیشرفت و روابط بین اطلاعات در یک زمینه دیداری مورد استفاده قرار میگیرند. چشمهای مخاطب، میدان دید را جهت یافتن نقاط کانونی جستوجو میکند و بر مبنای سرنخهای به دستآمده، اطلاعات را به هم ربط میدهد. دانشآموزان باتجربه به قراردادهای دیداری نظیر سرصفحه، عنوانها مکانهای بارز اطلاعات مهم جهت مرور اجمالی و سطحیخوانی صفحههای کتاب درسی متکی هستند. گروهبندی و تضادشکل و زمینه ایشان را در جهت شنناخت اطلاعات مهم و درک روابط میان عناصر موجود در صفحه هدایت میکنند(بارنت129، 2005).
الف- گروهبندی
نقطه کانونی نظریه گشتالت ایدهی گروهبندی است. گروهبندی به این نکته اشاره دارد که ما چگونه تمایل داریم عناصر درون میدان دید را به راههای مختلفی تفسیر نماییم. گروهبندی خلق پیوستگی دیداری با سازماندهی تصویرها در واحدهای مجزا است(کوستلیکو130 رابرت، 1998). قوانین مربوط به گروهبندی در زیر خلاصه شدهاند:
مجاورت131: طبق قانون مجاورت، «پدیدهها و اموری که نزدیک به هم قرار دارند به صورت یک کل یکپارچه در نظر گرفته می شوند و بهتر و سادهتر درک میگردند» (سیف، 1383، ص265). در طراحی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره کتابهای درسی، کتاب درسی، دستور زبان، اصول طراحی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان درباره کتابهای درسی، سلسله مراتب، برجسته سازی، سلسله مراتبی