پایان نامه ارشد رایگان با موضوع گونه شناسی، فضاهای مسکونی، بافت قدیم

دانلود پایان نامه ارشد

بازسازی پوشش کاهگلی گنبد بودهاست. در سالهای اخیر نیز چند آبانبار که هنوز مورد استفاده میباشند با هزینهی اهالی محل مرمت شدهاند. متاسفانه در مرمت این آبانبارها به اصول مرمتی توجهی نشدهاست. حتی به جای پوشش کاهگل یا مصالحی همرنگ و شبیه به آن از سیمان سفید و خاکستری استفاده شدهاست. از آن جمله میتوان به آبانبارهای محله آردفروشان، آبانبار معتمد و چهاربرکه کوی گاله اشاره نمود.
یکی از اقدامات مهم در نگهداری آبانبارها، لایروبی مخزن آبانبار میباشد. برای پاک کردن مخزن آبانبار معمولا صبر میکنند تا آب به حدی برسد که دیگر امکان برداشت آن نباشد. در این حالت لجن را به وسیلهی سطل یا دلو و به کمک قرقره از طریق روزن بالای دهانهها به خارج منتقل میکنند. پس از تمیز کردن آبانبار کف آنرا کاملا شسته و برای باران سال بعد آماده میگذاردند(راستی،1389،ص8). امروزه عملیات لایروبی توسط بالابرهای برقی، صورت میپذیرد(تصویر شماره15).

گونه شناسی آبانبارهای شهر لار

مردمان شهر لار جهت مقابله با کم آبی این منطقه به ساخت آبانبارها پرداختهاند. اصولا آبانبارها از جمله عناصر حیاتی این شهر بودهاند و تداوم زندگی مردم بدانها وابسته بودهاست. در جای جای این شهر آبانبارهای گوناگون و بسیار متنوع دیده میشود که هریک زیبایی خاص خود را دارند. کارشناسان معماری، شهرسازی، تاریخ، سازه و … آب انبارها را بسته به کارکرد، بهرهوری، میزان آبگیری، نحوه قرارگیری پلکان و دیگر فضاها، نوع دسترسی به آب، شکل مخزن و پوشش گنبد، شیوه و نوع آبرسانی، موقعیت خاص در شهر و محله، اندازه، شیوههای تهویه و تبرید آب و نیز از نظر تزئینات و مصالح به سبکها و گونههای مختلفی تقسیم کردهاند. آبانبارهای شهر لار، از نظر ساختاری دارای تفاوتهایی با آبانبارهای سایر شهرهای کشور میباشند. عمدهترین این تفاوتها مربوط به نحوه برداشت آب است. در سایر نقاط کشور برداشت آب تماما از طریق پاشیر صورت میپذیرفته، اما در اغلب آبانبارهای لارستان برداشت به صورت دستی بودهاست. مورد دیگر عدم بهرهگیری از بادگیر در آبانبارهای این شهر میباشد. بجز یک مورد سایر آبانبارها قافد بادگیر میباشند. به طور کلی آبانبارهای این شهر را ميتوان بسته به بهرهوري، نوع پوشش، شكل و حجم مخزن، نوع دسترسي، روش آبرساني، نوع تهويه، وضعيت فعلي و نوع مصرف آب دستهبندي نمود.

دستهبندی براساس بهرهوری:

در این دستهبندی آبانبارها به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند.
الف) همگانی(عمومی): کلیه آب انبارهای موجود، به غیر از آبانبارهای خانگی را میتوان همگانی دانست. عموم مردم اعم از مردم یک منطقه، یک محله و یا کاروانیان از هر طبقه و صنفی از این آبانبارها بهره میبردند. آبانبارهای عمومی جزو بناهای عامالمنفعه هستند که به وسیله نیکوکاران، فرمانروایان و دولتمندان ساخته میشدند و معمولا دارای بنای بزرگ و چشمگیری بودهاند(مسرت، 1389، 114).
ب) خصوصی(شخصی): به آبانبارهای خانگی اطلاق میشود که در املاک شخصی(خانهها و گاهی باغها) و به قصد بهرهوری مالکان، صاحبان و اعضای خانواده ساخته میشده است. منبع تامین آب این آبانبارها، همانند سایر آبانبارهای شهر لار آب باران میباشد. آب اين آب انبارها براي شرب بوده و در صورت ازدياد براي آبياري باغچه و شستشو نيز كاربرد داشتهاند. از آنجا که این آبانبارها اغلب در زیر حیاط و فضاهای مسکونی ساخته شدهاند، مستطیلی میباشند تا سقف آنها بتواند توانایی تحمل بار دیوارهای خانه، که برروی آن قرار میگیرد را داشته باشد. به دلیل ته نشین شدن گل و لای، آبانبارهای خانگی به مرور پر میشدهاند، به همین دلیل در سالهای بعد، از آنها به عنوان سرداب و مکانی خنک استفاده میشدهاست. در بعضی خانهها نیز پس از خالی شدن آبانبار از فضای آن به عنوان انبار کاه و … استفاده میشده است. نمونهی این آبانبار در محله قنبربیگی و در خانهی کامجو قرار دارد. این آبانبار مستطیلی به عرض حدود سه متر و به شکل مستطیل کشیده از زیر حیاط این خانه شروع شده و پس از عبور از سطح زیرین سه خانه به رودخانه رسیده و از آنجا آبگیری میشده است. هر سه خانهای که آبانبار از زیر آنها عبور میکند، دارای دهانههای برداشت آب میباشند. در این آبانبارها، برداشت آب به صورت دستی بوده و با سطل از دهانهای که درحیاط واقع شده بود، آب برداشت میگردیدهاست(تصویر شماره16).

دستهبندی بر اساس شکل مخزن

مخزن، محل ذخیره كردن آب و اصليترين عنصر در شكلگيري آبانبار است. آبانبارهای این گروه به چهار زیر مجموعهی مخزن استوانه، مخزن مکعب، مخزن هشت وجهی و مخزن مرکب تقسیم میشوند(تصویر شماره17).
الف) مخزن استوانه: در مخازن استوانهاي فشار ناشی از آب درون آن بر تمام بدنه به طور یکنواخت وارد میشود. همچنين عدم وجود كنج در شكلهاي استوانهاي به تامین بهداشت بیشتر آب کمک مینماید(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ب) مخزن مكعب: اين نوع مخازن داراي پلان چهارگوش میباشند. بدلیل پوشش این نوع مخزن با طاق آهنگ، عرض دهانه آن کم میباشد. پلان مستطیل كشيده با توجه به سهولت در ساخت پوشش آن، در ميان سازندگاني كه امكان اجراي پوششهاي تاقي پيچيده را نداشتند، رواج داشتهاست. در شكلهاي چهارگوش مشكل ترك خوردن يا عدم اجراي صحيح كنجها وجود دارد. كنجها محل مناسبي براي تجمع جلبكها و موجودات آبزي هستند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ج) مخزن هشت وجهی: تعداد كمي ازآبانبارها داراي مخزن با پلان هشت ضلعی ميباشند. کمبود این گونه مخازن، شايد به دليل اجراي مشكلتر طرح هشت ضلعی، نياز به دقت در ساخت و همچنين روش اجراي پوشش بر روي آن بوده است. تنها در شهر لار آبانبارهایی با این شکل مخزن ساخته شدهاست. دو نمونه از آن در محله پیرغیب قرار دارد.
د) مخزن مركب(صلیبی): در اين آبانبارها يك مخزن استوانهاي شكل در وسط ساخته شده و چهار مخزن مستطیل كشيده به مخزن مركزي متصل شدهاند. در منطقه لارستان به اين گونه آبانبارها چهاربركه ميگويند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).

دستهبندی بر اساس نوع پوشش

در فرآيند تكامل آبانبارها، حوضها داراي پوشش شدهاند و مجموع پوشش و حوض به آبانبار مصطلح گشتهاست. ساخت پوشش بر روي مخزن كاري مفيد در جهت جلوگيري از تبخير، آلودگي و گرم شدن آب ميباشد(تصویر شماره18).
الف) گنبد: گنبد پوشش اصلي بيشتر آبانبارها در شهر لار ميباشد. قطر زياد دهانه مخزن، نیاز به پوششي درخور، چون گنبد را ايجاب ميكند. علاوه برآن به دلیل عدم نیاز به گوشهسازي و تبديل سطح چهارگوش به دايره، پياده كردن گنبد بر روي قاعده دايره، به سادگی قابل اجرا میباشد (کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ب) مخروط: اين نوع پوشش نيز برروي پلانهاي مدور اجرا ميشود و تفاوت زيادي با گنبد ندارد، تنها سليقه و مهارت سازندگان آبانبار در اجرای آن دخيل بودهاست. در مواردي كه قطر مخزن آبانبار از اندازه معيني تجاوز ميكند، پوشش مخروط راحتتر قابل اجراست. چنانچه پوشش مخروط با ارتفاع زياد اجرا شود، در خنكي آب آبانبار تأثير محسوسي دارد. مانند آبانبار بام بلند در شهر قديم لار كه پوشش مخروطي با ارتفاع تقريبي 10 متر دارد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ج) طاق آهنگ(گهوارهاي):پوشش طاق آهنگ براي مخازن با نقشه چهارگوش كشيده مناسب است. اين نوع پوشش سادهترين نوع تاق است و معمولاً به صورت ضربي اجراء ميشود. اين گونه آبانبارها در لارستان به بركه دراز مشهوراند. از آن نمونه ميتوان بركه چهلگزي لار با ابعاد مخزن 3*27 را نام برد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
د) كلنبو: پوشش كلنبو براي اجرای سقف آبانبارهاي ستوندار مناسب میباشد. اين پوشش به صورت یک گنبد کوچک، فواصل مربع شكل را ميپوشاند. آبانبارهاي با مخازن صلیبی معمولاً تركيبي از پوشش كلنبو و آهنگ دارند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).

دستهبندی براساس حجم مخزن

اندازه مخزن آبانبارها به عوامل مختلفي چون سعي و توان مالي باني آبانبار، نياز مردم، رواج يك شيوه مشخص ساخت و سطح حوزه آبگير بستگي داشتهاست. در عين حال ميتوان مجموعهاي از چند عامل فوق را در ساخت يك آبانبار مشاهده نمود(کاظمی و همکاران، 1390، ص6). به طور کلی مخازن آبانبارهای شهر لار به سه گونهی کلی تقسیم میشوند.

الف) حجيم: آبانبارهاي حجيم، براي رفع نياز آب اهالي يك محل از چند ماه تا چند سال، ساخته شدهاند. در اين تحقيق آبانبارهايي كه بيش از 1000 مترمكعب ظرفيت دارند، حجيم در نظر گرفتهشدهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ب) كم حجم: آبانبارهاي با حجم كمتر از 100 مترمكعب در اين دسته قرار ميگيرند. در منطقه لارستان ساخت آبانبار اختصاص به طبقه تجارو ثروتمندان نداشته، بلكه فقيرترين افراد جامعه نيز در انديشه ساخت بنايي هرچند كوچك بودهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ج) متوسط: آبانبارهايي در اين گروه قرار ميگيرند كه حجمي مابين 100 تا 1000 مترمكعب داشته باشند. اكثر آبانبارهاي شهر لار داراي حجم مخزن متوسط ميباشند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).

دستهبندی بر اساس نحوه آبرسانی

آبانبارهای این دسته به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند.
الف) آب باران(سیلابها): تقریبا تمام آبانبارهای منطقه لارستان با این روش آبرسانی میشوند. در این روش سعی میشود با ساخت آبانبار در مسیر آبراههها، هدایت آب باران به درون مخزن صورت گیرد. بدین صورت که مخزنهایی در درون زمین احداث شده و به مسیلهای کوچک سیلابی ارتباط داده میشوند؛ در زمان بارش باران و جریانهای کوچک سیلابی آب انبار پر و آب ذخیره میگردد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7). در منطقه لارستان باران، دارای ریزش سریع و کوتاه مدت و بسیار نادر است، اگر مردم و مامورین مواظب نباشند، اغلب فرصت برای هدایت آب باران به داخل آبانبار از دست میرود و در بعضی درهها آب سیل با سرعت به طرف دریا رفته و مسیل چند ساعت بعد خشک میشود و دیگر تا سال بعد از آب خبری نخواهد بود. لذا مردم با عجله، پس از عبور آب اول، آب را به داخل آبانبارها سرازیر میکنند. بعد از چند روز گل و لای آب ته نشین میگردد و در ضمن این عمل (تصفیه خود به خود) آب صاف و زلال شده و قابل استفاده میگردد( مسرت، 1389، ص103)
ب) پرکردن با آب چاههای دیگر(دستی): برخی از آبانبارهای شهر لار که بدلیل خشکسالی و یا تخریب مسیرهایی که توسط آنها پر میشدهاند، دیگر آبگیری نمیشوند، با آوردن آب از چاههای اطراف پر میگردند. این کاربا حمایت افراد خیر انجام میگیرد. به دلیل نامناسب بودن آب لوله کشی شهر برای شرب اکثر ساکنان بافت قدیم، برای مصارف روزانه خود از این آب استفاده میکنند.

گونه شناسی بر اساس نحوه برداشت آب(دسترسی)

این گونه از آبانبارها به سه دسته زیر تقسیم میگردند.
الف) دسترسی مستقیم ( برداشت دستی): در آبانبارهای شهر لار تعدادي بازشو يا روزنه در بخش پايين گنبد، براي دسترسي به آب در نظر گرفته شده است. از اين روزنهها ميتوان وارد آبانبار شد و با انداختن دلوي كه به طناب بسته شده به داخل مخزن، آب برداشت نمود. در آبانبارهاي مدور روزنهها بين 1 تا 6 عدد و در آبانبارهاي چهارگوش بين 1 تا 4 عدد ميباشند. لازم به ذکر است که این روش برداشت از نظر بهداشتی چندان مطلوب نمیباشد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7).
ب) برداشت از طریق پاشیر: در این گونه آبانبارها برداشت آب به طور غیر مستقیم و از طریق پلکان که به پاشیر ارتباط داشته صورت میگرفته است. در اين نوع دسترسي مصرف كنندگان با گذر از چند پله به قسمت پاشير در زير زمين ميرسند. در پاشیر از طریق شیرهای برنجی متصل به مخزن، آب برداشت میشود. در لارستان اين شيوه دسترسي كه به آن، دهنشير نيز ميگويند، رواج زيادي ندارد و اين نشان دهنده عدم استقبال مصرف كنندگان از آن بوده است.
ج) پمب برقي و مخزن: اين روش اخيراً در آبانبارهاي شهر لار مرسوم گشته است. بدین ترتیب که با نصب پمپ برقي و لولهكشي، آب را از مخزن آبانبار به درون مخازن گالوانيزهاي كه در نزديكي آب انبار نصب شده است، انتقال

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع نیروی کشش، بومی سازی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع تاثیرات اجتماعی، نادرشاه افشار، تامین کننده، گونه شناسی