پایان نامه ارشد رایگان با موضوع کارایی فنی، تحلیل پوششی، تحلیل پوششی داده ها، کارایی تخصیصی

دانلود پایان نامه ارشد

ی با توجه به مقدار خروجی مورد انتظار یا استاندارد؛ با استفاده از نسبت زیر تعریف می شود (مهرگان، 1383).
(2-1)
کارایی=((واقعی خروجی)/(واقعی ورودی))/((انتظار مورد خروجی)/(واقعی ورودی))=(واقعی خروجی)/(انتظار مورد خروجی)
برای مثال اگر میزان تولید یک کارگر 120 قطعه در ساعت و نرخ استاندارد تولید آن 180 قطعه در ساعت باشد؛ کارایی کارگر عبارت از 120/180=0.66 است.
بنابراین کارایی، معیار عملکرد یک سیستم سازمانی بوده که بر میزان منابع استوار گردیده است. به عبارت دیگر کارایی میزان مصرف منابع برای تولید مقدار معینی محصول است. مفهوم کارایی معمولا با دو واژه اثربخشی و بهره وری اشتباه می شود. اثربخشی، میزان هم جهت بودن انجام فعالیت های یک سازمان را با اهداف تعیین شده برای آن نشان می دهد به عبارت دیگر اثربخشی، درجه دستیابی (تکمیل) هدف را بیان می دارد، اما بهره وری، ترکیبی از اثربخشی و کارایی است. زیرا اثربخشی با عملکرد؛ و کارایی با استفاده از منابع در ارتباط است. این مفاهیم در تعریف بهره وری به صورت زیر بیان گردیده است (همان منبع).
(2-2)
وری بهره شاخص =(آمده بدست خروجی)/(شده مصرف ورودی )=(شده کسب عملکرد)/(شده مصرف منابع)=اثربخشی/کارایی
در تعیین تفاوت بین کارایی و بهره وری باید به نکات زیر توجه داشت:
کارایی به عنوان معیاری بین صفر تا یک و یا برحسب درصدی بین صفر تا صد بیان شده است در حالیکه بهرهوری می تواند بزرگتر از یک باشد.
بهره وری؛ در ارتباط با تک تک عوامل مانند بهره وری نیروی انسانی یا سرمایه محاسبه شده ولی کارایی به عنوان معیاری کلی باید از ترکیب ورودی ها و خروجی ها حاصل گردد.

2-1-9- انواع کارایی
در ادبیات ارزیابی عملکرد بیمارستان ها، انواع مختلفی از کارایی همچون کارایی فنی، کارایی تخصیصی، کارایی مقیاسی و … پیشنهاد شده که در ادامه به توضیح برخی از آنها پرداخته می شود.

2-1-9-1-کارایی فنی
کارایی فنی (تکنیکی) نشان دهنده میزان توانایی یک بنگاه برای حداکثر سازی میزان تولید با توجه به منابع و عوامل تولید مشخص شده است. به عبارت دیگر میزان توانایی تبدیل ورودی هایی مانند نیروی انسانی، ماشین آلات و … به خروجی ها، در مقایسه با بهترین عملکرد، توسط کارایی فنی سنجیده می شود. کارایی فنی تحت تاثیر عواملی مانند عملکرد مدیریت، مقیاس سازمان یا اندازه عملیات قرار می گیرد. در مباحث اقتصادی، یک بنگاه را به لحاظ فنی وقتی کارا می دانند که مقدار تولید آن بر روی منحنی تولید یکسان قرار گیرد. این امر توانایی بنگاه را در بدست آوردن حداکثر محصول از مجموعه عوامل تولید منعکس می سازد.

2-1-9-2- کارایی تخصیصی
این کارایی بر تولید بهترین ترکیب محصولات با استفاده از کم هزینه ترین ترکیب ورودی ها دلالت می کند. پاسخگویی به این سوال که «آیا قیمت ورودی های مورد استفاده به گونه ای است که هزینه تولید را حداقل کند» به عهده این کارایی می باشد. به این ترتیب کارایی تخصیصی مستلزم انتخاب مجموعه ای از عوامل تولید است که سطح مشخصی از محصول را در حداقل هزینه تولید نماید. کارایی تخصیصی را کارایی قیمت نیز مینامند.

2-1-9-3- کارایی ساختاری
کارایی ساختاری یک صنعت؛ از متوسط وزنی کارایی شرکت های آن صنعت بدست می آید. با استفاده از معیار کارایی ساختاری می توان کارایی صنایع مختلف با محصولات متفاوت را مقایسه کرد.

2-1-9-4- کارایی مقیاس
کارایی مقیاس یک واحد، از نسبت کارایی مشاهده شده آن واحد به کارایی در مقیاس بهینه به دست می آید. هدف این کارایی تولید در مقیاس بهینه می باشد. در ادامه تمرکز ما بر کارایی تکنیکی می باشد.
2-1-10- ناکارایی تکنیکی و مرزهای تولید
کارایی تکنیکی به شکل فاصلهی بین تولید واقعی و تولید روی مرز مجموعهی امکانات تولید تعریف می شود. این مجموعه بیانگر امکانات تکنولوژیکی سازمان است که در تبدیل ورودی ها به خروجی ها مورد استفاده قرار می گیرند. یک فرایند از نظر تکنیکی ناکاراست اگر تولید در درون این مجموعهی تولید رخ داده باشد. ناکارایی تکنیکی را می توان از دو دیدگاه مورد بررسی قرار داد:
الف- ناکارایی تکنیکی ورودی گرا؛ که روی امکان کاهش ورودی ها برای تولید سطح معینی از خروجی تمرکز دارد. این مفهوم برای یک مثال دو ورودی و یک خروجی در شکل(2-1- الف) نشان داده شده است.
در شکل(2-1- الف) منطقه بالای منحنی y، بیانگر مجموعه ورودی های موجه (x_1, x_2 ) است که سطح معینی از خروجی y را تولید می کنند. خود منحنی؛ بیان کننده مجموعه ورودی های کاراست (مرز کارایی). تنها نقاط روی منحنی از نظر تکنیکی کارا هستند برای مثال نقطه A از نظر تکنیکی ناکاراست. یک روش ساده برای محاسبه درجه کارایی تکنیکی؛ عبارت است از محاسبه کمیت ((OA ́ ))/((OA) ) . در نتیجهي این محاسبه؛ مقدار کارایی تکنیکی عددی بین 0 و 1 خواهد شد.
ب- ناکارایی تکنیکی خروجی گرا؛ که در آن احتمال افزایش مقدار خروجی ها با در نظر گرفتن یک سطح ثابت ورودی بررسی می شود. این مسئله در شکل (2-1- ب) برای مورد دو خروجی و یک ورودی نشان داده شده است. نواحی زیرمنحنی X، بیانگر مجموعه خروجی های ممکن (y_1, y_2 ) می باشد. منحنی؛ خود بیانگر مجموعه خروجی های کاراست (مرز کارایی). نقاط مشاهده شده روی این مرز کارا هستند. برای مثال نقطه A از نظر تکنیکی ناکاراست و درجه کارایی تکنیکی آن را می توان از طریق OA/(OA ́ ) محاسبه کرد.
از آنجا که درجه کارایی تکنیکی تنها در رابطه با “بهترین عمل” یا همان مرز کارایی تعیین می شود، در ابتدا باید مقادیر ماکزیمم خروجی (مینیمم ورودی) برای یک سطح ورودی (خروجی) ثابت تعیین شود. این موضوعی است که در قسمت بعد به آن پرداخته شده است (برونز و همکاران، 2005).

با توجه به موارد فوق در ادامه مرز هاي كارايي مورد بررسي بيشتري قرار خواهند گرفت.

2-1-11- روش های تحلیل مرزی
به کارگیری روش های مرزی در تخمین کارایی تکنیکی واحد های تولیدی؛ از زمان کارهای اولیه فارل (1957)گسترش فراوانی یافته است. در سال 1957 فارل برای اولین بار؛ روش اندازه گیری کارایی یک واحد صنعتی را بر مبنای تئوری های اقتصادی مطرح کرده و کارایی بخش کشاورزی آمریکا را به طور عملی محاسبه نمود. وی در مورد محاسبه کارایی چنین بیان می دارد:
“اگر برنامه ریزی اقتصادی راجع به یک صنعت خاص مد نظر باشد؛ این نکته مهم است که تا چه میزان از صنعت مورد نظر انتظار می رود که خروجی هایش را با کمی افزایش در کارایی، افزایش دهد بدون اینکه از منابع (ورودی های) بیشتری استفاده کند.”
فارل پیشنهاد نمود كه بهتر است عملکرد یک بنگاه یا سازمان را با عملکرد بهترین بنگاه ها یا سازمان های موجود در آن صنعت مورد مقایسه قرار دهیم. این روش در برگیرنده مفاهیم تابع تولید مرزی است که به عنوان شاخصی برای اندازه گیری کارایی به کار می رود (کوک2، 2009).
بر اساس ديدگاه هاي متداول، مرزهای کارایی یا با استفاده از روش های اقتصاد سنجی و آماری و بر اساس دانش تجربیِ به دست آمده در مورد عملیات تولیدی تخمین زده می شوند (روش های پارامتریک) و یا اینکه بر اساس عملیات تولیدی مشاهده شده به طور مستقیم تعیین می شوند (روش های ناپارامتریک). در ادامه شرح مختصری از روش های پارامتریک و ناپارامتریک آمده است.

2-1-11-1- روش های پارامتریک
همان طورکه قبلا گفته شد روش های مرزی پارامتریک؛ یک شکل تابعی خاص را برای مرز کارایی فرض می کنند. در ادامه سه روش مهم پارامتریک به شکل مختصر بررسی خواهد شد (بور و برگر3، 1998).

2-1-11-1-1- روش مرز تصادفی (SFA) یا مرز اقتصادی (EFA)
این روش یک فرم تابعی برای هزینه، سود یا روابط تولیدی بین داده ها، ستاده ها و عوامل محیطی تعیین مینماید و خطای تصادفی را لحاظ می کند. در این روش؛ فرض می شود که ناکارایی واحدها از یک توزیع نامتقارن؛ معمولا نیم نرمال؛ پیروی می کند و خطاهای تصادفی از یک توزیع متقارن؛ معمولا نرمال؛ تبعیت می نماید. در این روش اگر واحدی بر روی مرز قرار نداشته باشد بخشی از آن به دلیل ناکارایی فنی و بخشی دیگر به دلیل خطاهای تصادفی خواهد بود.

2-1-11-1-2- روش توزیع آزاد (DFA)
این روش مانند SFA یک فرم تابعی مرزی تعیین می نماید لیکن ناکارایی را از خطای تصادفی با روشی متفاوت از SFA جدا می سازد. بر خلاف SFA، روش DFA هیچ پیش فرض قوی را در ارتباط با توزیع های متفاوت برای ناکارایی و خطای تصادفی در نظر نمی گیرد و فرض می کند که کارایی شرکت در طول زمان ثابت است و خطای تصادفی در طول زمان به میانگین صفر نزدیک می شود. در این روش؛ تخمین ناکارایی برای هر شرکت بر مبنای یک مجموعه داده های بخش بندی شده و به عنوان تفاوت بین میانگین داده های آن شرکت و شرکتی که روی مرز واقع شده است (البته با برخی اصلاحات انجام شده برای محاسبه خطای تصادفی با میانگین نزدیک به صفر) محاسبه شود. در DFA، ناکارایی ها می توانند از هر توزیعی پیروی کنند حتی توزیعی که نزدیک به نرمال باشد.

2-1-11-1-3- روش مرز انبوه (TFA)
این روش نیز یک فرم تابعی را برای مرز در نظر می گیرد و فرض می کند که انحرافات درونی عملکرد پیش بینی شده بخش های با بالاترین و پایین ترین عملکرد که بر اساس اندازه طبقه بندی شده اند، خطای تصادفی را نشان می دهند و انحرافات بین عملکرد پیش بینی شده بالاترین و پایین ترین بخش ها؛ ناکارایی را تعیین می کنند. این روش؛ هیچ پیش فرض توزیعی را برای خطای تصادفی و ناکارایی در نظر نمی گیرد و به جای آن فرض می کند ناکارایی ها؛ بین بالاترین و پایین ترین بخش ها متفاوت است و خطای تصادفی؛ درون این بخش ها وجود دارد. TFA به خودی خود تخمین نقطه ایِ واضحی از کارایی یک شرکت را ارائه نمی دهد و در عوض؛ تخمینی از سطح کلی عملکرد را محاسبه می کند.

2-1-11-2- روش های ناپارامتریک
روش های مرزی ناپارامتریک بر خلاف روش های پارامتریک، هیچ تابع تولید خاصی را برای ایجاد مرز در نظر نمی گیرند و با استفاده از تکنیک های برنامه ریزی خطی، مستقیما از خود مشاهدات، مرزی را به شکل ترکیبات خطی قطعهای4 ایجاد می کنند. دو دیدگاه مهم در این زمینه؛ تحلیل پوششی داده ها و FDH هستند (برونز، 2005).

2-1-11-2-1- تحلیل پوششی داده ها
تکنیک تحلیل پوششی داده ها برای اولین بار توسط چارنز و همکاران (1978) ارائه شد. این روش یک ارزیابی نسبی از کارایی واحدها به عمل می آورد و به طور فراوانی در ارزیابی کارایی بیمارستان ها مورد استفاده قرار گرفته است. در این روش هیچ فرضی در مورد شکل تابعی مرز تولید وجود ندارد زیرا مرز؛ توسط بهترین عملیات مشاهده شده از مجموعهی داده های خام؛ تولید می شود. یک مدل DEA بازده نسبت به مقیاس متغیر با فرض ماکزیمم کردن خروجی در شکل (2-2- الف) نشان داده شده است. نقاط A تا E، واحدهای مشاهده شده هستند. در این شکل مرز کارایی شامل تمامی واحدهای A، B، D، E و نیز ترکیبات خطی این نقاط می باشد. در این شکل واحدهای C و F واحدهای غیر مرزی بوده و ناکارا هستند. درجه کارایی تکنیکی این دو واحد با استفاده از دو کسر OC/(OC ́ ) و OF/(OF ́ ) قابل محاسبه است.

2-1-11-2-2- دیدگاه FDH
تکنیک FDH برای اولین بار توسط دپرینز و همکاران (1984) مطرح شد. این روش نیز همانند DEA به دنبال بهترین گروه عملکردی در بین مجموعه ای از DMUs مشاهده شده است و عملکرد واحدهای ناکارا را در مقایسه با این بهترین گروه عملکردی تعیین می کند. دیدگاه FDH بر خلاف DEA؛ ترکیبات خطی واحدهای مشاهده شده را در تشکیل مرز در نظر نمی گیرد و شرط محدب بودن مدل های بازده نسبت به مقیاس متغیر DEA را آزاد می گذارد. ایده اصلی FDH این است که ارزیابی کارایی باید تحت تاثیر واحدهای عملکردی واقعی باشد از این رو مرز کارایی در این دیدگاه حالت پله ای دارد. همان طور که در شکل (2-2- ب) نشان داده شده؛ واحد C که در DEA ناکارا بوده در FDH کارا شده اما واحد F ناکارا باقی مانده است.

بخش دوم: مفاهيم پايه اي در تحلیل پوششی داده ها
تاريخچه تحلیل پوششی داده ها به رساله دكتراي رودز با

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع ارزیابی عملکرد، مدیریت عملکرد، عملکرد سازمان، بهبود عملکرد Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع محدودیت نرم، مدل ترکیبی، کارایی نسبی، تحلیل پوششی داده ها