پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، دانشگاه شهید بهشتی، بررسی تطبیقی، گونه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

خانه های مدرن و ارتباط مستقیم بیرون با درون
نگارنده، 1393

خانه 15
در ورودی به حیاط
خانه 20
در ورودی به هال تقسیم ـ هال تقسیم به اتاق پذیرایی
خانه 10
در ورودی به هال تقسیم ـ هال تقسیم به اتاق خصوصی
.
4ـ9ـ2ـ5. محل قرارگیری حیاط در خانه های جدید
بیرون آمدن حیاط از دل خانه و انتقال آن به بیرون از فضای خصوصی، خواه در یک سو و خواه در چهارسو سبب از بین رفتن حریم دیداری گشته است. در این دوره دیگر حیاط به عنوان یک عرصۀ درونی نیست و همین امر برونگرایی را در این دوره موجب شده است(جدول4ـ29).
جدول4ـ29. محل قرارگیری حیاط در خانه های مدرن.
نگارنده، 1393.

خانه 16

خانه 24

خانه 22
خانه 5

4ـ10. تزیینات ورودی خانه های مدرن پهلوی دوم
فضای ورودی خانه های مدرن ساخته شده در دورۀ پهلوی دوم ـ مخصوصاً آنهایی که در کنار خیابان قرار می گرفتند ـ در میان یکی از جبهه های اصلی بنا و روی محور تقارن، طراحی و ساخته می شد، اما باز شدن پنجره هایی که معمولاً در یک سمت ورودی یا در دو سوی ورودی ولی با فاصله هایی مختلف از آن قرار می گرفتند تا حدودی این اصل تقارن را به هم می ریخت. دیوار خانه ها آجری و گاه کوتاه تر از دوره های قبل بود و فضای ورودی در درگاه، در و سردر خلاصه می شد و از دیگر اجزا و عناصر ورودی مانند پیش طاق، سکو، کوبه، هشتی و دالان که بیانگر سلسله مراتب ورود، نشان دهندۀ درونگرایی خانه ها و تأمین کنندۀ محرمیت و امنیت بودند در آنها خبری نبود؛ بدین ترتیب درِ خانه ها مستقیماً به داخل حیاط یا فضای اصلی خانه گشوده می شد و نحوۀ ورود کاملاً مستقیم بود(رمضان جماعت، نیستانی، 1389: 70).
در دو سوی ورودی بعضی از خانه ها عناصر و شکل های تزیینی مختلفی از جمله ستون ها یا نیم ستون های تزیینی، طاقنماهای نیم دایره ای شکل، حجم های بیرون آمده و یا پنجره هایی هلالی و سنتوری تخت، گاه به صورت تک عنصری و گاهی به صورت ترکیبی به چشم می خورد. ورودی خانه ها فاقد سکو بود(سلطان زاده، 1373: 34). جرزهای دو سوی ورودی غالباً ساده و فاقد تزیینات پرکار و گاه مزین به سفال و آجر مهری بود(سلطان زاه، 1371: 50). در مواردی نیز برای زیباتر کردن فضای ورودی، یا جرزهای آجری را رنگ آمیزی و یا قسمت ازارۀ آن را سنگی و با تزییناتی زیبا درست می کردند(تصویر4ـ15). در اغلب خانه های این سبک درها فلزی و به شکل هایی متنوع ـ بدون کوبه و حلقه ـ ساخته می شد(سلطان زاده، 1372: 102)(تصویر4ـ16).

تصویر4ـ15. ازارۀ سنگی جهت زیباتر کردن ورودی، خیابان صاحب دیوان، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.

تصویر4ـ16. در فلزی فاقد کوبه و حلقه، خیابان سی متری سینما سعدی، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.
در بالای در، خورشیدی کله در یا روزن های دایره ای و بیضی شکلی تعبیه می گردید که وجود این خورشیدی ها و روزن ها در خانه هایی که در ورودی آنها مستقیماً به داخل حیاط باز می شد، عنصری غیرکاربردی به نظر می رسید(تصویر4ـ17). برخی از ورودی های سبک اروپایی(مدرن) سردر نداشتند(تصویر4ـ18). برخی دیگر دارای سردرهای ساده، هلالی، سنتوری، گاه به همراه کتیبه بودند که با انواع تزیینات آجرکاری، به ندرت کاشیکاری و یا تلفیقی از آنها تزیین می شدند(رمضان جماعت، نیستانی، 1389: 68)(تصویر4ـ19).

تصویر4ـ17. نمایی از خورشیدی کله در ورودی،محله دولت، تهران، پهلوی دوم.
رمضان جماعت، نیستانی، 1389: 71.

تصویر4ـ18. ورودی فاقد سردر، خیابان هدایت، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.

تصویر4ـ19. سردر سنتوری و کاشی کاری شده، محله بازار، تهران.
رمضان جماعت، نیستانی، 1389: 71.
اکثر خانه ها دارای پنجره بودند اما این پنجره به تدریج به عنوان عنصری مهم در نمای خارجی، در ترکیب معمارانه با فضای ورودی قرار گرفت و در بخش بالایی سردر بعضی از خانه ها به کار گرفته شد. البته پنجره تنها عنصری نبود که در ترکیب با فضای ورودی به کار رفت بلکه رخبام، دست انداز بالای بام، قرنیز، ازاره و سطح دیوار هم از عناصر و سطوحی بودند که در برخی از ترکیب ها به کار برده شدند و نمایی متفاوت به فضای ورودی بخشیدند که همانا برونگرایی بود(رمضان جماعت، نیستانی، 1389: 71).

فصل پنجم

گونه شناسی نقشه های کاربری مسکونی در معماری شیراز
(57 ـ 1330خورشیدی)

مقدمه
طبقۀ متوسط جدید محصول مدرنیسم است(میلانی، 1383: 127). لذا با توجه به سبک زندگی این گروه و رویکرد مثبت آنان به مدرنیسم و دستاوردهای آن، مخاطب اصلی خانه های جدید شکل گرفته در این دوران هستند.
بر این اساس ابتدا با مروری بر اجزای حذف و اضافه شدۀ خانه ایرانی، به نقش طبقه متوسط جدید در شکل گیری کاربری مسکونی تازه در شیراز پهلوی دوم پرداخته می شود؛ آنگاه جهت شناخت بهتر ویژگی های خانه های شکل گرفته در این دوران از روش “گونه شناسی” یعنی مشاهده و تهیۀ عکس، ثبت و ترسیم، مقایسه و ارزیابی انواع فضاهای موجود استفاده گردیده است که به استنتاج سازمان دهی فضایی و نحوۀ قرارگیری فضاها در کنار یکدیگر منتج شده است. بر مبنای نظام فضایی موجود در پلان، سه دسته گونه بندی براساس معیار “همنشینی فضای پُر و خالی”، “محور دسترسی” و “چیدمان فضاهای داخلی” انجام می پذیرد. در بخش نما و تزیینات نیز گونه بندی براساس معیار “میزان پرداخت و تزیین قاب ورودی” صورت می پذیرد.

5ـ1. شناختی مجدد : بررسی اجزا حذف و اضافه شده خانه ایرانی
اساس خانه های بومی در معماری ایران، کوچک و کمابیش دارای یک اندام یا اتاق بوده اند. خوابیدن و زندگی و آشپزی و کارهای دستی و … همه در یک جا انجام می شده است. تا اینکه کمکم کاربری های گوناگون در خانه، اندام های ویژه ای برای خود یافتند. در معماری بومی ایران خانه های بزرگ در بیشتر سرزمین ها دربرگیرندۀ دو بخش تابستان نشین(اندرونی و بیرونی) و زمستان نشین(اندرونی و بیرونی) بوده اند. هر یک از این بخش ها کمابیش دارای این اندام ها بوده است: پیشخان یا جلوخان، درگاه، درآیگاه(ورودی)، هشتی، دالان، میانسرا، ایوان، سه دری، پنج و هفت دری، تالار، تهرانی و تنبی و ارسی، آشپزخانه، آبریزگاه(توالت)(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 195).
در خانه های دورۀ پهلوی دومِ میانسرا دار(حیاط دار)، خانه آمیزه ای است از چند اندام از خانه های کهن و چند اندام تازه بر پایۀ ورود مدرنیسم و گونۀ زیست و شهرنشینی فشردۀ آن زمان. اندام های خانه های پهلوی دوم در شیراز چنین است: درآیگاه یا ورودی، رختکن، راهرو(کریدور)، سرسرا(هال)، سرویس ها شامل گرمابه و دستشویی(توالت)، اتاق های ناهارخوری(غذاخوری)، کار و مطالعه، نشیمن، سالن،راه پله، ایوانچه(بالکن)، مهتابی(تراس)، میانسرا(حیاط)، پادیاو(نورگیر، حیاط خلوت، پاسیو)، انباری و آتش خانه(شوفاژخانه) و ماندگاه(پارکینگ).
جهت بررسی اجزا اضافه حذف و اضافه شده خانه ایرانی به بررسی تطبیقی آنها پرداخته شده است(جدول5ـ1).

جدول5ـ1. بررسی تطبیقی اجزا حذف و اضافه شده خانه ایرانی.
نگارنده، 1393.
نام قدیم
نام جدید
محل قرارگیری در خانۀ سنتی
محل قرارگیری در خانۀ مدرن
کاربری قدیم
کاربری جدید
حذف
اضافه
تداوم

اندرونی

برش افقی طبقه اول، اندرونی ، خانه بروجردی ها ، کاشان ، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1375: 36 ، با تغییرات نگارنده.

──
بخشی از خانه که مخصوص زن، فرزندان، خدمتگزاران و سایر اهل خانه است.

──

بیرونی

بیرونی ، خانه بروجردی ها ، کاشان ، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی ، 1375: 36 ، با تغییرات نگارنده.

──
بخشی از خانه که مخصوص افراد غیر از ساکنین خانه است.

──

هشتی

هشتی ، بخشی از خانه سنتي سجادی ، کاشان؛ قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی ، 1375: 90 ، با تغییرات نگارنده.

──
هشتی فضایی است که بعد از سردر قرار دارد و تنها جایی است که با بیرون خانه ارتباط دارد(پیرنیا، 1372: 160).

──

دالان

دالان ورودي، گرمابه گلشن يزد، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1383: 150.

──

دالان فضاي سرپوشيده و كشيده اي است كه معمولاً معبر است. محل قرارگیری آن در خانه، میان هشتی و میانسرا است(مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1383: 11).

──

میان سرا

حیاط

حیاط شمالی خانه مسکونی مرتاض، یزد، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی ،1383: 178.

محل قرارگیری حیاط، خانه افشاریان، شیراز، قاجار.
نگارنده، 1393.

حیاط، خانه شماره 2، شیراز، پهلوی دوم
نگارنده، 1393.

محل قرارگیری حیاط، خانه 16، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.
میان سرا یا صحن، بخش سرگشاده ميان خانه كه فضاهای ديگر بدان باز مى‌شوند(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 421و422).
بخش روباز و بدون سقف خانه است که به گونه ای محصور و کرانمند شده است(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 421و422).

حیاط خلوت

حیاط خلوت

حیاط خلوت، خانه علاقبند ، کاشان ، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی 1375: 140 ، با تغییرات نگارنده.

حیاط خلوت، خانه شماره 39، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.
“میانسرای کوچک در پشت ساختمان که به اتاق های پیرامون خود روشنایی می رساند”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 190)
“میانسرای کوچک در پشت ساختمان که به اتاق های پیرامون خود روشنایی می رساند”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 190)

تخت گاه

تخت گاه، خانه بروجردی ها، کاشان، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی 1375: 36 ، با تغییرات نگارنده.

──
راهروی پهن در خانه های قدیمی(پیرنیا، 1372، 378)

──

ایوان

ایوانچه
(بالکن)

ایوان خانه صالح ، کاشان ، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی ، 1375: 104.

ایوانچه(بالکن)، خانه شماره 17، شیراز، پهلوی دوم.
نگارنده، 1393.
ايوان فضاي نيم بازي است كه معمولاً از سه طرف بسته و از يك طرف مشرف به فضاي باز است(مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1375: 11).
“ایوان با پهنای کوچک را ایوانچه می گویند.”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 100).

مهتابی

بهارخواب
(تراس)

تصویر سه یعدی مهتابی ، نایین ، مسجد بابا عبدالله (700 ه.ق / 13 م).
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1383: 240، با تغییرات نگارنده.

بهارخواب(تراس)، خانه شماره ،23، شیراز، پهلویدوم، نگارنده.

بهارخواب(تراس)، خانه شماره ،23، پهلوی دوم
نگارنده، 1393.
فضای بدون سقفی که بالاتر از سطح حیاط قرار می گیرد(مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، 1375: 11).
“بهارخواب سکوی جلوی ساختمان رو به حیاط است و یا در طبقات ساختمان و بدون سقف. از آن رو به آن مهتابی یا بهارخواب می گویند که هنگام گرم شدن هوا در بهار، شب ها در آن می خوابند و مهتاب در آسمان پیداست”(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 100).

صفه

صفه، خانه علاقبند، کاشان، قاجار.
مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی ، 1375: 141.

──
سکوی بدون سقفی که سطح آن بالاتر از سطح حیاط است، و معمولا در جلوی فضاهای بسته قرار می گیرد(مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی، 1375:

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، سلسله مراتب، انعطاف پذیری، دوران مدرن Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع پهلوی دوم، دانشگاه شهید بهشتی، گونه شناسی، مدرنیزاسیون